Bændablaðið - 11.04.2006, Blaðsíða 20

20 Þriðjudagur 11. apríl 2006
Kornsáning í kulda og þurrki
Í fyrravor var tíðarfar ekki blítt, eins og
menn muna. Um sáðtíð lagðist veður í þurra-
kulda, oft með frosti, og hélst svo í sex vik-
ur. Þegar kom fram á sumar sást að sáning
hafði víða tekist miður en skyldi. Yfirborð
akra hafði þá þornað úr hófi við sáninguna
og kornið hafði ekki fengið tilhlýðilegan
raka. Hvort tveggja sást, að kornið hafði
byrjað að spíra en visnað áður en frærótin
komst niður í jarðrakann og eins hitt, að það
hafði legið lengi óspírað og ekki komið upp
fyrr en fór að væta um miðjan júní. Þannig
urðu sumir akrar ófrævir.
Þegar svo viðrar getur verklag við sán-
ingu ráðið öllu um það, hvernig til tekst. Á
sáðtíð er alltaf nægur raki niðri í moldinni
og menn geta hugsað sér að þeir séu að sá
ofan á vatnstank. Ef allt er með felldu, sog-
ast vatnið upp að yfirborðinu um örfínar hol-
ur í moldinni með svonefndum hárpípukrafti
jafnóðum og rakinn gufar upp af moldinni.
Uppgufun af gróðurlausu moldaryfirborði er
annars alltaf lítil miðað við uppgufun af
grónu landi.
Í þurrkatíð er hættan mest á því að jarð-
vinnsla og sáning rjúfi hárpíputengingar
milli yfirborðs og vatnsgeymslu jarðvegsins.
Setjum svo að akur hafi verið plægður að
hausti og á sé skarpur þurrkur. Meðan flagið
er látið óhreyft þorna ekki nema efstu tveir
sentimetrarnir eða svo. En um leið og mold-
in er losuð með herfi byrjar uppgufun úr
þykku lagi þar undir.
Í þurrkatíð verður því að geyma fín-
vinnslu á flaginu þar til rétt fyrir sáningu,
fella svo sáðkornið niður í raka moldina og
valta strax. Nái menn að valta meðan moldin
er enn rök, er góð von til þess að á komist
aftur hárpípusamband milli yfirborðs og
vatnsgeymisins undir. Ef kornið nær svo að
spíra, sendir það frærótina beint niður og þá
er því borgið þótt ekki rigni, að minnsta
kosti næstu vikurnar.
Hverju á að sá og hvar?
Í 1. töflu eru talin upp þau byggyrki, sem
fáanleg verða í vor. Í töflunni er reynt að
sýna á einfaldan hátt, hvar hvert þeirra á
heima. Reynslan sýnir nefnilega, að kornið
bregst við landshlutamun á svipaðan hátt og
það bregst við mun á jarðvegsgerð.
Ef miðað er við vaxtarskilyrði fyrir korn,
þá eru mörk milli Suður- og Norðurlands um
Skarðsheiði vestanlands og líklega um Al-
mannaskarð eystra. Meginhluti Borgarfjarð-
arhéraðs og Fljótsdalshérað allt eru þannig á
Norðurlandi frá sjónarhóli kornsins.
Ofan frá talið í töflunni eru þau byggyrki,
sem best eiga heima norðanlands og líka á
þungri jörð, til dæmis framræstri mýri. Þegar
komið er niður um miðja töflu, er komið að
þeim yrkjum, sem eiga heima á sendnu landi
nyrðra eða þungu landi syðra. Neðst eru þau
yrki, sem standa sig best á léttu landi sunn-
anlands.
Svo að dæmi sé tekið er Arve bestur á
mýrlendi nyrðra; á sand þar má nota Olsok
eða Kríu, en Filippa, Saana og Rekyl eiga
ekkert erindi norður yfir heiðar. Syðra henta
Arve og Tiril alls ekki og Lavrans og Olsok
bara í uppsveitum. Í lágsveitum syðra hentar
Skegla á þyngstu mýrar, en Saana og Rekyl
á sand.
