Sjómannablaðið Víkingur - 01.09.2002, Qupperneq 29

virðist sem Reykjanesvitinn hafi nægt
þeim fáu kaupskipunt sem lil íslands
sigldu að vetrarlagi og íslenskir fiskimenn
höfðu ekki enn komist upp á lag með að
notfæra sér vita að neinu ráði.
Á níunda áratug 19. aldar fór það nokk-
uð að breytast og fyrst við Faxaflóa þar
sem þilskipaútgerð var mikið stunduð.
Árið 1884 lélu stjórnvöld setja upp á
Garðskaga smávita, svokallaðan vörðu-
vita, en þar var fyrir allmikil sjómerkja-
varða sem hafði verið hlaðin árið 1847. Á
næstu árum var komið upp fleiri slíkunt
smávitum í samvinnu sveitarstjórna og út-
vegsmanna enda tóku nú fiskimenn að
nota þessa vita og vildu brátt alls ekki án
þeirra vera þótt ekki væru vitaljósin skær
því ljóstækin voru ekki annað en einfald-
ar steinolíuluktir.
í þeirn landshlutum þar sem ekki voru
komnir neinir vitar bar aflur á móti á
þeim sjónarmiðum að þeir væru til lítils
gagns og alls ekki það sem sjófarendunt
lægi mest á að fá. Meðal þeirra erlendu
manna sem hér ráku einhverja starfsemi
og höfðu kynnst vitalýsingu ytra gætti á
hinn bóginn megnrar óánægju með ljós-
leysið og saina mátti segja um þá fáu ís-
lendinga sem höfðu sótt sjómannaskóla
eða haft kynni af siglingafræði erlendis.
Enginn þeirra varð þó til þess að gera
neitl í málinu nenta Otto Wathne kaup-
maður á Seyðisfirði. Hann reisti vita á
Dalatanga fyrir eigin reikning árið 1895 til
að leiðbeina skipum til hafnar á Seyðis-
firði. Þessi gamli viti er vitaskuld löngu
aflagður en Minjastofnun Austurlands
hefur sýnt honum þann sónta að endur-
byggja hann.
Þegar kornið var fram um aldamótin
1900 fóru kröfur unt vitalýsingu að verða
æ háværari, einkutn við Faxanóann, og
bárust nú ekki síst frá skipstjórnarmönn-
urn á fiskiskipum. Er hér var koinið var
farið að halda fiskiskipum__ilskipunt _
til vei7ta frant eftir hausti og siglingar
verslunarskipa til Reykjavíkur og annarra
Faxaflóahafna jukust stöðugt. Árið 1895
barst Alþingi krafa frá félagsskap sem hét
Utgerðarmannafélagið í Reykjavík þar
sem farið var fram á að vitalýsing við
Faxaflóa yrði bætt og nú brá svo við að
Alþingi sinnti þessari beiðni. Hér á landi
var þá hvorki til stofnun né einstaklingar
sem hægt væri að fela vitabyggingar og
því sendi Alþingi erindi til íslandsmála-
ráðuneytisins í Kaupmannahöfn, sem
kom þvi á framfæri við llotamálaráðu-
neytið danska. Svo stóð á um þessar
ntundir að danska vitastjórnin hafði á ár-
únum 1892-1893 byggt allnokkra smávita
í Færeyjunt og bjó því yfir reynslu sem
hægt var að nýta þegar erindi íslendinga
barst.
ÞRÍR VITAR 1897
Danskur vitasérfræðingur á vegum
dönsku vitaþjónustunnar, Fritz Nikolaj
Brinch að nafni, var sendur til íslands
sumarið 1896 til að rannsaka vitastæði við
Faxaflóa og hann samdi að förinni lokinni
kostnaðaráætlun fyrir byggingu þriggja
Garðshagavitiim var sájyrsti af stóru vitun-
um scm var rafvœddui: Pessi viti, sem byggð-
ur var lýðveldisárið 1944, er meðfegurstu og
reisulegustu vitum landsins. Ljósnt. Kristján
Sveinsson. 1 eigu Siglingastofnunar íslands.
vita við Flóann, Garðskagavita, Gróttuvita
og Skuggahverfisvita í Reykjavík. Sá síð-
astnefndi var geiraviti sem ætlað var að
lýsa leiðina inn á leguna við Reykjavík og
að auki var ákveðið að skipta um ljóstæki
í Reykjanesvitanum.
