Sjómannablaðið Víkingur - 01.09.2002, Síða 33

hins vegar úr skipi Eimskipafélagsins,
Goðafossi, sem strandaði á Straumnesi
árið 1916. Það ljóshús er ekki lengur á
vitanum.
VITABYGGINGAR Á MILLI-
STRÍÐSÁRUNUM
Fyrstu árin eftir að fyrri heimsstyrjöld-
inni Iauk var allmikill kraftur í vitabygg-
ingum og fram til ársins 1922 var Ijöldi
vita byggður víðs vegar um landið. Á
þessum árum færðist það í vöxt að sveit-
arfélög stæðu fyrir vitabyggingum, oft fyr-
ir þrýsting frá samtökum sjómanna og út-
gerðarmanna með Fiskifélag íslands í
broddi fylkingar. Yfirleitt var þá urn að
ræða smáa innsiglingarvita eða innsigling-
arljós, en ríkissjóður sá um byggingu og
rekstur hinna stærri vita.
Unnið var að vitabyggingum í öllum
landsfjórðungum á árunum 1919-1922.
Selvogsviti var reistur fyrstur árið 1919,
síðan var byggt á Vestfjörðum, á Straum-
nesi og Gelti, árið 1920 og sama ár voru
byggðir þrír innsiglingarvitar við Eyjafjörð
í samvinnu vitastofnunarinnar og sveitar-
félaganna þar. Árið 1922 var svo með
sanni eitt mesta framkvæmdaárið í sögu
vitanna þegar reistir voru átta vitar á suð-
austur- og auslurströnd landsins, sem
hafði óneitanlega legið eftir í vitamálum
þangað til. Fiskifélagsdeildin á Eskifirði
hafði tekið vitamál til umfjöllunar árið
1916 og benti þá á að í Sunnlendinga-
fjórðungi væru 10 vitar, átta í Norðlend-
ingafjórðungi, sjö í Vestfirðingafjórðungi
en aðeins tveir í Austfirðingafjórðungi. Úr
þessu var rækilega bætt árið 1922 þegar
stórátak var gert í vitalýsingu á suðaustur-
ströndinni og er dæmi urn það að stund-
um voru aðstæður þannig að til lítils var
að reisa einn eða tvo vita á tilteknu svæði,
heldur varð ekki komist af með annað en
byggja upp samfellt kerfi nokkurra vita ef
gagn átti að verða af. Við suðaustur-
ströndina eru eyjar og sker fyrir landi,
þoka tið og slraumþungt víða og þótti þvi
ekki koma annað til greina en byggja upp
samfellt vitakerfi með tiltölulega ljóssterk-
um vitum á ystu nesjum og ljósminni inn-
siglingarvitum. Því voru byggðir ljóssterk-
ir vitar á Kambanesi, Streitishorni, Papey
og Stokksnesi en innsiglingarvitar á Karls-
staðatanga, Æðarsteini og í Hvanney og
Hrómundarey.
Árin 1923-1924 áraði illa i fjármálum á
íslandi og þá var engu fé veitt til vitabygg-
inga en árið 1925 var þráðurinn lekinn
upp að nýjum með síst minni krafti því á
næsta áratug voru byggð dýr og umfangs-
mikil vitamannvirki svo sem í Dyrhólaey
1927, á Hornbjargi 1930-1931 og á Sauða-
nesi 1933.
Þegar að byggingu þessara stóru og
kostnaðarsömu vita kont mátti heita að
komið væri vitakerfi hringinn í kringum
landið, þótt vissulega væri það ekki sam-
fellt, og þá fyrst var farið að huga að því
að byggja ljósmikinn landtökuvita á suð-
urströnd landsins, sem reistur var í Dyr-
hólaey árið 1927 og árið eftir var settur
þar upp Iandsins fyrsti radíóviti.
Sú breyting varð á fjórða áratug 20. ald-
ar að horfið var frá járngrindavitunum
enda höfðu þeir reynst helst til forgengi-
legir. Til dæmis var Straumnesvitinn orð-
inn svo skemmdur af ryði árið 1930, eftir
einungis níu ár, að tekin var ákvörðun um
að klæða alla vitagrindina með stein-
steypu.
Þegar horfið var frá jámgrindavitunum
varð steinsteypan aðal byggingarefnið.
Þótt helst til skammæir reyndust höfðu
járngrindavitarnir þó gegnl mikilvægu
hlutverki við uppbyggingu vitakerfisins
því járngrindurnar höfðu reynst ódýr
kostur rneðan á miklu reið að geta byggt
sem flesta vita, bæði hvað snerti smíði
þeirra og uppsetningu, og má ætla að
þessi byggingarkostur hafi flýtt meira en
REKI EHF • Fiskislóð 57-59 • 101 Reykjavík • Sími 562 2950 • Fax 562 3760
Sjómannablaðið Víkingur - 33