Árdís - 01.01.1955, Page 14

12
ÁRDÍ S
litklæði. Þjóðlitur íslendinga hefur líklega verið dökkblár eða
svartur, enda er getið um flesta höfðingja að fornu að þeir hafi
borið bláar skikkjur. Konur munu þó hafa borið litskrúðugri
búninga.
Ég hef nú reynt að lýsa búningi íslenzkra kvenna að fornu en
margt er þó ótalið, sem einkenndi búninginn, og hef ég að mestu
sleppt hversdagsbúningi kvenna, en haldið mig meir að spari-
búningnum, þ. e. a. s. fald- eða skautbúningnum. Því að það er
mín trú, að þótt hinn íslenzki þjóðbúningur eigi eftir að hverfa af
sjónarsviðinu sem hversdagsbúningur, þá muni hátíðabúningurinn
halda velli og verða prýði og sæmd íslenzkra kvenna í austri og
vestri um langa tíð.
Hinn forni búningur hélzt að mestu óbreyttur fram á 15. öld,
er honum tók að hnigna ásamt öðru með þjóðinni á þeim hörm-
ungar og niðurlægingar árum sem í hönd fóru. Var það hvort-
tveggja, að almúginn hafði engin efni á að ganga í fatnaði búnum
gulli og silfri og eins hitt að þjóðarmetnaðurinn dapraðist og áhrif
erlendra búninga seildust inn í landið. Má segja að á 18. öld og
fyrri hluta 19. aldar hafi verið á íslandi samsafn og samtíningur
ýmsrar tízku frá öllum löndum, með aðal áhrifum frá Spáni. Mun
íslenzki búningurinn samt hafa verið við líði allar aldirnar í sveit-
unum, einkum hinum afskekktari. Þá var mjög í tízku meðal
tiginna kvenna að bera háa pípuhatta, að spönskum sið, og fór
faldurinn sjálfur ekki varhluta af þeirri siðabót, því að hann tók
að hækka og skælast á marga lund.
Sigurði Guðmundssyni sárnaði þessi hnignun íslenzka þjóð-
búningsins mjög, enda var hann vakandi yfir öllu sem gæti glætt
og aukið þjóðartilfinningu og metnað meðal landa sinna, og þess
vegna, ekki sízt hinn afburða fallega og stílhreina þjóðbúning.
Tókst honum með skrifum sínum að hafa mikil áhrif á íslenzkt
kvenfólk og kom af stað þjóðræknisöldu meðal þess, ef svo mætti
að orði komast. Lét hann ekki sitja við orðin tóm og aðfinnslurnar,
heldur miðlaði listamannsgáfum sínum til þess að bæta þjóðbún-
inginn í verki með því að draga upp sniðin og hjálpa konum við
að sníða búningana. Einnig teiknaði hann fyrirmyndir í baldering-
una aðallega af íslenzkum blómum. Engin laun hlaut Sigurður
fyrir vinnu sína aðra en ánægjuna af því að sjá búninginn verða
sífallegri og útbreiddari. Við komu stjórnarskrárinnar 1874 var
eins og önnur alda þjóðrækni færi um landið og fjölgaði nú mjög