SunnudagsMogginn - 28.02.2010, Side 35

28. febrúar 2010 35
Karlar og konur eru ólík á ýmsan hátt, bæði í útliti og hegðun. Þar
sem öll hegðun er afleiðing af virkni taugakerfisins hlýtur ólík hegð-
un kynjanna að eiga sér rætur í ólíkri gerð og starfsemi heila karla
og kvenna. Rannsóknir hafa sýnt fram á að slíkur munur er til stað-
ar þótt ekki sé enn að fullu ljóst hvað veldur honum.
Karlar hafa að jafnaði stærri heila en konur, jafnvel þótt leiðrétt
sé fyrir líkamshæð. Ekki er þó þar með sagt að heilar kvenna séu
eins og smækkuð, jafnvel ófullkomnari, eftirmynd af heilum karla.
Mögulegt er að einstakar heilastöðvar séu ólíkar hjá kynjunum
tveimur að stærð og gerð. Líklegast er að þetta eigi við um heila-
stöðvar sem tengjast kynhegðun á einn eða annan hátt, en nokkrar
slíkar stöðvar hafa fundist. Þeirra á meðal eru tveir heilakjarnar í
heilastöðinni undirstúku og eru báðir stærri í körlum en konum.
Áhugavert er að heilakjarnarnir eru einnig stærri í gagnkyn-
hneigðum körlum en samkynhneigðum. Kjarnarnir gætu því tengst
kynhneigð þótt ekki sé nákvæmlega vitað hvort stærð svæðisins
ráði kynhneigð eða kynhneigð stærðinni. Vilji menn lesa meira um
hlutverk undirstúkunnar eru ýmsar upplýsingar í svarinu Hvaða
hlutverki gegnir undirstúka í heila? eftir Þuríði Þorbjarnardóttur.
Það eru ekki eingöngu heilasvæði tengd kynhegðun sem eru ólík
eftir kynjum. Ýmis munur á körlum og konum hefur fundist í tauga-
brautum sem tengja saman svæði í heilahvelunum tveimur. Þessar
brautir virðast annaðhvort vera öðruvísi, stærri eða oftar til staðar í
konum en körlum. Svo virðist sem þessi munur endurspegli mun á
virkni heilahvela kynjanna og á magni samskipta milli hvelanna.
Að jafnaði er hægra heilahvelið virkara hjá körlum en konum og
öfugt, meiri virkni er í vinstra heilahveli kvenna en karla. Þetta kem-
ur heim við það að karlar standa sig yfirleitt betur en konur í verk-
efnum sem reyna á rúmskynjun, sem aðallega er talin fara fram í
hægra heilahveli, og að konum gengur að jafnaði betur en körlum í
tungumálaverkefnum sem reyna aðallega á hið vinstra. Meira má
lesa um mun á heilahvelunum í svari Þuríðar Þorbjarnardóttur,
Hvað fer fram í vinstra heilahveli og hvað fer fram í því hægra?
Þá er áhugavert að konur sýna mun meiri samhverfu í heilavirkni
en karlar þegar leysa þarf verkefni sem reyna á tungumál. Hægra
heilahvel virðist því í meira mæli koma að tungumálaúrvinnslu hjá
konum en körlum. Margt bendir raunar til að virkni heilahvelanna
tveggja sé almennt samhverfari hjá konum en körlum þannig að
konur noti bæði heilahvelin í einu í meiri mæli en karlar. Þótt konur
og karlar noti þannig stundum mismunandi heilastöðvar til að
leysa sams konar verkefni þá standa kynin tvö sig oft jafnvel í verk-
efnunum.
Hvað veldur þessum mun á gerð og virkni heila karla og kvenna?
Ýmislegt bendir til að áhrif kynhormóna á fóstur í móðurkviði, sér-
staklega karlhormóna, ráði þar nokkru um. Áhrif kvenhormóna hafa
lítið verið rannsökuð en sumar rannsóknir benda til að þau séu
nokkur. Ekki er heldur vitað af hverju munurinn á heilum kynjanna
eykst oft eftir því sem fólk eldist. Aukningin gæti stafað af ólíkri
reynslu kynjanna en gæti allt eins verið forskráð í genin eins og
margt annað sem kemur fram þegar lífverur eldast.
Að lokum er rétt að taka fram að hér er alltaf átt við meðaltöl
hópanna tveggja þegar rætt er um mun á heilum karla og kvenna.
Þetta gefur ófullkomna mynd vegna þess að mun meiri breytileiki
er á gerð og virkni heilans innan hvors kyns en á milli kynjanna
tveggja.
Hver er munurinn á heila karla og kvenna?
Kannski mundu margir segja, að minnsta kosti í hálfkæringi,
að heilarnir í okkur skiptist á þessa leið. En að sjálfsögðu er
veruleikinn annar!
Þetta er föstudagssvar og
því ber ekki að taka hvert orð
alveg bókstaflega.
Til að komast að raun um hvort mýs haldi að
leðurblökur séu englar fékk Vísindavefurinn Fé-
lagsvísindastofnun til að gera skoðanakönnun
meðal músa og var hlutfallið milli húsamúsa og
hagamúsa jafnt. Því miður fékkst engin nið-
urstaða út úr þessari könnun þar sem svarhlutfall
var ekki marktækt. Ekki var hægt að hringja í
mýsnar þar sem engin þeirra var í símaskránni og
því var þeim send spurningin á blaði. En mýsnar
átu bara blaðið í stað þess að svara spurning-
unni.
