Fréttablaðið - 10.03.2012, Blaðsíða 19

LAUGARDAGUR 10. mars 2012 19
Fyrir nokkrum árum, nokkuð mörgum reyndar, fór ég að
skoða skipulega ákveðna tegund
karlamenningar sem mér þótti
vera að mótast á Íslandi. Annars
vegar var þetta fyrirtækjamenn-
ingin, sem ég þóttist sjá að mark-
aði sterkt rof í íslenskri menn-
ingu og íslensku mentalíteti, hins
vegar nokkuð sem virtist þá vera
jaðarfyrirbæri og við getum kall-
að öfgamaskúlínisma. Ég lagðist í
síður eins og kallarnir.is og seinni
síður og skoðaði tungutak, birt-
ingarmyndir ákveðinna viðhorfa
og samskiptamáta og ekki síst hug-
myndalegan grunn. Hvaða hug-
myndir höfðu þessir strákar eins
og Kallarnir sem síðan urðu sumir
hverjir vinsælir í fjölmiðlum? Því
er ekki auðvelt að lýsa í fáum
orðum svo vel sé en ríkur þáttur
í þeim er ákveðin tegund húmors
sem einkennist af því að vera ekki
fyndinn. Um það þarf ekki að hafa
mörg orð að nauðgunarhótanir eru
ekki fyndnar.
Þetta rifjaðist upp fyrir mér
þegar ég las texta eftir kunningja
minn þar sem fyrir kemur góð
spurning: Hvernig fara menn að
því að bera upp tillöguna um að
fremja hópnauðgun? Svarið við
spurningunni er algerlega handan
seilingar ef ég miða við þá meira
og minna sívílíseruðu menn sem
ég umgengst alla jafna. Það er
ekki hægt að gera sér í hugarlund
hvernig hægt væri að ýja að slíku
innan hóps þótt hægt sé að reyna
að sjá það fyrir sér hvernig nauðg-
unarórar grassera í einum stökum
kolli ofbeldismanns.
Það er að segja: Jú, það er hægt
að ímynda sér hvernig þetta gerist
ef þessi ákveðna tegund öfgamas-
kúlínisma er ríkjandi í þröngum
hópi og það er auðveldara að sjá
það fyrir sér að slíkt sé meira en
fræðilegur möguleiki þegar þessi
sama tegund af herskáum öfga-
maskúlínisma er einnig ríkjandi
í nærumhverfi tiltekins hóps,
hvað þá ef hún er útbreidd í sam-
félaginu.
Og öfgamaskúlínisminn hefur
ótvírætt breiðst út. Við getum líkt
þessu við leikritið Nashyrningana
eftir Eugène Ionesco: Einn af
öðrum breytast íbúar bæjar í nas-
hyrninga sem hlaupa út um allt og
ryðja öllu úr vegi sem fyrir verður.
Þeir skynsömustu þrjóskast lengst
við, halda í vitið, siðmenninguna,
mennskuna, sjálfstæða hugsun
sína, en um síðir verða allir nas-
hyrningar.
Er ekki reyndar eitthvert nas-
hyrningssyndróm nokkuð víða
í íslensku samfélagi þessa dag-
ana? Manni finnst stundum að
samfélagsumræðan einkennist af
því að tala með einu horni á nef-
inu fremur en beinlínis tveimur
hrútshornum svo að næsta skref
sé að hlaupa rymjandi um götur
og skeyta hvorki um kvikt né
dautt. Of sjaldan er minnt á hug-
sjónir, of sjaldan er reynt að sjá
framtíðina fyrir sér eins og hún
ætti að vera, of oft er einblínt
með einþykkju á nýjasta smotterí
dagsins í stað þess að taka slag-
inn við stóru málin, hnattræna
hlýnun, jarðveginn sem skapast
hefur í íslensku samfélagi fyrir
öfgahreyfingar. Okkur hættir til
að kveikja á auðveldustu hugsun-
um og ryðjast áfram í réttmætri
reiði okkar án þess að skoða málin.
Ef nashyrningssyndrómið smeyg-
ir sér inn í fleiri anga samfélags-
