Menntamál - 01.04.1958, Qupperneq 27

menntamál
21
Samkvæmt skilningi og þörfum nútímamannsins mætti
orða þetta svo:
Það er tilgangslítið að gefa út heil fjöll af blöðum og
bókum, ef allur almenningur getur ekki notið þeirra eftir
vild. Þess vegna þurfa menn að læra að lesa. Og fyrir
því hefur það orðið mælikvarði á menningarástand þjóða,
hve mikill hluti þegnanna teljast læsir og skrifandi. Og
þessi misseri er það eitt aðalvandamál Menningarstofn-
unar Sameinuðu þjóðanna, hvernig eigi að gera læsan
þann tæpa helming mannkynnsis, sem taiinn er ólæs.
Um langan aldur hefur okkur íslendingum verið þetta
ljóst, svo sem sjá má á spakmælinu:
„Blindur er bóklaus maður.“ Enda eru bókmenntir okk-
ar og tunga þær stoðir, sem skapa okkur tilverurétt meðal
þjóða og staðið geta undir skilningi annarra þjóða á því,
að við fáum að lifa sem sjálfstæð þjóð.
Það þarf enginn að halda, að það sé, né hafi verið, eins
og að veifa hendi að gera allan almenning læsan. Á öllum
tímum hafa menn, bæði í heimahúsum og í skólum, reynt
að hugsa og hagnýta öll sköpuð ráð til hjálpar og léttis
við lestrarkennsluna. Á bak við þá viðleitni er mikil og
lærdómsrík saga, sem ekki verður hægt að segja hér.
En ég get ekki stillt mig um að minna á tvennt:
Sagt er, að Heródes hafi keypt þræla handa syni sín-
um og gefið þeim nöfn bókstafanna. Þannig hafði strák-
ur stafina spásserandi í kring um sig.
Aftur á móti fór Basedow öðruvísi að. Hann kom fram
á sjónarsviðið sem skólafrömuður fyrir tæpum tveim öld-
um.
Basedow var heimiliskennari um tíma og segir, að sér
hafi fyrst farið að ganga sæmilega að kenna börnunum
stafina, eftir að hann lét baka þá úr piparkökudeigi, og
lofaði börnunum að éta stafina, jafnskjótt og þau höfðu
lært þá. Voru það eins konar verðlaun, og mjög eftirsótt.