Sjómannablaðið Víkingur - 01.09.2002, Síða 34

Kálfshamarsvitinn sem settur var upp árið 1913 var aðeins Ijóshús. Ljósm. óþekktur. í eigu Sigl-
ingastofnunar íslands.
lítið fyrir uppbyggingu vitakerfisins, en
viðhaldskostnaðurinn var mikill enda var
aðastaðan til að ryðberja og mála vitana
víða örðug.
Gasljós voru sett í velflesta vita á milli-
stríðsárunum og var mörgum steinolíuvit-
anna breytt í gasvita. Þetta gekk svo greitt
að árið 1932 var svo komið að af 57 vit-
um i eigu íslenska ríkisins voru 52 með
gasljósabúnaði, þar af fjórir með glóðar-
neti, en aðeins þrír með steinolíulömpum.
í fyrstu voru Ijósaloturnar í merkjum vit-
anna hafðar fremur stuttar, eða þriðjung
til helming úr sekúndu, en íslenskum
skipstjórnarmönnum sem notuðu vitana
til að staðsetja skip sín gagnvart landhelg-
islínunni þótti þetta óþægilega skammur
tími til að koma slíkri mælingu við og því
voru ljósloturnar lengdar í hálfa til eina
sekúndu.
Gasið var aðal eldsneytið en tími raflys-
ingar var ekki ennþá runninn upp. Raf-
veitur voru þó sums staðar komnar á þétt-
býlisstöðum þannig að raflýsing var val-
möguleiki en Krabbe vitamálastjóri hafði
vantrú á raflýsingu í vita, jafnvel þótt að-
eins væri um hafnarvita að ræða og i hans
tíð var aldrei notað rafmagn til vitaljósa í
vitum ríkisins.
Árið 1920 kom til stafa á Vitamálaskrif-
stofunni Benedikt Jónasson verkfræðingur
og það féll í hans hlut að þróa gerð stein-
steyptra vita hér á landi frekar en Krabbe
hafði gert, en Krabbe hafði hannað Akra-
nesvitann.
Hlutverk Benedikst var að gera vitana
svo úr garði að bygingarlag þeirra hentaði
íslensku veðurfari, og þetta gerði hann
meðal annars með því að hafa tvær dyr á
vitum svo komast mætti i þá í skjóli
hvernig sem vindur blés, og bætti síðar
við anddyri, enda mikilvægt að gasloginn
slokknaði ekki þótt gengið væri um vit-
ana. Þá hafði Benedikt gjarnan voldug
handrið á vitum sínum í því skyni að
vernda rúðurnar í Ijóshúsunum. Verka
Benedikt sér ennþá stað víða um land þvi
steinsteyptir vitar hans reyndust traustir
og hafa þjónað sjófarendum dyggilega og
sett svip á umhverfi sitt frá því að þeir
voru reistir. Meðal þeirra eru til dæmis Al-
viðruhamraviti, Tjörnesviti, Skagatáarviti
og margir fleiri. Þeir vitar sem Benedikt
teiknaði voru yfirleitl harla efnismiklir því
hann notaði lítt sem ekki steypustyrkjar-
járn heldur hafði veggina þykka til að
styrkur bygginganna yrði nægilega mikill
og var þeirri aðferð beitt allt þar til
Knarrarósviti var byggður, en í hann var
notuð járnbent steinsteypa fyrstan vita og
veggjaþykkt höfð minni en tíðkast hafði
fram að því.
ÞÁTTASKIL MEÐ NÝJUM VITA-
MÁLASTJÓRA
Thorvald Krabbe vitamálastjóri lét af
störfum hjá Vitastofnun árið 1937 og í
hans stað kom Emil Jónsson verkfræðing-
ur. Einnig kom Axel Sveinsson verkfræð-
ingur til starfa hjá stofnuninni árið 1935
og leysti hann Benedikt Jónasson að
mestu af sem vitahönnuður. Mun Axel
hafa lagt mest til hönnunar þeirra vita
sem byggðir voru á heimsstyrjaldarárun-
um seinni og á fyrstu árunum eftir að
henni lauk, en í þeim hópi eru margir af
fegurstu og athyglisverðustu vitum lands-
ins og skulu nefndir Garðskagaviti,
Gróttuviti, Akranesviti yngri, Kálfshamar-
sviti og Kögurviti, en fleiri mætti telja.
Ýmsar nýjungar i vitabyggingum komu
fram hjá þeim Emil og Axel. Flestar birt-
ust þær í einu lagi f Knarrarósvitanum
austan Stokkseyrar sem byrjað var að reisa
haustið 1938. Þessi viti var byggður úr
járnbentri steinsteypu en frarn til þessa
hafði ekki tíðkast að hafa vita járnbenta
að ráði. Járnabindingin gaf kost á því að
hafa veggjaþykkt vitans talsvert minni en
unnt hefði verið ef eldri aðferð hefði verið
beitt svo að um það bil helmingi minna
þurfti af möl og sandi í vitann. Það var
ekki lítilvægt atriði benti Emil á því að oft
þurfti að byggja vita á stöðum þar sem
ekki varð náð til byggingarefnis nema
með miklum tilkostnaði. í Knarrarósvit-
anum var einnig tekin upp sú aðferð að
húða vitann að utan með kvarsi í stað
þess að mála hann, en fram til þessa
höfðu vitar verið málaðir og þurft mikið
viðhald. Þessari aðferð - steiningunni - var
óspart beitt eftir þetta enda þótt hún væri
nokkuð dýrari í upphafi heldur en máln-
Akranesvitinn frá árinu 1918 er hannaður af
Thorvald Krabbe vitamálastjóra. Áformað
var að reisa þarna jámgrindavita, en ekki
fékkst til þess nothæft efni og var hann þá
byggður úr steinsteypu. Ljósm. Cuðmundur
Bernódusson. í eigu Siglingastofnunar ís-
lands.
34 - Sjómannablaðið Víkingur