Fréttablaðið - 24.03.2012, Side 16

16 24. mars 2012 LAUGARDAGUR
Þegar allir leggjast á eitt er árangurinn vís var yfirskrift
greinar í Fréttablaðinu 14. mars
þar sem ég sagði frá átaksverk-
efnum sem ráðist hefur verið í
til að sporna við atvinnuleysi og
alvarlegum afleiðingum þess.
Áhersla hefur verið lögð á fjöl-
breytt framboð verkefna og við-
fangsefna þannig að atvinnu-
leitendur geti fundið eitthvað
áhugavert við sitt hæfi sem styrk-
ir stöðu þeirra og eykur líkur á
starfi þegar aðstæður á vinnu-
markaði lagast.
Átakið Ungt fólk til athafna
hófst í ársbyrjun 2010. Í árs-
lok 2011 höfðu um 5.000 ung-
menni tekið þátt í átakinu og af
þeim hópi voru um 3.000 farin af
atvinnuleysisskrá. Verkefnið ÞOR
– Þekking og reynsla er ætlað
fólki á aldrinum 30–70 ára og
hófst í ágúst 2010. Um síðustu ára-
mót höfðu 7.500 tekið þátt í verk-
efninu og var hátt í helmingur
þeirra kominn með starf eða far-
inn í nám. Síðastliðið haust hófst
verkefnið Nám er vinnandi vegur
og hófu rúmlega 900 atvinnuleit-
endur nám í framhaldsskólum,
frumgreinadeildum, háskólum
og framhaldsfræðslu. Átaksverk-
efnið Vinnandi vegur er nýhafið,
ætlað atvinnuleitendum sem verið
hafa án vinnu í eitt ár eða leng-
ur. Með góðri samvinnu atvinnu-
rekenda, sveitarfélaga, stéttar-
félaga og ríkisins standa vonir
til að unnt verði að ráða um 1.500
manns af atvinnuleysisskrá í ný
starfstengd vinnumarkaðsúrræði
um allt land. Viðbrögð atvinnu-
rekenda hafa verið afar góð og
þegar þetta er skrifað hafa þegar
orðið til um 1.000 ný starfstæki-
færi fyrir atvinnuleitendur á
grundvelli þessa nýja átaks.
Atvinnutorg er nýtt úrræði
fyrir fólk á aldrinum 16–25 ára
og voru fjögur slík opnuð nýlega
í Reykjavík, Reykjanesbæ, Hafn-
arfirði og Kópavogi í samstarfi
sveitarfélaganna, velferðarráðu-
neytisins og Vinnumálastofnun-
ar. Markmiðið er að veita ungu
fólki sem hvorki er á vinnumark-
aði né í námi ráðgjöf og stuðn-
ing og finna því úrræði við hæfi
sem geta falist í starfsþjálfun eða
atvinnu, námi eða námstengdum
úrræðum, áfengis- eða vímuefna-
meðferð eða starfsendurhæf-
ingu. Úrræði standa til boða óháð
rétti þessara einstaklinga innan
atvinnuleysistryggingakerfisins
og er það nýmæli.
Reynslan sýnir að erfiðleik-
ar á vinnumarkaði snerta fólk
misjafnlega en bitna hvað harð-
ast á ungu fólki, sérstaklega því
með stutta skólagöngu að baki
og litla reynslu á vinnumarkaði.
Mikilvægur hluti af verkefnum
atvinnutorganna felst í því að hafa
uppi á þeim sem standa utan kerf-
isins, þ.e. ungmennum sem hvorki
eru skráð með fjárhagsaðstoð né
atvinnuleysisbætur og eru ekki í
vinnu eða námi.
Ég nefndi í fyrri grein minni
að atvinnutengd vinnumarkaðs-
úrræði hafi reynst árangursrík.
Á ársgrundvelli hafa um 63%
þátttakenda fengið viðvarandi
starf og horfið af atvinnuleysis-
skrá þremur mánuðum eftir að
þátttöku lýkur. Af þeim sem taka
þátt í úrræðum á borð við ýmis
námskeið eða klúbbastarf er þetta
hlutfall um 25–30%. Þetta þýðir
þó ekki að þessi úrræði skili ekki
góðum árangri. Kannanir meðal
þátttakenda sýna almennt mjög
jákvæð viðhorf og það mat að
úrræðin styrki þá og séu góður
undirbúningur fyrir atvinnu-
þátttöku síðar meir. Það segir sig
hins vegar sjálft að bein tengsl
við atvinnulífið með reynslu-
ráðningum eða starfsþjálfun gefa
atvinnuleitendum kost á að sanna
getu sína á vettvangi sem hefur
reynst mörgum happadrjúgt.
