Náttúrufræðingurinn - 1964, Qupperneq 4

98
NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN
Sá er munur á C14 atómum og öðrum kolefnisatómum, að þau
eru sjálfkleyf eða geislavirk, senda frá sér elektrónur og breytast
við það í venjulegt kolefni. En þessi breyting er hægfara. Helm-
ingunartími C14 hefur verið talinn 5568 ± 30 ár, en samkvæmt
allra nýjustu rannsóknum er talið hann geti verið nær 5700 árum.
I lifandi plöntum er ákveðið hlutfall milli geislavirks kolefnis
og venjulegs kolefnis, það sama og í andrúmsloftinu, en talið er,
að það haldist nær óbreytt í tugþúsundir ára. Þó varð hér nokkur
breyting á í sambandi við iðnvæðingu þá, er hófst í byrjun 19.
aldar og hafði geysilega aukningu kolabrennslu í för með sér. Var
ekki tekið tillit til þessara áhrifa, s. k. „Suess effect“, á fyrstu árum
aldursákvarðana með C14 og hefur síðar orðið að leiðrétta þær
ákvarðanir.
Meðan plönturnar eru lifandi helzt hlutfallið milli C14 og venju-
legs kolefnis í þeim óbreytt, hið sama og í andrúmsloftinu. En um
leið og plantan deyr hættir hún að taka í sig kolefni, en það geisla-
virka kolefni, sem fyrir er í henni, heldur áfram að klofna. Að
5568 árum liðnum er C14 magnið minnkað að helmingi, að 11136
árum liðnum minnkað niður í einn fjórða, o. s. frv.
Tímatalsaðferð Libbys byggist á því að mæla hlutfallið milli
geislavirks og venjulegs kolefnis í sýnishorni því, sem aldursákvarða
skal. Hægt er að ákvarða aldur flestra hluta af lífrænum uppruna,
sem innihalda kolefni, t. d. viðar, mós, eðju, skelja, korns, hárs og
beina. Þarf mikla nákvæmni við aldursákvarðanir, því magn C14
er ekki nema einn billjónasti hluti af magni venjulegs kolefnis,
og lengd helmingunartímans setur aðferðinni einnig takmörk. Er
ekki hægt að aldursákvarða með viðunandi nákvæmni, ef aldur
sýnishornanna er meiri en 25000 ár. Hinn ákvarðaði aldur, sem
venjulega er miðaður við árið 1950, nema annars sé getið, er því
uppgefinn með mismunandi miklu mögulegu fráviki. Sé t. d.
aldurinn gefinn 1500 ± 200 ár, þýðir það, að 70% líkur eru fyrir
því, að aldurinn sé meiri en 1300 en minni en 1700 ár. Endur-
teknar aldursákvarðanir með sömu niðurstöðu auka að sjálfsögðu
líkurnar fyrir því, að aldursákvörðunin sé rétt. En auk skekkju í
sjálfum mælingunum getur einnig verið um skekkju að ræða vegna
breytinga á sýnishornum síðan þær lífverur dóu, sem aldursákvarða
skal. T. d. eru mósýnishorn varasöm að því leyti, að rætur lifandi
jurta geta hafa teygt sig niður í það lag, sem sýnishornið var tekið