Læknablaðið - 15.04.1988, Blaðsíða 33

LÆKNABLAÐIÐ
143
Samanburður á niðurstöðum rannsóknanna frá
1974 og 1984 og samanburður á svörum við
einstökum spurningum í hvorri rannsókn, bendir
til að áreiðanleiki upplýsinganna um
neyslumynstur þeirra sem svara sé allgóður (9).
Hvað varðar réttmæti niðurstaðnanna um
heildarneyslu er ljóst, að verulega vantar á að hún
sé í samræmi við söluskýrslur Áfengis- og
tóbaksverslunar ríkisins, 40-60% samkvæmt
póstkönnuninni og 55-75% samkvæmt
símakönnuninni eftir því hvað reiknað er með að
hver skammtur sé stór. Hér á landi er einn
barskammtur 30 ml en í norrænu
áfengiskönnuninni var reiknað með að hann væri
40 ml. Ef sú skammtastærð er notuð, sem líklega
er raunhæfara af því að ekki er skammtað
nákvæmlega nema á veitingahúsum, verður
munur á skráðri sölu og reiknaðri neyslu minni
(8). Einnig er ljóst, að niðurstöður bæði síma- og
póstkannana gefa lágmarksupplýsingar um fjölda
misnotenda og að réttmæti niðurstaðnanna að því
leyti takmarkast mjög af heildarbrottfalli og
innra brottfalli við svörum einstakra spurninga í
póstkönnuninni og hugsanlega af tilhneigingu til
afneitunar í símakönnuninni.
SUMMARY
Methodological problems in population surveys of
alcohol use; comparison of postal and telephone
surveys.
The results from a postal survey of alcohol use and
abuse in Iceland in 1984 are compared to that of a
telephone survey in 1985. The latter gave a higher
overall response rate with fewer questions left
unanswered. But there is a tendency for minimising
problems and probably also for guessing and using less
precise measures than in the postal survey in order to get
over with the interview as fast as possible. Thus, the
postal survey may in some respects give better
information of the use and abuse of alcohol in spite of
lower response rate. But the higher reponse rate and the
manner in which people respond to the telephone survey
contributes to a better estimate of the total
consumption.
Þakkir: Rannsóknirnar voru framkvæmdar samkvæmt
samkomulagi við Áfengisvarnaráð ríkisins. Helgi
Tómasson, fil. dr., veitti tölfræðilega ráðgjöf.
HEIMILDIR
1. Pernanenk. Validity of survey data on alcohol use.
í: Gibbins RJ, Israel Y, Kalant H, Pophan RE,
Schmidt W, Smart RG (eds.). Research advances in
alcohol and drug problems. Vol. 1, 355-74. New
York. John Wiley & Sons 1972; 1: 355-74.
2. Williams GD, Aitken SS, Malin H. Reliability of
self-reported alcohol consumption in a general
population survey. J. Studies Alcohol 1985; 46:
223-7.
3. Björkman NM. En jámförelse mellan enkát - och
intervjumetodik vid insamling av data om
alkoholbruk. í: Svenska folkets alkoholvaner.
Statens offentliga utredningar 1971: 77; 4: 1-4: 15.
4. Plant MA, Miller TI. Disguised and undisguised
questionnaires compared: two alternative
approaches to drinking behavior surveys. Social
Psychiatry 1977; 12: 21-4.
5. Helgason T. Alkoholvaner i Island. Beskrivelse og
sammenligning med det övrige norden. Aikohol och
narkotika 1978; 72: 17-27.
6. Helgason T. Epidemiological studies in alcoholism.
Adv Biol Psychiat 1979; 3: 97-112.
7. Helgason T, Ásmundsson G. Prevalence of mental
disorders. A five-year follow-up study with
questionnaires. Acta Psychiat Scand 1982; 62;
Suppl. 285: 60-7.
8. Helgason T, Ólafsdóttir H. Norræn
áfengisneyslurannsókn 1979. Læknablaðið 1988;
74: 145-53.
9. Helgason T. Breytingar á neyslu áfengis og annarra
fíkniefna 1974-1984. Læknablaðið 1988; 74: 121-7.
10. O’Toole BI, Battistutta D, Long A, Crouch K. A
comparison of costs and data quality of three health
survey methods: mail, telephone and personal home
interview. Am J of Epidem 1986; 124: 317-28.
11. Siemiatycki J. A comparison of mail, telephone and
home interview strategies for household health
surveys. Am J Public Health 1979; 69: 238-45.
12. Morrison DF. Multivariate Statistical Methods, 2nd
edition. Tokyo. McGraw-Hill Kogakuska 1976.
13. Lög nr. 63/1981 um kerfisbundna skráningu á
upplýsingum er varða einkamálefni. Lagasafn
1983, 2142-7. Dómsmálaráðuneytið. Reykjavík
1984.
14. Helgason T. Alkoholmisbrugets epidemiologi.
Nord Med 1984; 99: 290-3.
15. Ólafsdóttir H, Helgason T. Innlagnir á
meðferðarstofnanir vegna misnotkunar áfengis og
annarra vímuefna 1975-1985. Læknablaðið 1988;
74: 165-7.