Fréttablaðið - 24.03.2012, Side 18

18 24. mars 2012 LAUGARDAGUR
Tilefni þessa greinarkorns er vaxandi fjöldi dæma um ein-
elti og vanlíðan á vinnustöðum
sem tengist þeim þrengingum
sem fylgt hafa í kjölfar banka-
hrunsins. Það á bæði við á mark-
aði og í stofnunum menntakerfis,
heilbrigðis- og félagsþjónustu. Á
málþingum, í faglegri umræðu
og meðal faghandleiðara ber
þessi fyrirbæri æ tíðar á góma.
Er það ótrúlegt en satt, að á virt-
um menningar- og menntastofn-
unum, sem jafnvel fást sjálfar
við þessi mál í kennslu og rann-
sóknum, birtist eineltisfyrirbærið
í sinni skelfilegustu mynd, þannig
að þeim sem hlustar á þá reynslu
er ofboðið. Það er þörf á opinni
samfélagsumræðu – innan og utan
stofnana – um þetta mál.
Stofnunarbragur snýst u
m menningu
Á hverjum vinnustað mótast
„heimilisandi“ eða samskipta-
bragur hvað varðar háttvísi og
tjáskiptaleiðir og aðhald um
virðingu og mörk. Hann þró-
ast út frá stjórnunarstíl, mark-
miðum og starfsháttum viðkom-
andi stofnunar. Þessu til viðbótar
koma áhrif einstakra persóna,
styrkleikar þeirra og veikleik-
ar. Á vinnustöðum þar sem gerð-
ar eru miklar kröfur um afköst
og frammistöðu, og samkeppni
gætir um viðurkenningu og sess,
er meiri hætta á þróun neikvæðra
samskiptafyrirbæra. Þar getur
m.a. óheft frelsi í orðum og hegð-
un eins manns sært og vegið að
persónuhelgi og mannlegri reisn
annars.
Við ákveðnar aðstæður, t.d.
þegar þrengir að í rekstri fyrir-
tækja á markaði, fleiri bítast um
„brauðin“ (stöður) eða framlög
minnka til opinberrar velferðar-
þjónustu (mennta-, menningar-,
réttar-, heilbrigðis- og félags-
kerfa) er oft öryggi og vellíðan
starfsfólks ógnað. Séu yfirmenn
og stjórnendur ekki vakandi fyrir
þessu með viðeigandi viðbrögðum
er hættan sú að óöryggið brjót-
ist út í samstarfsmannahópnum,
milli laga og í innsta hring. Þetta
er menningartengt kerfisfyrir-
bæri.
Ábyrgð stjórnenda
og samstarfsfólks
Á sumum vinnustöðum stendur
starfsfólki til boða hópfræðsla
eða endurmenntun í tengslum við
starfið og aðgangur er að trúnað-
arlækni eða félagsráðgjafa sem
veitir aðstoð þegar starfsmaður
glímir við samskiptavanda og
vanlíðan eða veikindafjarveru af
svipuðum sökum. Stundum teng-
ist það alfarið vinnuaðstæðum,
starfssjálfinu, en stundum jafn-
framt persónulegum aðstæðum
í einkalífi, einkasjálfinu. Þetta
tvennt er oftast nátengt. Á vinnu-
stöðum þar sem ekki er vettvang-
ur fyrir opna umræðu og einlæg
samtöl (e. open dialogue) burðast
starfsmenn einir með vanlíð-
an sína og átta sig jafnvel ekki
á hvar skórinn kreppir. Það er í
þessu samhengi sem hættumerk-
in koma fram. Ákveðnir atburðir
eða breytingar á vinnustaðnum
af fjölbreytilegum - og stundum
ólíklegasta – toga geta jafnvel á
ófyrirsjáanlegan hátt orðið til
þess að einstaklingar sæti niður-
lægingu, neikvæðu umtali og séu
sniðgengnir eða verði fyrir pers-
ónulegri auðmýkingu, einelti eða
áreitni af öðru tagi. Þegar ein-
staklingur verður fyrir slíku
vekur það ugg í hópnum og það
smitar út frá sér bæði í starfs-
anda, einbeitingu og afköstum.
Til þess að koma í veg fyrir
slíka þróun þurfa yfirmenn
vinnustaða að halda vöku sinni.