Skúmur I er þarna eiginlega undantekn-
ing; hann getur gengið í öllum landshlutum,
en þarf að vera á þungri jörð. Á sandi hleyp-
ur hann í bráðan þroska og kornið verður
rusl.
JH/LbhÍ
1. tafla. Byggyrkjum raðað eftir viðbrögðum þeirra við náttúrufari og jarðvegsgerð.
Tölur um hæð, skriðdag og þurrefnishlut eru frá árunum 2000-2005; hæð og skriðdag-
ur frá Korpu, en þurrefni af öllum tilraunastöðunum.
Hæð Skrið Þurrefni
undir í við skurð
ax, sm júlí %
Norður- Skúmur I 6r íslenskt 59 15. 60 Þyngst jörð
land Arve 6r norskt 104 15. 64 (mýri)
Tiril 6r norskt 99 17. 63
Lavrans 6r norskt 100 14. 61
Olsok 6r norskt 102 19. 64
Skegla 2r íslenskt 91 13. 62
Kría 2r íslenskt 82 16. 61
Ven 6r norskt 103 23. 58
Filippa 2r sænskt 89 21. 56
Suður- Saana 2r finnskt 85 24. 55 (sandur)
land Rekyl 2r sænskt 85 22. 55 Léttust jörð
Kornsáningin í vor
Bændasamtök Íslands hafa látið
gera úttekt á framleiðslukostnaði
lambakjöts hjá bændum. Til sam-
anburðar voru valin nálæg lönd
þar sem sauðfjárrækt og/eða stærð
sauðfjárbúa er töluverð að um-
fangi, þ.e. Noregur og Bretland.
Samanburðurinn byggir á niður-
stöðum úr uppgjöri búreikninga
frá Hagþjónustu landbúnaðarins
fyrir Ísland, Norsk Institutt for
Landbruksøkonomisk Forskning
fyrir Noreg og FADN hjá Eurostat
fyrir Bretland. Tölur um fram-
leiðslukostnað eru án launa-
greiðslna til eiganda fyrir eigin
vinnu við búið. Allar tölur eru
reiknaðar yfir í íslenskar krónur
samkvæmt meðalgengi Seðla-
bankans.
Mynd 1 sýnir annars vegar
samsetningu framleiðslukostnaðar
í íslenskum krónum á framleitt kg
fyrir 2003, (nýrri gögn voru ekki
til hjá Eurostat) og hins vegar
tekjusamsetningu á framleitt kg.
Niðurstaðan er sú að framleiðslu-
kostnaður á kg hér á landi er ívið
hærri en í Bretlandi. Munurinn
virðist einkum liggja í hærri fjár-
magnskostnaði hér á landi enda
húsnæðisþörf önnur og einnig
virðast íslenskir sauðfjárbændur
kosta meiru til búvéla, þ.m.t.
rekstrarkostnaðar þeirra. Fóður-
kostnaður er hins vegar lægri hér
á landi og má vafalaust telja ís-
lensku úthagana og heiðarnar til
forskots fyrir okkar sauðfjárrækt.
Breskir sauðfjárbændur bæði
kaupa umtalsvert meira fóður þó á
móti komi lægri áburðarkostnað-
ur. Framleiðslukostnaður í Noregi
er hins vegar umtalsvert hærri
eins og sjá má.
Þó að af þessu megi álykta að
íslenskir sauðfjárbændur standi
áþekkt þeim bresku hvað sam-
keppnisstöðu varðar þá verður að
hafa í huga að afkoma þeirra sl. ár
hefur verið með slakasta móti og
kostnaði því verið haldið í lág-
marki. Varðandi útflutning, t.d. á
Evrópumarkað, verður einnig að
hafa í huga hugsanlegan mun á
slátrunarkostnaði og flutnings-
kostnað vegna fjarlægðar frá
markaði. Samt sem áður bendir
niðurstaðan til þess að íslenskir
sauðfjárbændur séu samkeppnis-
færir á Evrópumarkaði fyrir dilka-
kjöt.
