Fréttablaðið - 24.03.2012, Side 26

24. mars 2012 LAUGARDAGUR26
S
kýrsla þingmannanefndar
undir forystu Atla Gísla-
sonar, þáverandi þing-
manns Vinstri grænna,
sem fjallaði um skýrslu
rannsóknarnefndar
Alþingis, markaði nokkur tímamót.
Þar má segja að þingheimur í heild
sinni hafi opinberlega gengist við
því í fyrsta sinn að margt hafi verið
gagnrýnivert í störfum þings, ríkis-
stjórnar og opinberra eftirlitsstofn-
ana. Var enda þingsályktunartil-
laga varðandi efni skýrslunnar og
leiðir til úrbóta samþykkt einróma á
þingi með atkvæðum allra 63ja þing-
manna.
Í ræðu sinni þegar hann mælti
fyrir málinu á þingi hinn 13. sept-
ember 2010 sagði Atli meðal annars:
„[S]tóra niðurstaðan er þessi: Við
föllumst á niðurstöður skýrslu rann-
sóknarnefndarinnar í meginatriðum
og þær eru í meginatriðum lagðar til
grundvallar.“
Skýrsla þingmannanefndarinnar
var yfirgripsmikil og komu þar fram
umbótatillögur í tugum liða. Þær
lutu að fjármálafyrirtækjum, eftir-
litsstofnunum, stjórnsýslu, siðferði
og samfélagi og loks Alþingi. Álykt-
un þingsins í endanlegri
mynd kvað hins vegar á
um endurskoðun löggjaf-
ar eða undirbúning nýrra
laga í tólf liðum auk þess
sem ráðist skyldi í þrjár
rannsóknir eða úttektir.
Skýr tímarammi
Þessari umbótaáætlun
var svo gefinn skýr tíma-
rammi. Atli sagði það ein-
mitt vera eitt mesta afrek
skýrslunnar að setja
skýran tímaramma og að
nefnd skuli hafa eftirlit
með að úrbótunum verði
hrint í framkvæmd innan
hans.
„Miða skal við að þeim
úrbótum verði lokið
fyrir 1. október 2012,“
sagði Atli og bætti við:
„Það þýðir á mannamáli
að skýrslan eigi ekki að fara ofan
í skúffu og rykfalla heldur eigi að
fylgja henni eftir.“
Síðan þá hefur mikið starf verið
unnið í stjórnsýslunni og á Alþingi.
Forsætisráðuneytið hefur haft yfir-
umsjón með innleiðingu tillagnanna
fyrir hönd stjórnvalda og samkvæmt
upplýsingum þaðan er umbótastarfið
hafið og langt komið í flestum til-
teknum liðum.
Tveimur stórverkefnum lokið
Þar má helst nefna endurskoðun laga
um þingsköp Alþingis og laga um
Stjórnarráð Íslands en ný lög tóku
gildi síðasta haust.
Lagabreytingarnar tvær voru víð-
tækar og leituðust við að svara gagn-
rýni á virkni þingsins, stjórnsýsl-
unnar og framkvæmdavaldsins.
Helstu markmið þingskapalaganna
eru að gera starf þingsins markviss-
ara með breytingum á nefndaskipan,
og auk þess er staða þingsins gagn-
vart framkvæmdavaldinu skýrð og
styrkt að mörgu leyti.
Í stjórnarráðslögunum er hins
vegar leitast við að auka samhæfni
og samvinnu milli ráðuneyta, meðal
annars með stofnun ráðherranefnda
í helstu málaflokkum þar sem mál-
efnasvið ráðherra skarast.
Önnur atriði sem tiltekin eru í
þingsályktuninni og hefur formlega
verið gengið frá með lagasetningu
eru annars vegar endurskoðun lög-
gjafar um háskóla og hins vegar lög-
gjafar um fjármálastarfsemi.
Misjöfn staða mála
Þau atriði sem standa enn út af borð-
inu eru mislangt á veg komin en þó
öll í ferli. Sum eru þegar komin fram
sem frumvörp, líkt og fjölmiðlalög-
in, eða jafnvel komin til umræðu á
þingi eins og upplýsingalögin. Önnur
stendur til að leggja fram á vorþingi.
Þar eru til dæmis lög um endurskoð-
endur og lög um reikn-
ingsskil og bókhald.
Endurskoðun stjórnar-
skrár og laga um ráð-
herraábyrgð og lands-
dóm, er í vissri biðstöðu.
Alþingi hefur fengið
frumvarp stjórnlaga-
ráðs til umfjöllunar og
til stendur að leggja það
fyrir þjóðina í sumar
áður en lengra er haldið
með það, og þá er þess
beðið að Landsdómur
ljúki meðferð á máli
Geirs H. Haarde áður en
þau lög verða tekin til
endurskoðunar.
Undir þingmönnum komið
Þegar horft er til eðlis
og umfangs þeirra verk-
efna sem enn standa út af
borðinu og þess tíma sem
er til stefnu er ljóst að enn er margt
óunnið. Hins vegar er ekki hægt að
líta framhjá því sem þegar hefur
verið áorkað og þeirri staðreynd að
öll eru málin komin á einhvern rek-
spöl í umbótaátt.