Danska þingið veitti fjárstyrk til þessara
vitabygginga og sumarið 1897 var danska
vitaskipið C.E Grove sent til íslands nteð
vitatæki í þessa þrjá vita og tæknimenn til
að setja þau upp, en danskur húsasmíða-
meistari, Fredrik Anton Bald að nafni,
byggði vilana. Hann var hér vel þekktur í
þá tíð og hafði átt hlut að ýmsum stórum
byggingum þeirra tíma, þar á meðal var
hann yfirsmiður við byggingu Alþingis-
hússins.
Talsverðar breytingar urðu með
tilkomu vilanna þriggja árið 1897.
Reykjanesvitinn og vörðuvitarnir höfðu
allir sýnt föst ljós svokölluð, þ.e. ljós sem
loguðu stöðugt allan þann tíma sem
kveikt var á vitanum, en nú varð Reykja-
nesvitinn leifturviti sem sýndi 12 leiftur á
mínútu. Önnur nýbreylni var að Gróttu-
viti og Reykjavíkurviti voru báðir ljós-
geiravitar nteð rauðum, hvítum og græn-
um ljósgeirum, en slíkir vitar höfðu ekki
þekkst á íslandi fram til þessa. Umhirða
vitanna varð flóknari en verið hafði með-
an aðeins voru notuð einföld ljósker,
rneðal annars þurfti að fylgjast nteð því að
litageirarnir væru réttir. Nauðsynlegt var
því að vitaeftirlitsmaðurinn kynni eitthvað
fyrir sér í vitafræðum og varð að ráði að fá
Markús E Bjarnason skólastjóra Stýri-
mannaskólans í Reykjavík til að sjá um
eftirlil með vitunum og panta frá Dan-
mörku það sem til þeirra þurfti ár hvert.
HEIMASTJÓRN OG UNGUR
DANSKUR VERKFRÆÐIN GUR
Eftir að vitarnir við Faxaflóa voru
komnir upp fóru að berast lil stjórnvalda
áskoranir víðs vegar af landinu um að þar
yrðu settir upp vitar til leiðbeiningar sjó-
farendutn. En hér á landi var enginn sem
hafði kunnáttu til að setja upp vita og fé
til þess var af skornunt skammti þannig
að lítð var um framkvæmdir. Þó voru sett-
ir upp smávitar í Elliðaey á Breiðafirði og
á Arnarnesi við ísafjarðardjúp árið 1902,
sá síðarnefndi með dyggurn stuðningi
Hannesar Hafstein sem þá var sýslumaður
á ísafirði og þingntaður Norður-ísafjarðar-
sýslu.
Hannes varð fyrsti innlendi ráðherra ís-
lendinga þegar heimastjórn var tekin upp
árið 1904. Árið eftir þann viðburð í sögu
þjóðarinnar barst hingað álit fjögurra
manna nefndar sem danska flotamála-
ráðuneytið hafði skipað til að gera tillögur
um vitamál á íslandi og sama ár bar
Hannes Hafstein fram fjárlagafrumvarp
sem gerði ráð fyrir byggingu vita í Vest-
mannaeyjum. Frumvarpið var samþykkt
og Stórhöfðavili byggður árið 1906.
Hannes Hafstein kynnti sér skýrsluna
um þörf fyrir vita á íslandi og var áhuga-
samur urn að láta byggja sem flesta vita en
enn sent fyrr var það til tnikilla trafala að
alla tækniþekkingu varð að sækja til Dan-
merkur. Á þessu varð breyting þegar
Hannes réð ungan danskan verkfræðing
til starfa árið 1906. Sá hét Thorvald Har-
aldsen Krabbe og átti íslenska móður en
var alinn upp í Danmörku og menntaður
þar og var nýlega korninn frá prófborði er
Hannes réð hann. Þótt vitað sé að Hannes
Hafstein væri áhugamaður um að efla ör-
yggi sjóntanna og þar með að byggja vita
er ekkert sem bendir til þess að hann hafi
hafl vitamál sérstaklega í huga þegar hann
réð Krabbe til starfa, þvert á nróti virðist
Sjömannablaðið Víkingur - 29