Vera - 01.09.1990, Blaðsíða 39

Vera - 01.09.1990, Blaðsíða 39
ELDHESTUR Á IS Höfundur: Elísabet Jökuls- dóttir Leikstjóri: Sigríður Margrét Guðmundsdóttir Leikarar: Bryndís Petra Bragadóttir Erla Ruth Harðardóttir Vilborg Halldórsdóttir Leikmynd, búningar og lýsing: Elísabet Ó. Ronalds- dóttir Tónlist: Helgi Björnsson Það er ánægjulegt og spennandi þegar ný fslensk leikverk koma fram, ekki síst þegar verk eftir konu er sett á fjalirnar en það verður að teljast sjaldgæft. Elísa- bet Jökulsdóttir hefur ekki skrifað leikíit áður en birt eftir sig nokkur ljóð í blöðum og tímarit- um undanfarin ár og í fyrra gaf hún út athyglisverða ljóðabók. f ljóðum Elísabetar hefur komið greinilega fram myndmál sem er mjög algengt í skáldskap kvenna, myndir eins og til dæmis innilok- un og frelsisþrá eða andstæður hins mjúka og harða; kvenlegar tilfinningar og reynsla. Leikritið Eldhestur á ís hefur verið kynnt sem kvennaverk, sam- ið af konu, flutt af konum, um konur og veruleika þeirra. Löng- um hefur verið talað um að konur fái ekki jöfn tækifæri á við karla í leikhúsi og í kynningu á Eldhesti á ís kemur fram að svona kvenna- uppfærsla sé tilraun til að bæta þar úr. Þctta er auðvitað mjög jákvætt og auk þess er ánægjulegt og hvetj- andi að Borgarleikhúsið skuli lána hópnum Litla sviðið. Því miður er það svo að Eldhest- ur á ís stendur ekki undir þeirri kynningu á verkinu sem sagt er frá hér að ofan. Aðalpersónurnar eru tvær konur sem kallast Hún og Hin. Þær eru staddar í einu her- bergi eða vistarveru í kastala og þar er einnig þriðja persónan, Glerbúinn, sem hinar tvær sjá ekki né heyra en er alltaf nálægur og leggur orð í belg í öllum sam- ræðum kvennanna. Þessar sam- ræður sem eiga að bera leikritið uppi, eru stanslausar rökræður um ástina, fegurðina og ólgandi tilfinningar. Þó að samtölin séu ákaflega ómarkviss, koma þau nokkurn veginn til skila þeirri megin hugmynd verksins að tefla saman ólíkum og andstæðum þáttum í fólki. Hún er sú tilfinn- ingaríka og órólega og sýnir hið mjúka og ljósa. Hin er köld og lokuð, fulltrúi hins harða og dökka. Hugsanlega er einnig verið að sýna þessar tvær persónur sem tvær hliðar á sömu konunni. Þó að hugmyndin sé góð nægir það engan veginn til þess að bera uppi leikritið þegar dramatfkina vantar. Það er engin spenna í verk- inu, engin sannfærandi bygging. í stað þess að nota leikritsformið til að sýna, er allt sagt og það oft en þó er sjaldan ljóst hvað er að ger- ast, samtölin eru ómarkviss og orðaleikir langsóttir. Leikritið er allt mjög ljóðrænt og sjálfhverft og hver setning virðist eiga að geyma táknræna merkingu sem ýmist fer fyrir ofan garð og neðan hjá áhorfendum eða er of augljós til þess að það þurfi að segja hana. Brot úr einræðunni í byrjun sýnir fyrrnefnda atriðið: Svo þreytt en hvítist í draum um endurholdgaða hugsjón Horfi í himininn uns dimmir Verð ég stjörnubjartur alheimur Ein stjarna ligg í grasinu uns birtir Verð ég djúpur brunnur Er geð- veikinformlausflakkið uni hugs- anir mínar og tilfinningar (Leik- skrá bls. 10) Hið ofur augljósa kemur einna best fram í eftirfarandi samræð- um: Hin: Eg held að raiinveruleikinn sé draumur. Hún: Drattniur? Hin: Við erum hrœdd við raun- veruleikann. Hún: Hrædd við raunveruleik- ann. Við elskum raunveruleik- ann. Hin: Hrœdd við að horfa í aiiguii á okkur. (bls. 20) Auk þess dettur þráðurinn alger- lega niður á köflum, til dæmis þegar konurnar setjast niður sam- an og skoða stjörnurnar. Hér er ég ekki að biðja um hefð- bundið leikrit með upphafi, miðju, endi; spennu, hápunkti og lausn. Eldhestur á ís á greinilega að vera í stíl framúrstefnuleikhúss- ins þar sem hrist er upp í efni og formi en slíkt krefst hnitmiðunar, engu síður en hið hefðbundna leikhús, til