Síðastliðin tvö sumur hafa
stjórnvöld efnt til átaksverkefnis
þar sem hátt í 900 námsmenn og
atvinnuleitendur hafa átt kost á
sumarstörfum hjá stofnunum rík-
isins og sveitarfélögunum. Ákveð-
ið hefur verið að endurtaka þetta í
sumar enda reynslan afar góð og
ánægja gagnkvæm hjá þeim sem
lagt hafa til störf og þeim sem
ráðnir hafa verið til starfa.
Vinnumálastofnun hefur stað-
ið við stjórnvölinn í öllum þeim
átaksverkefnum sem ráðist hefur
verið í, jafnframt því að annast
hefðbundin vinnumarkaðsúrræði
á vegum stofnunarinnar. Verk-
efnin eru að stærstum hluta fjár-
mögnuð úr Atvinnuleysistrygg-
ingasjóði en ríkið hefur einnig
lagt fram verulega fjármuni og
það gera einnig sveitarfélög og
aðrir atvinnurekendur sem leggja
til störf og starfstengd úrræði.
Þessum fjármunum er tvímæla-
laust vel varið þar sem markmið-
ið er að vinna gegn neikvæðum
áhrifum atvinnuleysis með því
að gefa fólki kost á að byggja sig
upp til framtíðar með þátttöku í
verðugum verkefnum eða námi.
Ávinningurinn er ótvíræður, ekki
aðeins fyrir þá sem taka þátt held-
ur samfélagið í heild sinni.
Atvinnutorg er
nýtt úrræði fyrir
fólk á aldrinum 16-25
ára og voru fjögur slík
opnuð nýlega í Reykjavík,
Reykjanesbæ, Hafnarfirði
og Kópavogi …
Ólafur Ragnar Grímsson býður sig nú fram í embætti
Forseta Íslands eftir sextán ára
setu. Rætt er um að möguleg mót-
framboð kosti tugi ef ekki hundr-
uð milljóna og séu því ekki á færi
annarra en þeirra sem njóta
stuðnings fjársterkra aðila.
Nýverið færði Svanur Krist-
jánsson, prófessor í stjórnmála-
fræði, nokkur rök fyrir því í
Ríkisútvarpinu að Ólafur Ragn-
ar Grímsson yrði sjálfkjörinn
fimmta kjörtímabilið. Vógu þar
þyngst rökin um kostnað en fleiri
ástæður voru nefndar sem hefðu
fælingaráhrif á mögulega mót-
frambjóðendur.
„Ísland hrundi undan þunga
eigin spillingar,“ sagði Svanur og
benti á að hið pólitíska vald hefði
lengi verið í höndum hagsmuna-
aðila og því „ekkert almanna-
vald í landinu“. Hann kvað Ólaf
Ragnar hafa notað 90 milljónir
króna að núvirði til að ná kjöri
1996. Hugsanlegur mótfram-
bjóðandi nú þyrfti, ef eitthvað
væri, hærri fjárhæð vegna for-
skots sitjandi forseta. Að vísu
gætu útgerðarfyrirtækin látið
„réttan frambjóðanda“ fá digr-
an sjóð og þá væntanlega þann
sem væri hlynntur áframhald-
andi „sægreifavaldi á Íslandi“.
En hann taldi ekki miklar líkur á
að einhver færi í forsetaframboð
í boði kvótakónga.
Í aðdraganda forsetakosning-
anna 1996 var ég með framsögu
í Háskóla Íslands um lögmæti
þess að peningaöfl réðu úrslitum
í pólitík. Þar töldu sumir eðlilegt
að pólitísk framboð væru fjár-
mögnuð af stórfyrirtækjum. Ég
benti á hættuna sem af því hlytist
fyrir lýðræðið og vísaði í þekkt
dómsmál fyrir Hæstarétti Banda-
ríkjanna (Buckley gegn Valeo,
1976) þar sem tekist var á um það
hvort fjármögnun framboða væri
liður í stjórnarskrárvörðu tján-
ingarfrelsi eða ógn við jafnræði
borgara í lýðræðisríki. Hæsti-
réttur Bandaríkjanna staðfesti
þá lögmæti laga sem takmörk-
uðu framlög í kosningasjóði en
taldi þó frambjóðendum heimilt
að nota eins mikið eigið fé og þeir
réðu yfir, slíkt væri liður í póli-
tísku tjáningarfrelsi. Þessi nið-
urstaða varð umdeild enda hefur
rödd peningaaflanna í pólitík leitt
til þeirra mótmæla nú, sem kenna
sig við 99 prósentin er berjast
gegn spillingu, græðgi peninga-
afla og hnignun lýðræðisins.
