Fréttablaðið - 18.10.2012, Qupperneq 24

24 18. október 2012 FIMMTUDAGUR
Undanfarið hefur fjöldi fólks barist gegn því að nýr Álfta-
nesvegur verði lagður um ósnort-
ið hraun í landi Garðabæjar. Bæj-
aryfirvöld halda hins vegar sínu
striki og að óbreyttu munu fram-
kvæmdir við veginn hefjast á fullu
á næstu dögum.
Á sama tíma er verið að friðlýsa
ýmsa hluta svokallaðs Búrfells-
hrauns sem er samheiti á hraun-
inu frá Búrfellsgíg og til sjávar
við Lambhúsatjörn, gegnt Bessa-
stöðum. Að sjálfsögðu er þetta hið
þarfasta mál og allir ættu að vera
glaðir og þakklátir. En ekki er allt
sem sýnist.
Fyrst er að nefna Búrfell og
furðusmíðina, Búrfellsgjá, sem
friðlýsa á nú sem náttúruvætti.
Svo vill til að Búrfell og Búr-
fellsgjá eru hluti af Reykjanes-
fólkvangi sem friðlýstur var árið
1975. Þá sá hugsjónafólk um nátt-
úruvernd fyrir sér friðland, allt
frá Elliðaárdal að Krýsuvíkur-
bergi og á þessum slóðum liggja
mörk Heiðmerkur og Reykjanes-
fólkvangs saman. Friðlýsing nú
bætir því litlu við.
Næst er það hraunið meðfram
Vífilsstaðahlíðinni sem fólk þekk-
ir sem vinsælt gönguland og nefnt
er Svínahraun. Þar á að friða aust-
asta hlutann þar sem Selgjá er, en
síðan kemur langur kafli niður að
Maríuhellum sem ekki á að frið-
lýsa. Þessi hluti hraunsins er í eigu
Oddfellowreglunnar og á þeim bæ
er áhugi á að leggja golfbraut-
ir í hrauninu. Nú er hér vinsæll
göngustígur og þessi hluti Búr-
fellshraunsins er mikið augnayndi,
ekki síst ef horft er yfir hraunið úr
lofti. Þá er að sjá eins og hér hafi
brotist fram mikið „hraunflóð“.
Neðan Maríuhella er komið að
Vífilsstaðahrauni, en stór hluti
þess (Urriðakotshraun) er nú horf-
inn undir vegi, bílastæði og versl-
anir með IKEA í broddi fylking-
ar. Þetta hraun naut á sínum tíma
bæjarverndar Garðabæjar og
væntanlega er svo enn með þann
hluta sem ekki fór undir bygging-
ar. Hinir framsýnu Garðbæing-
ar, sem stóðu að bæjarverndinni,
stóðu allt í einu frammi fyrir því
að öllum hömlum var aflétt, vinnu-
vélarnar mættar á staðinn og skað-
inn var skeður. Friðun nú breytir
því litlu.
Loks er komið að þeim hluta
Búrfellshraunsins sem sam-
kvæmt friðlýsingunni er kallað
Garðahraun-neðra. Ætla mætti í
augum ókunnugra að nú sé verið
að friða hraunið sem jafnan er
kallað Garðahraun eða Gálga-
hraun. Sé hins vegar rýnt í hið
friðaða svæði, sést glöggt að það
mun aðeins liggja að hinum fyr-
irhugaða Álftanesvegi og það
sem kannski er enn verra: sleppt
er hrauninu þar sem fyrirhuguð
tengibraut (Vífilsstaðavegar) frá
Sjálandshverfi að Garðaholti, á að
koma. Þessi vegur með tilheyrandi
slaufum og gatnamótum við Álfta-
nesveginn nýja í miðju hrauninu, á
að liggja þar sem gamli stígurinn,
Móslóði er nú.
Grandalausir íbúar í Ásahverf-
unum á Hraunsholtinu halda að
nú sé „hraunið“ þeirra í góðum
málum! Það er hins vegar þvert
á móti. Þessi tengibraut er inni í
aðalskipulagi Garðabæjar og hún
átti að þjóna nýju íbúahverfi á
Garðaholtinu. Verði af sameiningu
Garðabæjar og Álftaness, mun lík-
lega aukast þrýstingur á lagningu
þessa vegar, ekki síst ef nýr Álfta-
nesvegur verður þegar kominn úti
í hrauninu.
