Vera - 01.02.1999, Blaðsíða 8

Þú réttir ekki
reiðu barni bók
Af hverju eru börn reið? Eru þau bara svona
frek? 111a upp alin? Hver brást? Foreldrarnir?
Skólinn? Hér er vandi á ferð en rótin að vand-
anum hlýtur að vera í samfálagssamsetning-
unni; gildismati því sem menn „keyptu” og
halda við. Þorum við að horfast í augu við að
mótun og sjálfsbirting barna okkar kemur ekki
lengur innan frá / heiman frá, heldur utan frá,
í gegnum óstöðvandi markaðsöflin / kaup-
mennskuna þar sem fjölmiðlar hafa gert
samning um „súpuna” á sjálfu draumaland-
inu íslandi?
Falleg markmið og metnaðarfullar leiðir í íslensku skóla-
stafi eru tjáðar í vönduðum námskrám. Ekki verða þau
reifuð hér. En I þeim stendur að skólum sé ætlað að
axla mikla ábyrgð í uppeldi íslenskrar æsku, ekki
síður en foreldrar. í þessari grein vil ég benda á
samhengið á milli mannskilnings og vinnuum-
hverfis í skólum; hvernig agavandamál verða til
ef skólum tekst ekki að þróa starf sitt í fullu
samræmi við þau markmið og þau fallegu lífs-
gildi sem þeir eiga samkvæmt lögum að starfa
eftir. Réttir kennsluhættir og manneskjulegt nem-
endaumhverfi afmá agavandamál, þótt þau komi
til utanfrá. Sú skólalífsspeki sem ég vil hampa og
kynna er lýðháskólastefnan. Heimspeki hennar þarf að
vera með í umræðunni um aga í skólum. í lýðskólum finna
nemendur ekki fyrir þörf á að ögra umhverfinu né hefna sín með
hátterni sem kallast „agabrot”.
Það eru ekki til „lélegir" nemendur. Bara lélegir skólar!
Ég varð vitni að því að maður sem var á gangi I götunni minni spark-
aði í kött sem varð á vegi hans. Ég horfði með hornauga á manninn
en skildi um leið og ég sá svip hans að sá var ekki dýravinur. Hans
dýraskilningur hafði afhjúpast opinberlega og ég get borið
vitni um það. Gæti verið að ýmsir skólar / kennarar af-
hjúpi á sama hátt mörg viðhorf sín til nemenda þegar
litið er á þá stöðu sem skólakerfið setur nemendur
í? Það er oft grunnt á fallega orðavalinu á pappírn-
um. Að taka alvarlega þær grundvallarhugmyndir/
þau heimspekilegu lífsviðhorf sem námskrár
ganga út frá er skylda sérhvers skóla. Enginn
nemandi á að líða „spark” frá kerfinu!
Ég sat í hópi kennara og skólastjóra sem voru á
fundi í Norræna húsinu. Þegar þeir heyrðu viðhorf
mitt um lélega skóla, sem er millifyrirsögnin hér að
ofan, vildu þeir að ég æti ofaní mig strax þetta „barna-
lega” slagorð og sögðu: „Þá væri eins og sjúklingurinn
gæti klagað lækninn fyrir það að vera veikur.” Ég held að
læknar séu oft í þeirri stöðu að geta ekki sinnt sjúklingi fullkomnlega
vegna tíma- og aðstöðuleysis; skorts á forsendum og valdi yfir rót-
tækum aðgerðum.
Nemendur eiga samkvæmt lögum að fá aðstöðu til náms í sam-
ræmi við forsendur hvers og eins. Ef nemandinn er „lélegur” þá skal
skólinn sjá til þess að breyta því eða uppgötva í honum hans „góðu”
hlið og sinna henni, sem er þegar öllu er á botninn hvolft hluti af sama
nemanda.

1

/
8
Agi og uppeldi