Læknablaðið - 15.04.1988, Blaðsíða 11

LÆKNABLAÐIÐ
123
minni en heildarneyslan vegna þess, að nokkuð er
flutt inn af áfengi tollfrjálst, nokkuð smyglað og
eitthvað er heimagert. Ef tillit er tekið til þessa, er
heildarneysla nokkru meiri en sú sem kemur fram
í opinberum skýrslum (4, 12, 13).
Eftir að ný áfengislög gengu í gildi 1935 var
ákveðið að útsölustaðir áfengiseinkasölu ríkisins
skyldu vera 7 og eitt veitingahús skyldi hafa
vínveitingaleyfi. Lengi voru útsölustaðirnir þó
ekki nema 6. Var svo þangað til útsölustöðum var
fjölgað í Reykjavík og opnuð útsala í Keflavík. Á
árinu 1980 voru því ekki nema 9 útsölustaðir, en
1985 hafði þeim fjölgað í 12. Önnur veigamikil
breyting hefur orðið á áfengissölunni á síðustu
árum sem hefur e.t.v. haft áhrif á hvaða tegunda
er neytt og ýtir undir meiri neyslu fleira fólks.
Árið 1950 hafði aðeins eitt veitingahús
vínveitingaleyfi. Áfengislögunum var breytt 1954
og aftur 1969. Með þeim breytingum var gefinn
möguleiki á fjölgun vínveitingahúsa svo að 1975
höfðu 26 veitingahús fengið slíkt leyfi og 13% af
skráðri áfengissölu var til þeirra; 1980 var fjöldi
vínveitingahúsanna orðinn 37, en söluhlutfall
þeirra svipað. En 1986 höfðu 119 veitingahús
fengið vínveitingaleyfi og tæplega 21% af
áfengissölunni var til þeirra.
Á undanförnum 25 árum hefur
heildaráfengisneysla og kaupmáttur launa
verkamanna fylgst að þar til 1983 (mynd 2). Þá
féll kaupmátturinn (1, 14) án þess að
áfengisneyslan minnkaði eins og búast hefði mátt
við. Skýringarinnar er ekki að leita í þvi að verð á
áfengi hafi lækkað á þessum árum. Hins vegar
fjölgaði útsölustöðum og sérstaklega
vínveitingahúsum eftir 1980 og er því hugsanlegt
að auðveldari aðgangur að áfengiskaupum en
áður hafi haldið uppi heildarneyslunni. Á síðustu
50 árum hefur fjöldi vinnustunda verkamanns
sem þurfti til að kaupa eina flösku af brennivíni
sveiflast frá 5 upp í 7,5. Þrátt fyrir að það þyrfti
40% fleiri vinnustundir til að kaupa eina flösku
1985 en 1936, hélst heildarneyslan þrisvar sinnum
hærri, svipuð og hún hafði gert undanfarin 12 ár.
Breytingar 1974-1985. Þó að áfengisneysla á
íslandi sé sú lægsta sem um getur í Evrópu, er
neyslan á íslandi sérkennileg fyrir það, að meiri
hluti þess áfengis sem þar er selt er sterkt áfengi,
eins og fram kemur á mynd 3. Þar sést, að á
íslandi er drukkið mun meira sterkt áfengi en í
Danmörku, Noregi og Svíþjóð, en ívið minna en í
Finnlandi og Færeyjum. Það sem mest sker í augu
er þó bjórneyslan á hinum Norðurlöndunum sem
veldur því að heildarneyslan í Finnlandi,
Færeyjum og Svíþjóð er mun meiri og í
Danmörku og Grænlandi miklu meiri en hér.
Bjórneysla er mjög lítil á íslandi enda bjór ekki
fáanlegur löglega nema i gegnum fríhöfn.
Samkvæmt upplýsingum Fríhafnarinnar í
Keflavík nam sala bjórs þar sem svarar 0,12
lítrum af hreinum vínanda á hvern íslending 15
ára og eldri á árinu 1984 og 0,16 lítrum árið 1985
(13). Heildarneyslan hér er svipuð og neyslan á
léttum vínum og sterku áfengi á hinum
Norðurlöndunum nema í Noregi.
Á mynd 4 sést að skráð heildarsala áfengis á
íslandi hefur breyst tiltölulega lítið síðan 1974.
Hún hefur sveiflast frá 4 lítrum upp í 4,5 lítra á
mann 15 ára og eldri á árinu 1984 og rúmlega
hálfum lítra betur ef sala í fríhöfn er talin með. Sú
breyting hefur hins vegar orðið á, að hlutur léttra
vína i heildarsölunni hefur aukist verulega á
kostnað sterks áfengis. Sérstaklega kemur þetta
fram á árunum 1979-1983, en á þeim tíma var
Kaupmáttur greidds Áfengisneysla á íbúa
timakaups verkamanna isáraogeldri
Mynd 2. Kaupmáttur verkamannslauna og
áfengisneysla 1961-1986.
Lítrar af hreinum vínanda
á íbúa 15 ára og eldri
Land
Mynd 3. Áfengisneysla á Norðurlöndum 1985.
Meðalársneysia mæld í lítrum hreins vínanda á mann 15
ára og eldri.