Náttúrufræðingurinn

Årgang

Náttúrufræðingurinn - 1964, Side 53

Náttúrufræðingurinn - 1964, Side 53
NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN 147 Svo virðist sem útbreiðsla hnúðormanna hafi verið stöðvuð í Banda- ríkjunum. í Hollandi, Danmörku, Svíþjóð og írlandi er ræktunar- bann, en í Þýzkalandi er fyrirskipað sáðskipti. Þótt þessar ráðstaf- anir séu gerðar, finnst veikin á nýjum stöðum árlega. Hér á landi hef'ur komið fram á Alþingi frumvarp til laga um varnir gegn út- breiðslu kartöfluhnúðorma, æxlaveiki í káljurtum og útrýmingu þeirra (1), en ekki orðið útrætt. t Perú í Suður-Ameríku vex villt tegund, er Salanum andigen- um nefnist, og er hún ónærn fyrir hnúðormum. Þessi tegund og Solanum tuberosum, venjulegum kartöflum, hefur verið æxlað saman af Ellenby í Englandi (3,4), Huijsman í Hollandi (5), und- irrituðum og fleirum, til þess að fá frarn stofn (klón), ónæman fyrir hnúðormum. Undirritaður framkvæmdi fyrstu æxlunina á milli S. andi- genum X S. tuberosum árið 1959. Síðan hafa bastarðarnir (klónarnir) verið enduræxlaðir með S. andigenum þrisvar sinnum og einu sinni með Gullauga, en það er ágæt matarkartafla. Þegar fyrsta kynslóðin (Fx) var ræktuð í hnúðormasjúkri mold, var strax hægt að greina á milli sjúku jurtanna með marga hnúða á rótunum og heilbrigðra jurta, sem voru lausar við hnúða þ. e. höfðu erft ónæmið gegn hnúðormum frá S. andigenum. Það er hægt að finna með nákvæmni hlutfallið á milli sjúku jurtanna og þeirra heilbrigðu með því að gera ráð íyrir, að ónæmið gegn hnúðormum orsakist af ríkjandi erfðavísi (geni). Þessi ein- klofningseiginleiki er að nokkru breytilegur, vegna þess að S. andi- genum og S. tuberosum hafa þrílitningaskiptingu. Ónæmisplönt- urnar í Fx (klón) geta verið af eftirfarandi eðlisfari (geno- typus): Þegar einlitna einstaklingi er æxlað með vanlitna afbrigði (í þessu tilfelli mjög næmt afbrigði fyrir hnúðormi), verður helming- ur afkvæmanna í F, ónæmur. Þegar tvílitna einstaklingi er æxlað með vanlitna afbrigði, verð- ur 4/5 afkvæmanna í Fx ónæmir. Þegar þrílitna einstaklingi er æxlað með vanlitna afbrigði, verða öll afkvæmin í Fj ónæm. Þegar fjórlitna einstaklingi er æxlað með vanlitna afbrigði, verða öll afkvæmin ónæm. Þess ber að gæta, að þegar ónæmur klón er æxlaður með afbrigði,

x

Náttúrufræðingurinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.