Þau hafa því ekki verið sett ofan
í skúffu til að safna ryki, alveg eins
og Atli Gíslason sagði á sínum tíma.
Enn hljóta flestir þingmenn að vera
þeirrar skoðunar að margs konar
lærdóm megi draga af hruninu og til
þess voru tillögur nefndarinnar sam-
þykktar.
Hvort þingið nái að standa við sín
eigin háleitu markmið og tímasetn-
ingar í þessum efnum er undir þing-
mönnum komið.
Það þýðir á
mannamáli
að skýrslan
eigi ekki að
fara ofan í
skúffu og
rykfalla.
Mikið unnið en talsvert enn í land
Eftir rúma sex mánuði rennur út frestur sem Alþingi setti sér til að ljúka umbótastarfi sem þingmannanefnd undir forystu Atla
Gíslasonar lagði til, haustið 2010. Þorgils Jónsson kynnti sér hvað hefur áunnist og hvað stendur enn út af. Stór mál eins og þing-
sköp og lög um stjórnarráðið hafa verið afgreidd, en þingmenn mega hafa sig alla við til að ljúka störfum innan tímarammans.
FYRIRHEIT Atli Gíslason sést hér í september 2010 kynna niðurstöðu þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rann-
sóknarnefndar Alþingis. Í umbótatillögum nefndarinnar, sem samþykktar voru einróma á þingi, var kveðið á um að inn-
leiðingu umbótanna ætti að ljúka fyrir 1. október næstkomandi. FRÉTTABLAÐIÐ/GVA
Forsætisráðuneytið hefur ásamt öðrum
ráðuneytum unnið að umbótavinn-
unni innan stjórnsýslunnar. Ragnhildur
Arnljótsdóttir, ráðuneytisstjóri í for-
sætisráðuneytinu, segir umbætur innan
ráðuneytanna hafa hafist áður en tillögur
þingmannanefndarinnar voru kynntar.
„Í raun hófumst við handa strax árið
2009 við að yfirfara starfshætti stjórnsýsl-
unnar með markvissum hætti og höfðum
hafið innra starf við skipulagsbreytingar
áður en rannsóknarnefndin skilaði sinni
niðurstöðu. Þannig má segja að frá árinu
2009 hafi staðið yfir endurskoðunar- og
úrvinnslutímabil hjá okkur. Á þeim tíma höfum við
til dæmis gjörbreytt skipulagi Stjórnarráðsins og gert
fjölmargt til að bæta vinnulag innan þess.“
Ragnhildur nefnir sem dæmi að sameining og
fækkun ráðuneyta hafi gefið afar góða raun
og gefi góð fyrirheit með framhaldið.
„Við höfum lagt mikla vinnu í þetta verk-
efni síðustu misseri eins og margir aðrir.
Efnahags- og viðskiptaráðuneytið hefur til
dæmis unnið mjög ötullega að þessum
málum. Starfsmenn Stjórnarráðsins hafa
staðið sig afar vel undir miklu álagi og
stjórnsýslan hér á landi hefur verið að fá
mjög góðar umsagnir til dæmis frá alþjóða-
stofnunum sem við erum í samvinnu við.
Ég tel því að stjórnsýslan hafi staðið sig
mjög vel í umbótastarfinu í kjölfar hrunsins.
Innleiðing þessara umbóta hefur verið
mikið en um leið skemmtilegt verkefni. Þetta er
afar mikilvæg vinna sem hefur tekið mikinn tíma en
mun tvímælalaust sanna gildi sitt þegar fram líða
stundir.“
■ HÓFU UMBÆTUR STRAX ÁRIÐ 2009
Ragnhildur Arnljótsdóttir, ráðuneytisstjóri í forsætisráðuneytinu
Þingmannanefndin lagði til eftirfarandi lausnir
til úrbóta. Miðað var við að öllum þessum
verkefnum yrði lokið fyrir 1. október í ár.
I. Endurskoða löggjöf og eftir atvikum
undirbúa löggjöf á tilgreindum sviðum:
1. Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands.
Endurskoðun stjórnarskrárinnar er í fullum
gangi. Stefnt er að því að leggja frum-
varp stjórnlagaráðs fyrir þjóðina með-
fram forsetakosningum. Þingið mun svo
afgreiða málið í framhaldinu.
2. Lög um þingsköp Alþingis.
Ný lög um þingsköp Alþingis tóku gildi
síðasta haust, en þau voru að stórum
hluta byggð á athugasemdum Rann-
sóknarnefndar Alþingis og þingmanna-
nefndarinnar.
3. Lög um ráðherraábyrgð og lög um lands-
dóm.
Endurskoðun bíður þess að máli Geirs H.
Haarde ljúki. Upp úr því ferli verður lagt
mat á lögin og hvað megi betur fara.
4. Lög um Stjórnarráð Íslands, stjórnsýslulög,
upplýsingalög og lög um réttindi og skyldur
starfsmanna ríkisins.
