Vera - 01.02.1999, Blaðsíða 49

inn á sig. Þetta virðist vera þeim leikur," sagði
hún. Þingkonan, sem þá hafði verið tvö eða þrjú
ár á þingi, var komin í karlaheim þar sem giltu
samskiptareglur strákanna sem þeir voru þúnir
að æfa sig í frá unga aldri. Samskiptareglur
stelpnanna gera lítið gagn við þessar aðstæður
Sagt er að í karlaheiminum standi
pabbastelpur sig betur því þær
hafi lært af feðrum sínum hvernig á
að bera sig að, sem sagt fengið æf-
ingu heima.
því samkvæmt þeim má ekki gagnrýna beint eða
setja út á nágungann (og baktal gerir lítið gagn í
opinberum umræðum.) Stúlkurnar höfðu ekki
þurft að keppa um athygli sín á milli, því sam-
kvæmt þeirra reglum á að skiptast á að tala og
þær sem voru klárar höfðu lært að láta lítið á því
þera. Þessi þingkona stóð ekki jafnfætis körlun-
um á Alþingi þegar þetta gerðist. Kvennamenn-
ingin hafði ekki þjálfað hana fyrir þessi orða-
skipti, hún hafði verið þjálfuð til annarra starfa.
Sagt er að í karlaheiminum standi pabbastelp-
ur sig betur því þær hafi lært af feðrum sínum
hvernig á að bera sig að, sem sagt fengið æfingu
heima. Sagt er að þær séu duglegri að koma sín-
um málum að því þær hafi verið þjálfaðar í að ná
athygli og segja skoðun sína og hafi þurft að rök-
styðja hana í samræðum við föður sinn.
Ef talsmáti kvenna er talsmáti hinna valda-
lausu má búast við því að hann breytist þegar
staða þeirra styrkist og þær verða valdameiri.
Margrét Thatcher er sögð hafa breytt sér og tek-
ið upp karllegan talsmáta til að ná betur eyrum
karlanna og verða trúverðugri, en með því var
hún sögð tapa kvenleika sínum. Hvað með ís-
lenskar stjórnmálakonur eins og t.d. Ástu Ragn-
heiði, Ingibjörgu Sólrúnu, Ingibjörgu Þálmadótt-
ur, Jóhönnu Sigurðardóttur, Kristínu Halldórs-
dóttur, Margréti Frímannsdóttur, Rannveigu
Guðmundsdóttur, Sif Friðleifsdóttur, o.fl.?
Kristin Comrad kannaði talsmáta kvenna i
stjórnmálum fyrir kosningar í Danmörku
árið1988. Hún fylgdist sérstaklega með konum
sem tóku þátt í kosningabaráttunni og tók eftir
því að þær höfðu tamið sér talsmáta karla. Þær
töluðu álíka mikið og þeir, voru mjög virkar og
gripu fram í á sama hátt og karlarnir og voru
ákveðnar í tali. En hún tók líka eftir því að þrátt
fyrir það fengu þær minni svörun en karlarnir og
sjaldnar var vísað í það sem þær sögðu. Og
þegar á annað þorð var brugðist við þeim var
gert grín að þeim. Comrad komst að þeirri nið-
urstöðu að konur væru velkomnar og þættu
„nauðsynlegar” en þær væru ekki teknar alvar-
lega.
Þegar Deborah Tannen var að vinna úr upp-
tökum af strákum og stelpum að leik áttaði hún
sig á því að henni fannst stelpurnar sem sátu
stilltar og hlýddu rannsakandanum, skemmtileg-
ar og aðlaðandi og gaman að heyra þær tala.
Hún tók eftir því að öðrum konum fannst það
líka. Hins vegar fannst þeim orka og óróleiki
drengjanna og skotin frá þeim stressandi. Þegar
hún spurði nokkra karla álits fannst þeim hið
gagnstæða. Þeir voru hrifnir af hegðun strák-
anna, þeim fannst þeir kraftmiklir og skemmti-
legir en hegðun stelpnanna frekar óaðlaðandi.
