Náttúrufræðingurinn

Ukioqatigiit

Náttúrufræðingurinn - 2004, Qupperneq 58

Náttúrufræðingurinn - 2004, Qupperneq 58
Náttúrufræðingurinn Þegar hartn komst að þessari niður- stöðu, var mönnum ekki ljóst eðli framhlaupsjökla sem Drangajökull hefur í svo ríkum mæli. Á um 60-70 ára fresti rásar jökullinn ofan í Reykjarfjörð, Leirufjörð og Kaldalón, jafnvel svo kílómetrum skiptir, án þess að loftslagsbreytingar og við- gangur jökulsins hafi nokkur áhrif þar á. Þess vegna verður ekki séð svo glöggt hvenær Drangajökull var í hámarki og þarf það alls ekki að fara saman við lengstu framrás skriðjöklanna. Sigurður Þórarinsson drap aftur á Glámu í Sögu íslands og hefur þar ekki í neinu breytt fyrri niðurstöðum sínum hvað jökulinn varðar. Kjartan Ólafsson ritaði veglega um Vestur-Isafjarðarsýslu og minn- ist þar meðal annars á deilur Þor- valds Thoroddsen og Stefáns skólameistara. Harin telur líklegt að Glámujökull hafi verið til í raun á 18. og 19. öld. Mönnum verður tíðrætt um að ekki þurfi nema smávægilega lofts- lagsbreytingu til að snælínan færist niður á við og þá myndist jökull þar sem enginn var áður. Það er mikið rétt, en slík myndun jökuls tekur vart minna en eina öld í ein- dreginni kuldatíð. Það þarf geysi- legar loftslagsbreytingar til að jökull bæti að meðaltali við þykkt sína einum metra á ári. Á þeim 15 árum sem mælingar á afkomu Hofsjökuls hafa verið stundaðar hefur það gerst einu sinni, en það var 1991-1992 þegar saman fór einn úrkomumesti vetur á öldinni og kalt sumar. Líkur til að slíkt gerist mörg ár í röð eru litlar en komi 50 slík ár án hlés væri hugsan- legt að vísir að jökli myndaðist. Á sama hátt tekur það jökul sem er hálft hundrað metra á þykkt öld að hverfa og hann skilur örugglega eftir sig augljós ummerki. Engar líkur eru til að jökull sem Þorvaldur lýsti 1886-1887 og merkti á kort sitt gæti hafa verið horfinn árið 1893, þegar Stefán skólameistari leitaði gagngert að honum alla leið upp á Sjónfríð. Mælingamenn herforingja- ráðsins danska fundu engin merki um hann 1913 og árið 1914 fundu þeir Herrmann ” og félagar enga skafla sem þeir áætluðu þykkari en 10 m. Tímabilið 1890-1925 verður síður en svo kallað hlýindaskeið og ekki líkur til að smájöklar hefðu látið mikið á sjá. í hinu magnaða riti sínu Landfræðissögu Islands segir Þorvald- ur Thoroddsen frá því að norski landmælingamaðurinn Hans Frisak reisti vörður víða um Vestfirði árið 1806. Meðal annars var ein hlaðin á Glámu og önnur reist á Hljóða- bungu á Drangajökli. Á síðari staðn- um var ekki völ á grjóti til hleðslu svo varðan var slegin saman úr timbri. Nóg var af grjóti á Glámu svo ekki hefur jökullinn verið þykkur þar þá. Þessa vörðu fann Stefán Stefánsson skólameistari á Sjónfríð og segir hana kallaða lauten- antavörðu og stendur hún þar enn (3. mynd). Þess vegna er alveg ljóst að á 19. öld var enginn jökull á hákolli Glámuhálendisins. Vörður á Glámu hafa ekki þar með sagt alla sína sögu því að rúm- lega einn kflómetra vestan við hákoll Sjónfríðar er geysihaglega hlaðin varða sem stendur hnarreist nærri þriggja metra há (2. og 8. mynd), í 891 m hæð yfir sjávarmáli sam- kvæmt mælingum Orkustofnunar. Ástæða þessarar vörðu er greinar- höfundi ekki kunn en vitað er að hún var þar 1908. Gátu jöklar þrifist milli hnjúkanna þótt hæstu kollar stæðu upp úr? Háskörðin ná í tæplega 800 m y.s. upp af víðum skálum sem vita móti vestri og til austurs tekur við há- slétta Vestfjarða. Skálasætin eru í um 600 m y.s. og þar er ekkert sem bendir til jökulmyndunar, enda liggja þær ekki í forsælu. Norðan undir Sjónfríð er nokkuð brött hlíð og vottar þar fýrir skálarmyndun. Þar fyrir neðan liggur dálítill urðarhaugur sem gæti hafa myndast fyrir tilstilli jökuls eða skriðu (2. mynd), en ekki er vitað um aldur þeirrar myndunar. Sá jökull hefur þó ekki náð einum ferkílómetra að flatarmáli og vantar talsvert á. Það er eini staðurinn á öllu Glámu- hálendinu sem lítur út fyrir að hafa fóstrað jökul eftir að ísöld lauk. Þarna gildir sama lögmálið og víðast þar sem smájöklar eru hér á landi, að þeir eru langoftast norðan í móti, gjaman undir bröttum hlíðum eða hömrum (skálarjöklar) og þrífast varla móti sólarátt. Brúnir fjalla upp af Seljalandsdal í Álftafirði em með klettum sem ná upp undir 900 m hæð yfir sjó í hléi við Lambadalsfjall, sem er mun hærra en Gláma. Á þrem stöðum undir þeim, beggja vegna Lamba- dalsskarðs, hafa greinilega verið litlir skálarjöklar og eru leifar þeirra þar enn (8. mynd). Þessir þrír jöklar hafa þegar best lét greinilega ekki verið nema um tvöfalt stærri en þeir eru nú. Slíkir jöklar virðast ekki hafa náð að myndast við Glámu, nema hugsanlega norðvestan undir Sjón- fríð eins og^áður er sagt. Lýsing Ágústs Leós á íshelli í Hattardal í Álftafirði bendir varla til að þar hafi verið um jökul að ræða, enda er fjall- ið þar mun lægra en Lambadalsfjall. JÖKLAFRÆÐILEGAR VANGAVELTUR Fyrir utan það sem áður er sagt um skilgreiningu á jökli eru ýmsir drættir sem eru sameiginlegir öllum íslenskum jöklum. Hvern vetur bætir á þá umtalsverðum snjó og að sumrinu verður alltaf nokkur leys- ing. Snjósöfnun eykst með hæð yfir sjávarmáli og leysingin minnkar eftir því sem ofar dregur í landinu. Af þessu leiðir að hvert haust er ein- hvers staðar nálægt miðbiki jökulsins jafnvægi milli ákomu og leysingar ársins. Er þar kölluð jafn- vægislína. I köldu ári eða snjóríku er jafnvægi neðarlega á jöklinum en eftir því sem hlýrra er og mirtni snjókoma þeim mun ofar nær jafn- vægislínan á hausti. Talsverður munur getur verið á hæð jafnvægis- línunnar milli ára og þar af leiðir að smájöklar eru stundum í heild sinni ofan línunnar og því á kafi í snjó allan ársins hring. Nærri miðju þess hæðarbils sem jafnvægislínan hleyp- ur á eru hjammörk jökulsins. Þar fyrir ofan er hvergi að finna ís á yfir- borði, aðeins snjó eða hjam, og þar sér ekki á dökkan dfl nema þar sem 56
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92

x

Náttúrufræðingurinn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.