Hægt er að koma á laggirnar
áætlun um starfsmannastefnu
eða skapa vettvang fyrir mót-
andi umræðuferli um aðstæður á
vinnustað. Slík stefna tekur m.a.
til vellíðunar starfsmanns og fjöl-
skyldustefnu sem tekur mið af því
að starfsmaðurinn á sitt líf utan
starfsins og hefur þar skuldbind-
ingar sem stundum getur þurft
að taka tillit til í vinnunni, og hún
gerir ráð fyrir stuðningskerfi til
að styrkja liðsanda og uppbyggi-
legan stofnunarbrag.
Áhrif gagnrýninnar umræðu –
hugmyndafræði sem eflir þor
Í vinnustaðaeflingu er hand-
leiðsla eða þróunarstarf oft byggt
á kenningum um félagslega sam-
smíð (e. social constructionalism)
sem hefur það að markmiði að
pæla í, þróa og miðla hugmynd-
um og starfsháttum sem efla upp-
byggileg og samstarfsstyrkjandi
samskiptaferli í mannlegu lífi og
starfi, sbr. bandaríska verkefnið
Conversation Project (www.jonat-
hanrattner.com/index.php?/sel-
ected-works). Hér koma ákveðin
hugtök til skjalanna sem snerta
samskiptasiðfræði, þ.e. lykilhug-
tök út frá þríeykinu skynsemi,
þekking, mannleg reisn (sbr.
www.taosinstitute.net). Þau tengj-
ast siðfræðilegum skuldbinding-
um í siðrænum samskiptum um
félagslega samábyrgð, samræðu-
skuldbindingu, samábyrgð gagn-
vart viðeigandi stöðutöku fólks
ásamt umræðu um gildi og ítök
vinnustaðahópsins og kvöðinni
að standa sjálfur að samskiptum
sem ábyrgur fulltrúi uppbyggi-
legra samskipta.
Lokaorð
Óskandi er að stjórnendur og yfir-
menn stofnana beri gæfu til að
bregðast við og taka á óheppileg-
um ferlum á vinnustað sem valda
einstaklingum sársauka og nið-
urlægingu. Að skapa farveg fyrir
opna umræðu er leið til árangurs-
ríkra og uppbyggilegra tjáskipta
í öllum mannlegum samskipta-
kerfum. Kraftefling fólks mótast
innan frá.
Einelti er kerfisfyrirbæri
Samfélagsmál
Sigrún Júlíusdóttir
prófessor við
Félagsráðgjafardeild
Háskóla Íslands
Óskandi er að stjórnendur og yfirmenn
stofnana beri gæfu til að bregðast við og
taka á óheppilegum ferlum á vinnustað
sem valda einstaklingum sársauka og niðurlægingu.
AF NETINU
Höft: 3 mánuðir eða 20
ár, spurning um vilja
Gjaldeyrishöft verða ekki lögð
af nema í landinu sitji ríkisstjórn
með traustan meirihluta og skýra
stefnu. Ríkisstjórn myndi tilkynna
með 6 til 12 mánaða fyrirvara að
höftum yrði aflétt. Almenningur og
fyrirtæki fengju ráðrúm til að flýta
eða fresta útgjöldum sem háð eru
gjaldeyri, t.d. bifreiðakaupum.
Krónan myndi falla um 20 til
60 prósent þegar höftunum
væri aflétt og jafna sig á 5 til 15
prósenta lægra gengi en núna.
Ferlið tæki nokkrar vikur.
Það er ekkert mál að losa um
gjaldeyrishöftin – aðeins spurning
um pólitískan vilja.
http://pallvil.blog.is
Páll Vilhjálmsson
Það verða engin óhöpp
Nú sýnist manni að 90 megavatta
virkjun í Bjarnarflagi muni fljúga
í gegn á Alþingi. 3ja megavatta
virkjun er þegar farin að valda
umhverfisspjöllum, menga Grjóta-
gjá og senda mengað affallsvatn í
átt að Mývatni, sem er aðeins fjóra
kílómetra í burtu og landi hallar
þar að auki að því.
Samt verður ótrautt stefnt að því
að þrítugfalda virkjunina og setja
þann eina varnagla, að svæðið
verði vaktað eftir að hún hafi
risið og búið að binda samninga
um orkusöluna til minnst 40 ára,
helst 130 eins og upphaflega hjá
Magma Energy.
Það verða engin óhöpp. Engin
ástæða til að hafa neinar áhyggjur.
Grípa allar gæsirnar þegar færi
gefst! Skjóta helvítin!
http://omarragnarsson.blog.is
Ómar Ragnarsson