Ekki er víst að þeim hefði fundist stelþurnar
kraftmiklar og skemmtilegar ef þær hefðu hagað
sér eins og strákarnir, verið órólegar, strítt hver
annarri og storkað rannsakandanum, eins og
strákarnir gerðu. Uchida segir að þegar konur
taki upp karllegan, valdsmannslegan talsmáta
séu þær gagnrýndar fyrir að vera frekar, ráðríkar,
stjórnsamar, nöldurgjarnar o.s.frv. Hún segir að
konur séu gagnrýndar fyrir hvernig þær tali og
það séu þær sem þurfi að breyta sér en ekki
karlarnir.
Kristin Comrad tók eftir áhugaverðri nýjung í
kosningabaráttunni sem fylgdi konunum. Þær
virtust taka að sér að halda jafnvægi í umræðun-
um og sáu til þess að röðin kæmi að öðrum, t.d.
yngri þátttakendum. Þær töluðu líka það sem
hún kallar hversdagslegra mál, sem var bæði
skýrt og litríkt. Fleiri rannsóknir styðja niðurstöðu
Comrad um að konur í stjórnmálum og fjölmiðla-
konur virðist temja sér talsmáta karla en aðrar
rannsóknir (t.d. Kerstin Thelanders, 1986) hafa
bent á að hugðarefni og orðfæri karla og kvenna
í stjórnmálum séu ólík. Konur fjalli mikið um mál-
efni sem tilheyri hefðbundnum kvennakúltúr -
orð um börn, skóla og heilbrigðismál - mjúku
málin svokölluðu en karlar noti orð sem tengist
vinnu, iðnaði og stjórnsýslu sem tilheyri meira
þeirra áhugamálum.
Miklu minna er um rannsóknir sem sýna að
karlar hafi tamið sér talsmáta kvenna. Lakoff
benti á árið 1973 að sumir karlar, hipparnir, sum-
ir menntamenn og hommar leyfðu sér að tala
„kvenlega”. Tuttugu árum síðar, árið 1992, var
Görel Bergman-Claeson að fylgjast með blaða-
skrifum þar sem deilt var um kjarnorkuvopn í
Svíþjóð. Hún tók eftir því að karlar og konur sem
voru á móti kjarnorkuvopnum notuðu svipaðan
talsmáta sem líktist talsmáta kvenna.
Bent hefur verið á að margt sé líkt með konum
sem eru í stjórnmálum og konum sem starfa á
fjölmiðlum. í báðum tilfellum þurfa þær að gera
sig gildandi í heimi sem hefur tilheyrt körlunum
og sumar reyna að gera það með því að temja
sér venjur og talsmáta karla. Finnsk kona, að
nafni Henrika Zilliacus-Tikkanen (1990), hefur
kannað málfar kvenna sem vinna á kvennarit-
stjórnum og borið saman samskipti og gildismat
á hefðbundnum ritstjórnum. Hún segir að á
kvennaritstjórnum, þar sem konur séu í meiri-
hluta, sé önnur forgangsröð og „kvenlegra”
fréttamat. Mýkri málefnum sé gefið meira vægi,
meiri áhersla sé lögð á heildarmynd og sam-
hengi í staðinn fyrir einstaka atbúrði. Meira sé
um raunsæjar lýsingar af atburðum og gerð grein
fyrir afleiðingum þeirra fyrir einstaklinga og dag-
legt líf þeirra. Meira sé um persónulega nálgun
og samúð/hluttekning með þeim sem fjallað sé
um í fréttunum. Öll stjórnun á þessum ritstjórn-
um er óformlegri, segir Tikkanen, samskipti per-
sónulegri og meira um tilraunir hvað varðar efn-
isval og form. Núna, þegar sérframboð kvenna
virðast úr sögunni og konur taka þátt í stjórn-
málastarfi með körlum, er spurningin hvort leik-
reglurnar, samskiptareglurnar, séu úr heimi
strákanna eða stelpnanna eða eitthvað annað.
Skiptir það einhverju máli?
GLAFUR
ÞORSTEINSSON
UÓSRITUNARPAPPÍR
KARTON
PRENTPAPPÍR
UMSLÖG
BRÉFSEFNI
Vatnagarðar 4
Pósthólf 5 5 1
121 Rey kj avík
sími 568 8200
símbréf 568 9925
49