Staðsetning þessarar tengi-
brautar er rétt hjá Kjarvalsklett-
unum og reyndar mun hún liggja
yfir ýmsa þá staði í hrauninu,
þar sem Kjarval málaði. Nú er
talið að margar af þeim myndum
sem meistarinn var sagður hafa
málað á Þingvöllum, voru málað-
ar á þessum slóðum. Það ætti því
að tala um Kjarvalshraun – ekki
aðeins Kjarvalskletta.
Friðlýsingar eru af hinu góða
og fagna ber áhuga ráðamanna í
Garðabæ. En sá áhugi verður að ná
lengra. Annars er eins og verið sé
að kasta ryki í augu fólks. Nú er
það í höndum yfirvalda í Garðabæ
að stíga skrefið til fulls og friðlýsa
allt sem eftir er af Búrfellshraun-
inu. Á meðan svo er ekki, verður
almenningur að halda vöku sinni.
Friðlýsingar Garðabæjar
– ekki allt sem sýnist
Nú loks hillir undir langþráðar vegabætur með lagningu nýs
Álftanesvegar í stað gamla vegar-
ins yfir Presthólinn sem kostað
hefur bæði líf og limi vegfarenda.
Vegurinn er barns síns tíma með
allar sínar beygjur, hóla og hæðir
og stenst engar kröfur um gæði,
vegtækni, sjónlínur og öryggi veg-
farenda. Fyrstu hugmyndum um
nauðsyn vegabóta samfara fjölgun
íbúa var hreyft á fyrri hluta tíunda
áratugarins en í nærfellt 30 ár
hefur í Aðalskipulagi Garðabæjar
verið gert ráð fyrir nýju vegstæði
þvert yfir Garðahraunið norðan
núverandi vegar.
Því má segja að undirbúningur
hafi staðið með hléum í nærfellt
tvo áratugi. Vitað var að svæð-
ið var viðkvæmt og vanda þyrfti
mjög til verka. Taka þurfti til-
lit til margra þátta og ekki síst
vegna þess að almennt eru eld-
hraun friðuð og þeim skuli ekki
raska meira en nauðsyn ber til. Að
vandlega íhuguðu máli og að loknu
yfirgripsmiklu, vönduðu umhverf-
ismati var ný veglína mörkuð á
árinu 2002, svokölluð D-leið. Auk
þess að vera í samræmi við gild-
andi skipulag tekur hún mið af því
að sneiða hjá sérstæðum hraun-
myndunum og auk þess er svoköll-
uðum „Kjarvalsklettum“ hlíft.
Andstæðingar þessara vegabóta
hafa bent á að svona rask valdi
óbætanlegum skemmdum á ein-
stæðu hrauni, gróðurfari og menn-
ingarminjum og lagt til að núver-
andi vegur verði endurbættur. Því
miður er slíkt með öllu óraunsætt
þar sem vegurinn sker í sundur
núverandi íbúðahverfi auk þess
að skerða nýtingarmöguleika til
íbúðabyggðar á Garðaholti sem er
framtíðarbyggingarland Garða-
bæjar. Gert er ráð fyrir allt að 22
þúsund bíla umferð á sólarhring
þegar Garðaholtið og Álftanes
hafa fullbyggst.
Á undanförnum árum hefur
umferð um veginn stóraukist
samhliða fjölgun íbúa á Álfta-
nesi. Slysatíðni vegarins er há og
óásættanleg í nútíma samfélagi.
Valkostirnir voru ekki margir
en sá var valinn sem minnstum
spjöllum og raski myndi valda. Að
vernda og verja það sem fyrir er
er góðra gjalda vert en eins og oft
áður stöndum við frammi fyrir því
að velja og hafna. Að velja á milli
hraunsins annars vegar og örygg-
is og velferðar íbúanna hins vegar
ætti flestum að vera auðvelt val.
Hugleiðingar
um Álftanesveginn
Skipulagsmál
Reynir
Ingibjartsson
í stjórn Hraunavina
og höfundur
gönguleiðabóka
Skipulagsmál
Sveinn Ingi
Lýðsson
íbúi á Álftanesi
Skuldir Álftaness =
Icesave Garðbæinga?
Fram undan eru kosningar um sameiningu Garðabæjar
við Álftanes. Upplýsingagjöf og
umræða hefur verið einhliða og
forsvarsmenn Garðabæjar forð-
ast gagnrýnar spurningar.