Því næst hugsuðum við okkur að beita eigind-
legum rannsóknaraðferðum og vildum taka viðtal
við mýsnar. Á lóð Raunvísindastofnunar var búinn
til ágætis sandkassi til að geyma mýsnar í á með-
an verið væri að taka viðtölin. Fyrst voru fengnar
10 mýs og áttu 9 að bíða í sandkassanum á með-
an fyrsta músin var tekin í viðtal. En þegar viðtal-
inu var lokið voru hinar 9 horfnar.
Til að þetta endurtæki sig ekki var haft sam-
band við háskólaköttinn og hann beðinn um að
hafa auga með músunum á meðan verið væri að
taka viðtölin. Þetta gerði kötturinn af mikilli sam-
viskusemi, en því miður af minni vísindalegri for-
sjálni. Mýsnar fóru vissulega hvergi en því miður
voru þær ekki vel til þess fallnar að taka þátt í vís-
indalegum rannsóknum eftir gæsluna.
Þá brá ritstjórn Vísindavefsins á það ráð að
hafa samband við Heimspekistofnun og athuga
hvort heimspekingarnir þar gætu komist til botns í
því hvort mýs halda að leðurblökur séu englar. Eft-
ir miklar yfirlegur og þunga þanka fengust loks
þær niðurstöður að líklega halda mýs að leð-
urblökur séu englar.
Röksemdafærslur heimspekinganna voru á
þessa leið: Fyrst var því velt upp hvort mýs halda
að leðurblökur séu hestar. En það þótti heldur frá-
leitt. Sennilega halda mýs bara að hestar séu
hestar og alls ekki að leðurblökur séu hestar.
(1) Mýs halda að leðurblökur séu ekki hestar.
Næst fékkst það staðfest hjá Náttúru-
fræðistofnun Íslands að englar eru ekki hestar.
(2) Englar eru ekki hestar.
Og nú virtist ekkert því til fyrirstöðu að setja
‘englar’ í staðinn fyrir ‘ekki hestar’ í setningu (1)
og fá niðurstöðuna:
(3) Mýs halda að leðurblökur séu englar.
Til að tryggja að ekki væri verið að draga álykt-
un í fljótfærni var málið rannsakað aftur og nú
með tilliti til hunda. Á svipaðan hátt og áður var
talið líklegt að
(4) Mýs halda að leðurblökur séu ekki hundar.
Auk þess var talið ljóst að
(5) Englar eru ekki hundar.
Og með því að setja ‘englar’ í staðinn fyrir ‘ekki
hundar’ í setningu (4) fékkst svo niðurstaðan:
(6) Mýs halda að leðurblökur séu englar.
Eftir að hafa rannsakað málið með tilliti til
strúta, flóðhesta, múldýra og ísbjarna var nið-
urstaða heimspekinganna sú að yfirgnæfandi líkur
væru á því að mýs haldi að leðurblökur séu engl-
ar.
Halda mýs að
leðurblökur
séu englar?
Ritstýrt af fólkinu í landinu
Þorsteinn segir Vísindavefinn vera sívax-
andi fyrirbæri og að hann eigi eftir að
dafna lengi áfram. „Þó að markaðurinn
hafi verið að stækka mjög mikið á vefn-
um, vefsetur og slíkt, þá höfum við hald-
ið okkar hlut í mælingum. Og þó að þeim
aðilum sem eru í þessu hafi fjölgað og
samkeppnin harðnað, þá hefur þetta
gengið ágætlega og sífellt farið vaxandi.
Við höfum líka áhuga á vísindamiðlun
sem verkefni og höfum oft tekið þátt í því
utan vefjarins, á málþingum eða opnum
húsum og svoleiðis. Við höfum bæði
mikla þekkingu og reynslu, vitum hverjir
eru góðir í þessu og hvernig á að fara að
og annað slíkt, þannig að við höfum líka
sinnt því dálítið,“ segir hann.
Þorsteinn hefur hugsað sér að standa
upp úr stóli ritstjóra bráðlega en segir ár-
in tíu og viðtökurnar sem vefurinn hefur
fengið hafa verið mikið ævintýri. Honum
eru vísindin augljóslega hugleikin og er
mikið kappsmál að þekkingu sé miðlað til
allra sem vilja læra og vita. „Það sem ég
vildi gjarnan koma á framfæri er að okk-
ur finnst að viðtökurnar sýni að almenn-
ingur hafi mikinn áhuga á vísindum.
Miklu meiri en kannski fjölmiðlarnir al-
mennt virðast gera sér grein fyrir. Og
manni fannst eiginlega eins og þetta væri
einhver þorsti, fróðleiksþorsti, sem mað-
ur mætti þarna, eins og einhver æð hefði
opnast fyrir fólk, að fara og fræðast og
spyrja. Það er einmitt gaman að sjá
hvernig fólk nýtir sér þetta og það fær
vonandi yfirleitt áreiðanlegar upplýs-
ingar. Og það er líka gaman að því um
leið hvernig fólkið sjálft kemur að rit-
stjórninni og efnisvalinu. Það er fólkið í
landinu sem velur efnið sem fjallað er um
með því að senda inn skemmtilegar og
áhugaverðar spurningar,“ segir hann að
lokum.
Morgunblaðið/Heiddi
’
Okkur finnst að við-
tökurnar sýni að al-
menningur hafi mik-
inn áhuga á vísindum.