þess að ná þeim til- gangi sínum að ýta við áhorfend- um og fá þá til þess að skoða til- veruna frá óvæntu sjónarhorni. Ekki síst þarf framúrstefnuverk að vera frumlegt en því miður er ekki hægt að segja slfkt um þetta verk. Hér er ekkert nýtt. Auk þess sem byggingin er léleg, vantar heildstæða persónusköpun í leikritið. Konurnar tvær eru ein- ungis svarthvítar myndir af þeim mjúku og hörðu andstæðum sem ég nefndi áður. Þar að auki er mik- ið misræmi í því að þær þroskuðu konur sem við sjáum á sviðinu nota óþroskað málfar unglinga. Við þetta bætist að umræðuefnið er oft í þeim stfl sem fólki á mörk- um bernsku og fullorðinsára finnst sniðugt og ögrandi en verð- ur hreinlega hallærislegt í munni fullorðinna. Konurnar tala um að gefa sálfræðingnum í pípu, hafa samfarir á túr og fleira í þá áttina. Einnig gengur í gegnum verkið hin eilífa spurning unglingsins: ,,Hver er tilgangurinn með þessu jarðlífi?" Það hlýtur að vera erfitt fyrir leikara og leikstjóra að þurfa að búa til líf úr dauðu handriti. Stundum er hægt að bjarga málun- um með góðri samvinnu þannig að áhorfendur hafi einhverja ánægju af sýningunni. Hér hefur það aðeins tekist að takmörkuðu leyti. Bryndís Petra Bragadótt- ir semleikurHina, þá hörðu, sýn- ir nokkrum sinnum vel þá kvöl sem býr undir köldu yfirborði konu sem afneitar eigin tilfinning- um. Þó er leikur hennar of einhæf- ur í heildina. Leikurinn hjá Vil- borgu Halldórsdóttur í hlut- verki Hennar er yfirgengilegur mest allan tímann og tilfinninga- upphlaupin alltaf eins. Áhorfend- ur verða þreyttir á henni og per- sónan er þar af leiðandi ennþá meira ósannfærandi en handritið gefur til kynna. Glerbúinn er ákaflega óljós í verkinu, það er ekki gott að sjá tengslin milli hans og aðalpersónanna. Hann mælir setningar sem eru ættaðar úr fár- ánleikanum og eru fyndnar á köfl- um en sú ánægja er eingöngu að þakka leik Erlu Ruthar Harðar- dóttur sem er ágæt gamanleik- kona. Leikritið býður ekki upp á fjöl- breytta leikstjórn fremur en leik. Til dæmis er sífellt verið að endur- taka atriði sem eiga að vera tákn- ræn fyrir persónurnar en verða smátt og smátt alveg marklaus. Ég á við atriðin þegar þær raða tafl- mönnunum, þegar Bryndís vinn- ur með leirinn og þegar Vilborg skiptir um föt. Skýrasta dæmið er þó upphaf sýningarinnar þar sem innkoma leikaranna er alveg á skjön við allt annað. Sviðsmynd og búningar eru frekar hlutlausir þættir í sýning- unni nema hvað varðar táknrænu hliðina og þá vandast málið. Eins og ég nefndi áður eru ákveðin atriði ofnotuð og hætta þá að vera táknræn. Sama máli gegnir um hlutina sem tengjast þeim, til dæmis taflmenn, leir, rúm, fatnað- ur og hnattlíkanið. Sumt annað í sviðsmyndinni sem á augljóslega að vera tengt merkingu verksins er mjög óljóst, sérstaklega vistarvera og búningur Glerbúans. Tónlistin var auglýst upp sem stór hluti sýningarinnar, flutt af hljómsveitinni Síðan skein sól. Það eru vonbrigði að heyra svo að- eins örlítið brot úr lagi. Leikskráin hefur meðal annars að geyma handritið að leikritinu. Þar kemur í ljós að svo til engin fyrirmæli höfundar fylgja orðræð- unni sem hlýtur að vera mjög óþægilegt þegar textinn er svo lít- ið unninn. Þar sem leikskráin ber með sér að mikið sé í hana lagt er hrapallegt hvað það er mikið af villum í henni. Kvennauppfærslan Eldhestur á ís er sýning sem vantar alla úr- vinnslu og endurskoðun og sýnir að það er ekki hægt að setja bara hugmynd á pappír og ætla svo að flytja sem leikrit. Vonandi tekst betur næst að nýta þá hæfileika sem búa í aðstandendum sýning- arinnar. Hrund Ólafsdóttir 39

x

Vera

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vera
https://timarit.is/publication/858

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.