Hér eru nokkrar tölur og stað-
reyndir sem gera Garðbæingum
kleift að ganga upplýstari til kosn-
inga.
Kröfuhafar Álftaness hafa mest-
an hag af sameiningu og samein-
ingarhugmyndirnar taka fyrst og
fremst mið af þeirra hagsmunum.
Álftanesbær er í raun gjald-
þrota og skuldar tæpa sex millj-
arða í dag en ekki 2-3 eins og gefið
er í skyn. Skuldageta Álftaness
er einn milljarður og kröfuhafar
þurfa að finna aðra til að greiða
tæpa fimm milljarða. Með sam-
einingu sveitarfélaganna munu
Garðbæingar greiða 3,3 milljarða
af skuldum Álftaness og skattborg-
arar landsins aðra 1,2 milljarða í
gegnum Jöfnunarsjóð. Kröfuhaf-
ar gefa eftir samtals 0,3 milljarða
ef af sameiningu verður. Eftirgjöf
krafna er því ekki 32% eins og
fullyrt er. Fasteign ehf. selur sund-
laugina frægu á 1,5 milljarð núvirt
í stað þess að eiga framvirka 2,2
milljarða leigukröfu.
Ekkert faglegt eignamat hefur
farið fram til þess að meta raun-
verulega stöðu eigna Álftaness.
Í málflutningi sameiningar-
manna eru mannvirki Álftaness
metin á 3,3 milljarða, þar af sund-
laugin á 1,5 milljarða. Sams konar
mannvirki Garðabæjar eru í dag
vannýtt með um 70% nýtingar-
hlutfall.
Ráðast þarf í umfangsmikl-
ar framkvæmdir vegna viðhalds
gatna, fasteigna og fráveitna á
Álftanesi. Áætlaður kostnað-
ur nemur hundruðum milljóna.
Greiðsla skulda Álftaness, fjár-
magnskostnaður og nauðsynleg-
ar framkvæmdir taka um 3,5-4,5
milljarða úr sjóðum og af framtíð-
artekjum Garðbæinga. Sú fjárhæð
verður því ekki notuð til fram-
kvæmda og eflingar þjónustu í
Garðabæ á næstu árum.
Nýting þessara fjármuna í fram-
kvæmdir og þjónustu í Garðabæ
myndi stórbæta núverandi sam-
félag okkar: lækka skuldir, opna
möguleika á lækkun skatta og
þjónustugjalda, bæta lánshæfis-
mat Garðabæjar, auka verðmæti
eigna og hagkvæmni í rekstri.
Ábyrgðir Álftaness og óútkljáð
dómsmál geta aukið sex milljarða
skuldir Álftnesinga um hundruð
milljóna, sömuleiðis mun rekstrar-
tap Álftaness að meðtöldum fjár-
magnskostnaði 2011 og 2012 þýða
hundruða milljóna skuldaaukn-
ingu. Hugmyndin er að Garðbæ-
ingar borgi.
Álftanes er 7% af sameiginlegu
sveitarfélagi, að hluta í einkaeigu,
og búið er að skipuleggja að mestu
landsvæði sem Álftanes á. Álfta-
neshverfið í sameinuðu bæjar-
félagi er óhagkvæm rekstrarein-
ing og yrði áfram. Kostnaður við
rekstur þess hverfis mun stór-
aukast á næstu árum.
Álftnesingar yrðu 17% íbúa í
sameinuðu sveitarfélagi en stæðu
undir 13% af tekjum þess. Fáir ef
nokkrir langtímakostir eru í spil-
unum við áformaða sameiningu.
Skammtímakostir eru engir.
Ekkert faglegt mat hefur farið
fram á samhæfingu málaflokka,
réttindum íbúa og starfsmanna,
öðrum sameiningarmöguleikum
eða valkostinum að sameina ekki.
Tökum varfærna upplýsta
ákvörðun.
Sveitar-
stjórnarmál
Jón Árni
Bragason
verkfræðingur og íbúi í
Garðabæ
Bragi
Bragason
rekstrarhagfræðingur
og íbúi í Garðabæ
Álftnesingar
yrðu 17% íbúa í
sameinuðu sveitarfélagi
en stæðu undir 13%
af tekjum þess. Fáir ef
nokkrir langtímakostir
eru í spilunum við áform-
aða sameiningu. Skamm-
tímakostir eru engir.