Náttúrufræðingurinn - 1964, Page 37

NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN
131
geta þeir þess, að leirlögin séu eldri en Grímsneshraunið. Um
þær mundir var jarðfræðin komin það stutt á veg, að menn liöfðu
enga hugmynd um hina miklu ísaldarjökla og þar af leiðandi ekki
heldur um sjávarstöðubreytingar af völdum jökulmyndunar, svo
að þeir töldu, að landið hefði lyfzt úr sjó vegna jarðhræringa eða
umbrota og benda réttilega á, að mikil umbrot hafi átt sér stað
á Þingvallasvæðinu.
Þorvaldur Thoroddsen og Helgi Pjeturss álitu báðir sjávarsetið
myndað í lok jökultímans eða á nútíma. Guðmundur G. Bárðarson
(1923), Jóhannes Áskelsson (1934, 1961) og Guðmundur Kjartans-
son (1943) töldu lindýrin í neðsta hluta sjávarsetsins bera vitni um
kaldara loftslag en þau, sem finnast í yngra liluta setsins, en í því
finnast skeljar og kuðungar, sem nú lifa við strendur landsins. Þeir
töldu því, að yngri hluti setsins væri myndaður á nútíma. Eina skelin,
sem finnst í sjávarsetinu og ekki lifir lengur hér við land, er jökul-
todda, sem nú lifir í svellköldum sjó í Norður-íshafinu. Jökul-
todda hefur aðeins fundizt í sjávarseti í Saurbæ í Dalasýslu. í
sjávarsetinu við Faxaflóa og á Suðurlandsundirlendinu er allmikið
um skeljar af hörpudisk, sem er sjaldgæfur í hlýja sjónum við
ströndina á þessum slóðum í dag, en algengur í kaldari sjó við
Vestfirði, Norðurland og Austurland. Þetta bendir til þess, að
sjávarhiti hafi verið aðeins lægri, er setið var að setjast til en nú er.
Þó er þess að gæta, að kalt jökulvatn hefur víða streymt til sjávar
og í mun stærri mæli en nú er, þegar setið var að myndast, og kælt
sjó á grunnsævi og sett sín mörk á dýralífið.
C14-ákvarðanir á mó neðst úr fjörumónum í Seltjörn og frjó-
rannsóknir í mýrum bentu til þess, að hæstu fjörumörk væru mun
eldri en 9000 ára, líklega 10—15000 ára (Sigurður Þórarinsson 1956,
Þorleifur Einarsson 1956, 1961).
Guðmundur Kjartansson (1943, 1958) hefur leitt að því rök, að
hæstu fjörumörk í 110 m hæð í uppsveitum Árnessýslu séu aðeins
eldri en jökulgarður, Búðaröðin, sem rekja má um þvert Suður-
landsundirlendið frá Vatnsdalsfjalli fyrir ofan Fljótshlíð allt til
F.fstadalsfjalls í Laugardal. Ruðningur Btiðajökulsins er þar sjó-
velktur upp í 90—100 m hæð, svo að landið hefur risið 10—20 m
umfram sjávarborðshækkunina á Búðaskeiðinu.
Norðanlands má rekja slitróttan jökulgarð, Hólkotsröðina, frá
lllugastöðum í Fnjóskadal, norðan Mývatns, um Möðrudalsöræfi