Þegar litið er á tekjuhliðina sést
að íslenskir sauðfjárbændur hafa
svipaðar eða ívið lægri tekjur á
framleitt kg en kollegar þeirra í
Bretlandi. Kemur það e.t.v. á
óvart að afurðatekjurnar eru ívið
lægri en opinber stuðningur held-
ur hærri. Á þessum tíma gætti að
nokkru leyti áhrifa kúariðu á verð
á öðru kjöti, ekki síst lambakjöti, í
Bretlandi.
Norskir bændur hafa hins veg-
ar umtalsvert hærri tekjur á kg
sem að langmestu leyti liggur í
meiri stuðningi. Þarna kemur auk
stuðnings við sauðfjárrækt, til
ýmis annar stuðningur við búsetu
og umhverfismál sem greiðist til
bænda. Má þar nefna afleysinga-
styrki, ræktunarstyrki o.s.frv.
Á mynd 2 er sýnd þróun fram-
leiðslukostnaðar á kg árin 1999 til
2004 (Bretland til 2003). Sveiflur
í norsku kostnaðartölunum skýr-
ast fyrst og fremst af sveiflum í
gengi norsku krónunnar. Þróun
framleiðslukostnaðar hefur verið
svipuð á Íslandi og í Bretlandi á
þessu tímabili. Svo virðist sem
kostnaður við lambakjötsfram-
leiðsluna hér á landi hafi fallið frá
2002. Rétt er að minna á að upp-
hæðirnar hafa ekki verið leiðréttar
fyrir verðbólgu. Ef það væri gert
mundi myndin sýna samfellda
lækkun framleiðslukostnaðar á Ís-
landi frá árinu 2000 sem auðvitað
undirstrikar jafnframt neikvæða
þróun tekna.
/DMK og EB
(dmk@bondi.is, eb@bondi.is)
0
200
400
600
800
1000
1200
Ísland -
kostnaður
Ísland -
tekjur
Bretland -
kostnaður
Bretland -
tekjur
Noregur -
kostnaður
Noregur -
tekjur
kr
/k
g
Niðurgreiðslur
Sala á kjöti
Afskriftir
Vaxtagjöld
Hálffastur kostnaður
Breytilegur kostnaður

0
200
400
600
800
1000
1200
1999 2000 2001 2002 2003 2004
Ár
kr
/k
g
Bretland Ísland Noregur
Mynd 1 Mynd 2
Þróun á heildakostnaði á undanförnum árum á Íslandi samanborið við í
Noregi og Bretlandi.
Samanburður á framleiðslukostnaði
sauðfjárafurða milli landa
Vantar bændur til
að uppfræða grunn-
skólanemendur
Nú hefur 41 skóli gert
samkomulag við Bændasamtök
Íslands - og verkefnið Dagur
með bónda - að fá heimsókn í
fimm ár samfleytt, frá og með
haustinu 2005 til vors 2010.
,,Við duttum svo sannarlega í
lukkupottinn,“ segir Berglind
Hilmarsdóttir verkefnastjóri
„Dags með bónda“ og kúabóndi
undir Eyjafjöllum. ,,Síðastliðin sjö
ár höfum við nokkrir bændur
heimsótt alveg frábæra skóla á
höfuðborgarsvæðinu og á Norður-
landi og nú vilja þessir sömu skól-
ar fá okkur í fastar heimsóknir
næstu fimm árin. Það þarf góða
skipulagningu til að taka frá næst-
um heilan skóladag hjá hverjum
bekk fyrir eina heimsókn en það
gera skólarnir okkar. „Dagur með
bónda“ er líka alveg þess virði því
þetta er svo lifandi og skemmtilegt
verkefni,“ segir Berglind og hlær
eins og henni er einni lagið.
Vantar fleiri bændur
Það er mikið að gerast hjá „Degi
með bónda“ og á þessu skólaári
verða yfir 2.000 börn heimsótt.
Það er því talsvert um ferðalög hjá
þeim fáu bændum, sem nú sinna
heimsóknum. Berglind er á hött-
unum eftir fleiri bændum og von-
ast til að sem flestir svari auglýs-
ingunni, sem birtist í þessu tölu-
blaði.