Í lýðræðinu erum það við,
almenningur sem ráðum. Völd-
in eiga að koma frá okkur og þau
ber að nota í okkar þágu. Þetta er
sá grundvöllur sem öll mannrétt-
indi hvíla á og rætur eiga í stór-
merkum hugmyndum 18. aldar;
Sjálfstæðisyfirlýsingu Banda-
ríkjanna 1776, Mannréttindayfir-
lýsingu Frakka 1789 – og í kjölfar
hörmunga síðari heimsstyrjaldar,
Mannréttindayfirlýsingu Samein-
uðu Þjóðanna 1948. Sérhver ein-
staklingur er jafnborinn til virð-
ingar og réttinda, er eigi verði
af honum tekin og slíkt er undir-
staða frelsis, réttlætis og friðar í
heiminum.
Í Mannréttindayfirlýsingunni
segir að hverjum manni sé heim-
ilt að taka þátt í stjórn lands síns,
beinlínis eða með því að kjósa til
þess fulltrúa í frjálsum kosning-
um. Sú fagra draumsýn um betri
veröld sem þarna birtist hefur
síðar verið skrumskæld. Ein-
staklingur má sín lítils nú gegn
ægivaldi fjármagnsins. Nú vaða
valdhafar víða fram í skjóli pen-
ingaafla; rússneskir oligarkar
sem urðu auðjöfrar í einkavæð-
ingarferli á rústum kommúnism-
ans standa að baki Pútín. Í Banda-
ríkjunum býður sig enginn fram
til forseta sem ekki hefur gífur-
lega fjármuni á bak við sig.
Og hér á Íslandi, eftir eitt
mesta efnahagshrun allra tíma,
kyngjum við því að enginn eigi
erindi í framboð nema að hafa
tryggt sér öfluga fjárhagslega
bakhjarla.
Á nýja Íslandi blasir við að for-
setinn muni sitja í tuttugu ár.
Engu að síður er teflt fram þeim
rökum að hefðin mæli gegn mót-
framboði við sitjandi forseta. Af
hverju helgast sú hefð? Það hlýtur
að vera hefð spillingarinnar því
lýðræðishefðin gerir kröfu um
mótframboð, um andstöðu, um
breytingar.
Í þriðja lagi voru þau rök nefnd
að fjölmiðlum bæri ekki skylda
til að kynna frambjóðendur. Það
er rangt. Fjölmiðlum ber skylda
til að miðla áfram til almennings
öllum þeim upplýsingum sem
almenning varða, eins og Mann-
réttindadómstóll Evrópu hefur
margítrekað. Fjölmiðill sem ekki
miðlar slíkum upplýsingum er
ekki að axla þá ábyrgð sem tján-
ingar- og upplýsingafrelsið gerir
kröfu um og er fylgifiskur þeirr-
ar verndar sem fjölmiðlar njóta.
Í fjórða lagi var þeirri ástæðu
teflt fram sem hrella myndi
mögulegan mótframbjóðanda að
hann yrði „úthrópaður“ af stuðn-
ingsmönnum forsetans – sem
Evrópusambandssinni. Þjóðin
ákveður endanlega hvort Ísland
verður aðili að Evrópusamband-
inu en ekki sá sem skipar emb-
ætti Forseta Íslands. Þar ræður
mestu að hæfileikamanneskja
skipi þann sess, svo að ég vitni í
stjórnskipunarrit Ólafs Jóhann-
essonar, en hvorki einarður and-
stæðingur né talsmaður Evrópu-
sambandsaðildar. Forseti Íslands
er þjóðhöfðingi og sameiningar-
tákn þjóðarinnar en ekki fulltrúi
sérhagsmuna eða sérstaks hóps
innan hennar. Forsetinn er tals-
maður þjóðarinnar; tákngerv-
ingur hennar, vona hennar og
styrks.
Óháð því hvað fólki finnst um
mögulega frambjóðendur eða for-
setaembættið yfir höfuð er aðeins
einn sigur í stöðunni og það er
sigur fólksins í landinu en ekki
peningaafla, sem rústa megin-
reglu lýðræðisins um jöfn tæki-
færi.
Forseti Íslands
og ægivald fjármagnsins
Öflugur stuðningur
við atvinnuleitendur
Atvinnumál
Guðbjartur
Hannesson
velferðarráðherra
Forsetaembættið
Dr. jur. Herdís
Þorgeirsdóttir
lögmaður
Í lýðræðinu erum það við, almenningur,
sem ráðum. Völdin eiga að koma frá
okkur og þau ber að nota í okkar þágu.
FRÓÐLEIKUR Á FIMMTUDÖGUM
Dómar Héraðsdóms Reykjavíkur
um skattskyldu lána til hluthafa og
skattskyldu manna heima og heiman
29. mars | kl. 8:30 | Borgartúni 27
Skráning og nánari upplýsingar á kpmg.is