Sjómannablaðið Víkingur - 01.09.2002, Blaðsíða 40

Friðrik Jóhannsson stjórnarformaður ÚA
Framtíðarsýn - sjávarút-
vegur árið 2020
Nú eru um 18 ár frá því
að kvótakerfið var tekið
upp á íslandi og þegar
horft er til baka virðist
það stuttur tími. Umræð-
an um greinina hefur að
mestu snúist um núið,
það hvernig haga eigi fisk-
veiðistjórnun og hverjir
séu gallar og kostir núver-
andi kerfis. Mig langar
þess vegna til að snúa tal-
inu að framtíðinni og
velta því upp hvernig
sjávarútvegsgreinin getur
litið út eftir önnur 18 ár,
eða árið 2020 og hvernig
við viljum sjá hana þá.
Fiskveiðistjórnarkerfið hefur að mörgu
leyti reynst vel og ég sé fyrir mér að það
verði lítt breytt, afiaheimildum verði í
grundvallaratriðum skipt upp i tvær
deildir eins og nú er, fyrir smábáta ann-
ars vegar og stærri skip hins vegar. Pök
heyri sögunni til enda talin með öllu ó-
þörf þar sem markaðurinn og hag-
kvæmnissjónarmið ráða ferðinni. Gjald-
taka verði svipuð og í dag eða engin
enda ekki talið þjóna neinum hagsmun-
um að skattleggja sérstaklega þá at-
vinnugrein sem mestu skiptir fyrir
dreifðar byggðir landsins.
Ég sé fyrir mér að á árinu 2020 ráði
þrjú til fjögur stór sjávarútvegsfyrirtæki
yfir um helmingi afiaheimilda, fyrirtæki
í mjög dreifðri eign og skráð á verð-
bréfaþingi. Einnig verða minni fyrirtæki,
flest í þrengri eignaraðild, að uppistöðu
til í eigu fjölskyldna, en injög breytileg
að stærð. Góð blanda
stórra og lítilla fyrirtækja
tryggir fjölbreytt samfélag.
Stóru fyrirtækin og þau
litlu verða rnjög ólík að
allri gerð. Litlu fyrirtækin
verða sérhæfðari og aðal-
lega í útgerð sem byggist
á starfsemi innanlands og
í íslenskri landhelgi.
Stóru fyrirtækin verða
með mjög fjölbreyttan
rekstur á mörgum stöðum
á landinu og einnig er-
lendis. Innan við helm-
ingur tekna þeirra kemur
af veiðum í íslenskri lög-
sögu og hefðbundinni
vinnslu, en meira en helmingur af er-
lendri starfsemi, fiskeldi, sjávarliftækni,
markaðssetningu og sölustarfi. Þau muni
hugsanlega ná yfir alla virðiskeðjuna.
Fyrirtækin verði fjárhagslega öfiug enda
hafi þau greiðan aðgang að lánsfjár-
magni og áhættufjármagni. Þau verði
eftirsótlur vinnustaður ófaglærðra jafnt
sem langskólagenginna og skipuð úr-
valsstarfsfólki í öllum stöðum til sjós og
lands. Starfsemi þeirra styður umtalsvert
fleiri hálaunastörf en þau gera í dag,
bæði rannsóknarstörf og markaðsstörf
sem einkum koma til vegna sjávarlíf-
tækni og starfsemi sem ekki er til staðar
í dag. Þessi stóru fyrirtæki verða því í
senn burðarásar og frumkvöðlar og mik-
ilvægi þeirra verður umtalsvert meira en
í dag, ekki síst i smærri byggðalögum.
Árið 2020 munu fyrirtækin fullnýta
afiann sinn, aðallega með því að koma
með hann að landi og nýta hann í mis-
munandi framleiðslu, t.d. með aðferðum
liftækni. Markntið um fullnýtingu næst
ekki vegna boða og banna, heldur vegna
þess að fyrirtækjunum ntun takast að
nýta tækni til að framleiða afurðir úr
öllu sjávarfangi og finna markaði fyrir
þær. Þeim mun einnig smám saman
takast að afla viðbótarmarkaða fyrir af-
urðir eins og t.d. þurrkaðar afurðir sem
eru mikilvæg búbót í dag, en geta skilað
meiru ef vel er á málum haldið. Arð-
semissjónarmið munu ráða ferðinni að
þessu leyti lil og uppfylla markmið um
fullnýtingu sjávarfangs.
Stóru sjávarútvegsfyrirtækin annast í
meira mæli sölumál en þau gera í dag og
jafnvel er hugsanlegt að fisksölufyrirtæki
renni saman við sjávarútvegsfyrirtæki.
Það yrði þá i raun svipað fyrirkomulag
og er nú sums staðar erlendis. Einnig
má hugsa sér að stóru fisksölufyrirtækin
tvö renni saman, en í öllu falli verða við
hlið þeirra minni sölufyrirtæki líkt og í
dag.
Ég tel að varla verði hjá því komist að
erlendir fjárfestar komi inn sem hluthaf-
ar í sjávarútvegsfyrirtækjum hér á landi
á næstu árum. Það verður ásættanlegra
þegar fyrirtækin verði orðin stærri og
þegar búið er að viðurkenna að greinin
borgi visst veiðileyfagjald og að auðlind-
in sé þar með sameign þjóðarinnar.
Stærri fyrirtæki verða auk þess með
dreifða eignaraðild og rekstur hér á landi
og erlendis og því verður ekki eins við-
kvæmt að erlendir fjárfestar komi inn í
þau. Hægt er að hugsa sér þetla með
ýmsum hætti t.d. að erlendir fjárfestar
sem hafa arðsemi að leiðarljósi eigi hlut
í stærstu fyrirtækjunum en ég er ekki
viss urn að óttast þurfi fjárfestingu út-
lendinga útfrá atvinnusjónarmiðum ein-
göngu ef atvinnugreinin verður vel rekin
því að þá verður fjárfesting á hvert starf
of rnikil til að vera verjanleg. Hér er þó
unt viðkvæm mál að ræða vegna mikilla
styrkja til sjávarútvegs í Evrópusam-
Eimskipafélag íslands hefur keypt Útgerðarfélag Akureyringa hf. og Skagstrending
hf. gegnum dótturfyrirtæki sitt, Burðarás. Þar með hefur Eimskip ákveðið að bæta
við nýrri einingu í rekstri félagsins þar sem eru sjávarútvegsfyrirtæki. Ljóst er að
með þessu hefur Eimskip haslað sér völl meðal stærstu útgerðarfyrirtækja landsins.
í ljósi þess er fróðlegt að sjá hvaða augum fyrirtækið lítur á framtíð sjávarútvegsins.
Síðast liðið vor flutti Friðrik Jóhannsson, framkvæmdastjóri Burðaráss og stjórnar-
formaður ÚA, erindi á fundi Verslunarráðs á Akureyri þar sem hann ræddi framtíð-
arsýn í sjávarútvegi. Erindið fer hér á eftir og er birl með leyfi höfundar.
Friðrik Jóhannsson
40 - Sjómannablaðið Víkingur