Náttúrufræðingurinn - 1964, Qupperneq 3

Núttúrujr. — 34. drgangur — 3. hejti — 97.—160. síða — Reylijavik, sept. 1964
Guðmundur Kjartansson, Sigurður Þórarinsson og
Þorleifur Einarsson:
C14-aldursákvarðanir á sýnishornum
varðandi íslenzka kvarterjarðfræði
Sigurður Þórarinsson:
Inngangsorð
Fyrir um tveimur áratugum, undir lok annarrar heimsstyrjaldar-
innar, fann bandarískur kjarnvísindamaður, Willard F. Libby, upp
tímatalsaðferð, sem brotið hefur nýtt blað í sögu kvarterjarðfræði
og fornleifafræði, og færði höfundinum Nóbelsverðlaun fyrir afrek
sitt, árið 1960. Þessi aðferð er nefnd C14 (les: sé fjórtán eða karbón
fjórtán) aðferðin, en Carbon er vísindaheiti frumefnisins kolefnis.
Grundvöllur aðferðarinnar er eftirfarandi: Vegna sífelldrar skot-
hríðar geimgeisla á gufuhvolf jarðar myndast stöðugt órafhlaðnar
eindir, neutrónur, einkum í efri lögum gufuhvolfsins. Þessar neutr-
ónur, sem myndast vegna kjarnaklofnings í atómum lofttegunda,
bindast nær allar atónrum venjulegs köfnunarefnis, N14, sem hefur
atómþyngdina 14, en eftir að hafa bundið sig við eina neutrónu
er atónrþyngd þess orðin 15, en það heldur sama sæti í frumefna-
röðinni og sömu eiginleikum og venjulegt köfnunarefni. Það er
senr sé orðið þungt köfnunarefni, N1B. Kjarni þessa þunga köfn-
unarefnis er sjálfkleyfur. Úr honunr losnar þegar ein rafhlaðin eind
eða prótóna. Við Jrað verður þyngdin aftur 14, en kjarninn hefur
nrisst eina hleðslu og er nú orðið úr Jressu sanrsæta (ísótóp) kolefnis,
og nefnist C14 eða Carbon14.
Þessi kolefnissamsæta bindst súrefni eins og venjulegt kolefni og
nryndar koltvíildi (koldíoxýð COa), sem í venjulegu tali er nefnt
kolsýra, og lragar sér eins og venjulegt koltvíildi, er hefur kolefnis-
samsæturnar C12 og C13 í mólekúlum sínunr. Við kolsýrunámið taka
plönturnar til síir C14 ásanrt hinum kolefnissanrsætunum og mynda
kolvetni, en dýr fá C14 í sig úr plöntunum.