Ný lög um Stjórnarráð Íslands komu fram
síðasta haust. Frumvarp til upplýsingalaga
hefur verið lagt fyrir Alþingi og bíður
endanlegrar afgreiðslu. Endurskoðun
starfsmannalaga er til skoðunar í ráðu-
neytum og kölluð hefur verið til þriggja
manna sérfræðinefnd til að meta hvort
þörf sé á endurskoðun stjórnsýslulaga.
5. Löggjöf um starfsemi á fjármálamarkaði
Lögum var breytt sumarið 2010 þar sem
tekið er á flestu sem Rannsóknarnefnd
gerði athugasemdir við, meðal annars
frádrætti eigin hlutabréfa, tengdum aðila,
meðferð bréfa í öðrum fjármálafyrirtækjum
og banni við að veita lán sem eru tryggð
með veði í eigin hlutabréfum.
6. Lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og
starfsemi lífeyrissjóða.
Er komið á dagskrá vorþings.
7. Löggjöf um eftirlit með fjármálastarfsemi á
vettvangi Seðlabanka Íslands, Fjármálaeftir-
litsins og annarra eftirlitsaðila. Tiltæk verði
viðbragðsáætlun við fjármálaáfalli.
Skýrsla um framtíð fjármálamarkaða og
opinbert eftirlit var kynnt í gær. Hún verður
tekin fyrir á þingi þar sem framhaldið og
hugsanlegar breytingar á löggjöf munu
ráðast í meðförum þingsins. Skýrsla um
þjóðhagsvarúðartæki er einnig væntanleg.
8. Löggjöf um háskóla og fjölmiðla.
Lögum um opinbera háskóla var breytt
árið 2010. Þar var meðal annars skerpt á
því hlutverki háskóla að miðla fræðslu og
þjóna almenningi en einnig breytt skipan
í háskólaráð þar sem ráðherraskipuðum
fulltrúum var fækkað. Frumvarp til laga um
fjölmiðla liggur fyrir, en hefur ekki verið
tekið til meðferðar þingsins.
9. Löggjöf um reikningsskil og bókhald.
10. Lög um endurskoðendur.
Endurskoðun löggjafar um reikningsskil og
bókhald, sem og löggjöf um endurskoð-
endur er komið á þingmálaskrá vorþings.
11. Stofnuð verði sjálfstæð ríkisstofnun sem
fylgist með þjóðhagsþróun og semji þjóð-
hagsspá.
Alþingi er að skoða málið í samvinnu við
stjórnarráðið. Líklegt er að hugmyndir um
slíkt geti legið fyrir í byrjun september.
12. Aðra löggjöf sem nauðsynlegt er að
endurskoða með hliðsjón af tillögum þing-
mannanefndar.
Þingmannanefndin tiltók tugi atriða í
skýrslu sinni. Þau falla flest undir ofan-
greinda lagabálka, en einnig hefur þurft
að aðlaga önnur lög að þeim breytingum
sem gerðar hafa verið.
II. Eftirfarandi rannsóknir og úttektir fari
fram á vegum Alþingis:
1. Sjálfstæð og óháð rannsókn á starfsemi líf-
eyrissjóða á Íslandi. Í kjölfar þess fari fram
heildarendurskoðun á stefnu og starfsemi
lífeyrissjóðanna.
Skýrsla um starfsemi lífeyrissjóða kom út
fyrir skemmstu. Hún var unnin að frum-
kvæði lífeyrissjóðanna. Ríkissáttasemjari
skipaði rannsóknarnefndina. Alþingi mun
meta hvort frekari úttektar sé þörf.
2. Sjálfstæð og óháð rannsókn á aðdraganda
og orsökum falls sparisjóða á Íslandi.
Rannsóknarnefnd hefur þegar verið skipuð
og á að skila niðurstöðum fyrir 1. júní í ár.
3. Stjórnsýsluúttekt á Fjármálaeftirlitinu og
Seðlabanka Íslands.
Alþingi á enn eftir að útfæra þessa úttekt
og skipa þá sem munu sjá um rannsókn ef
af henni verður.
■ UMBÓTATILLÖGUR OG STAÐA EFNDA ÞEGAR UM HÁLFT ÁR ER TIL STEFNU:
„Við stefnum að því að allt verði klárað á
réttum tíma,“ segir Valgerður Bjarnadóttir,
formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar
Alþingis, en nefndin fékk fyrir nokkrum
vikum það verkefni að fylgja umbótaverk-
efninu eftir.
„Við höfum verið önnum kafin upp á
síðkastið vegna stjórnarskrármálsins og
annars og höfum því ekki fjallað sér-
staklega um málið enn sem komið er. Við
tökum það þó upp þegar um hægist, sem
ég vona að verði sem allra fyrst. Ég mun,
sem formaður, þá leggja mikla áherslu á
að við munum standa klár á öllu innan
þess tíma sem þinginu var gefinn og við
munum reka áfram þau mál sem ókláruð
eru eftir því sem þau koma til kasta
þingsins.“
■ STEFNA AÐ ÞVÍ AÐ KLÁRA Á RÉTTUM TÍMA
Valgerður Bjarnadóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis
RAGNHILDUR
ARNLJÓTSDÓTTIR
VALGERÐUR
BJARNADÓTTIR