Bankablaðið - 01.12.1944, Síða 26

38
BANKABLAÐIÐ
honum. Árið 1780 gerði lýðurinn í Lun-
dúnum árás á bankann, en herinn var
kvaddur á vettvang, og dreifði hann mann-
fjöldanum og tókst að firra vandræðum.
En eftir það var sá siður upp tekinn að
láta sérstaka herdeild gæta bankans um
nætur. Einnig steðjaði hætta að bankanum
árið 1792 af völdum ólgu þeirrar, sem þá
átti sér stað í Lundúnum og átti rætur
sínar að rekja til frönsku byltingarinnar.
Um sömu mundir urðu margir bankar
gjaldþrota, sem orsakaðist af því, að þeir
höfðu meira seðlamagn í umferð en verð-
gildi gullforða þeirra nam. Einnig steðj-
aði nokkur hætta að bankanum, þegar
ófriðurinn við Frakkland hófst árið 1797,
en henni var vísað á bug með skjótum og
öruggum hætti. Um þessar mundir voru
líka nýir seðlar teknir í umferð, einkum
eins og tveggja sterlingspunda seðlar og
var það einkum gert til þess að auka smá-
mynt, sem í umferð væri. Þá voru og teknir
í umferð á Bretlandi spanskir silfurdalir,
sem brjóstmynd af Georg þriðja hafði ver-
ið mótuð á.
Englandsbanki rnætti ýmsum erfiðleik-
um á öndverðri nítjándu öldinni. Var þar
um að ræða áhrif iðnbyltingarinnar, sem
hafði það í för með sér, að bankaviðskipti
og fjárvelta óx að miklum mun. En um
þessar mundir voru {)að lög á Bretlandi,
að enginn félagsskapur skipaður fleiri en
sex mönnum, nema Englandsbanki, mætti
reka bankastarfsemi á Bretlandi. En marg-
ir kaupmenn og viðskiptafrömuðir í borg-
um og þorpum landsins virtu þessi ákvæði
að vettugi, stofnuðu smábanka og gáfu út
seðla. En smábankar þessir börðust að
sjálfsögðu í bökkum, enda var til þeirra
efnt af lítilli fyrirhyggju, og árið 1825 urðu
ekki færri en níutíu þeirra gjaldþrota.
Langa hríð hafði verið lögð mikil áherzla
á það, að Englandsbanki yrði að stofna
útibú úti um land, og árið 1826 tilkynnti
ríkisstjórnin bankastjórninni, að það væri
brýn nauðsyn bankans og landsins að horf-
ið yrði að þessu ráði hið fyrsta. Var þá
þegar hafizt handa um framkvæmd þessa
og útibú stofnuð í helztu borgum lands-
ins. Fyrsta útibú Englandsbanka var stofn-
að í Manchester árið 1826. Alls voru
fjórtán útibú stofnuð á næstu árum. Þess
var líka skammt að bíða, að menn sann-
færðust um það, að þetta væri liin skyn-
samlegasta ráðstöfun. Hér var um tvíþætt-
an ávinning að ræða: Peningaveltan náði
nú um gervallt landið og það auðveldaði
að miklum mun allan atvinnurekstur og
viðskipti utan höfuðborgarinnar, og við-
skipti bankans ukust að sjálfsögðu að
miklum mun. Nú hefur bankinn þó að-
eins starfandi útibú í Liverpool, Manchest-
er, Birmingham, Leeds, Newcastle, Ply-
mouth, Bristol, Southampton og að Law
Courts í Lundúnum.
Um þessar mundir var það orðin almenn
skoðun meðal ráðamanna á Bretlandi, að
nauðsyn bæri til þess að efnt væri til mik-
illa nýmæla á vettvangi bankastarfseminn-
ar. Sú aðferð, að margir smábankar gæfu
út seðla, var talin ófær. Menn voru komnir
mjög á þá skoðun, að seðlaútgáfan ætti
að vera í höndum einnar stofnunar, er
starfaði í náinni samvinnu við ríkisstjórn-
ina. Þau rök, sem færð voru að þessari
kenningu, voru einkum þau, að tryggja
bæri verðgildi peninganna sem mest og
láta ekki fleiri seðla vera í umferð en
tryggðir væri af gullforðanum. Að sönnu
var mikið deilt um mál þetta, en eigi að
síður sigraði þessi skoðun að lokum og var
nýjung þessari á komið með bankasamn-
ingnum árið 1844. Verður það ár talið
einhver hin merkilegustu tímamót í sögu
Englandsbanka. Það var ríkisstjórn Sir
Robert Peel, hins fræga og mikilhæfa