ins, hvern krók og kima, er hætt
við að illa fari. Ekki síst skulum
við passa okkur sjálf, að breytast
ekki í nashyrninga. Ekki eina ein-
ustu tegund nashyrninga.
Í þessu grúski mínu þarna um
árið fannst mér sem ég hefði kom-
ist nærri einhverjum hugmynda-
legum kjarna öfgamaskúlínism-
ans. Síðan hefur mikið vatn runnið
til sjávar og nú er að sjá sem barn-
Öfgamaskúlínismi
ungir drengir geti smitast af þess-
ari menningu, menningu öfga-
maskúlínismans. Svo er að sjá
sem hetjur hennar geti náð til
þeirra með sinni ófyndnu fyndni
og lagt grunn að andrúmslofti þar
sem allra verstu uppástungur eru
félagslega samþykkjanlegar.
Höldum okkur við líkingar úr
bókmenntum. Risasnákurinn
Hýdra með höfuðin níu varð ekki
unninn því fyrir hvert höfuð sem
höggvið var af spruttu tvö ný. Ein-
hvern veginn þannig koma hetjur
öfgamaskúlínismans manni fyrir
sjónir, hverfi einn koma tveir nýir.
Og það er enginn Herkúles í sjón-
máli til að taka kvik-
indið. Fyrir mína parta
hef ég ekkert sérstak-
lega mikla trú á því að
höggva burt höfuðin.
Bæði er að ég er ekki
Herkúles og svo hefur
mér fundist síðustu ár
einhvern veginn frjórra
og eðlilegra að mennta-
menn eins og ég sjálfur
grunuðu sjálfa sig um
græsku, tækju gagn-
rýni femínismans til sín
og skoðuðu jafnrétti í
eigin hópi í stað þess að
framvísa gagnrýninni
takk fyrir á Jón Jóns-
son verkamann og lýsa
sjálfa sig femínískan
Herkúles.
En hvernig er í
alvöru hægt að ráðast
gegn menningu sem
gerir alvondar uppá-
stungur segjanlegar?
Með herskáum hætti,
til dæmis. Með aktív-
isma. Með gjörningum,
með skrifum, í gegnum
stjórnmál, í gegnum
bókmenntir, með því
að grafa undan mas-
kúlínistamenningunni
sjálfri, með því að öðlast skilning
á henni, með því að ráðast gegn
lygð, hræsni, hálfvelgju, tvískinn-
ungi. Með því að karlmenn sjáist
sem mest gera eitthvað annað á
opinberum vettvangi en fara með
vonda fyndni: Lesa bækur, tefla,
fara með fyndna fyndni, spila tón-
list, leggja stund á gegnumbrot
skáldskaparins, ástunda sannar
ögranir, fíflast, láta öllum illum
látum, ganga gegn skinhelginni,
hrista upp í hlutunum, vera næs,
gera það kúl að vera næs. Öfga-
maskúlínismann má brjóta á bak
aftur með því að ráðast að sjálfri
hugmyndalegri rót hans.
Samfélagsmál
Hermann
Stefánsson
rithöfundur
Öfgamaskúl-
ínismann má
brjóta á bak
aftur með því
að ráðast að
sjálfri hug-
myndalegri
rót hans.
arionbanki.is – 444 7000
Þriðjudaginn 13. mars verður haldinn fræðslufundur um skattaskil einstaklinga
þar sem Guðrún Björg Bragadóttir, viðskiptafræðingur á skatta- og lögfræði-
sviði KPMG fer yfir helstu atriði sem þarf að hafa í huga við gerð skattframtals.

Samsköttun maka og foreldra og barna
Meðferð frádráttar vegna styrkja, viðhalds og/eða endurbóta á húsnæði
Reglur um barnabætur og vaxtabætur

Fundurinn verður í Arion banka, Borgartúni 19 og hefst kl. 17.30.
Spurningum um skattamál verður svarað í lok fundar.
Léttar veitingar í boði og allir velkomnir.

Nánari upplýsingar og skráning á arionbanki.is
Skattamál á mannamáli
Þér er boðið á fræðslufund