Læknablaðið

Árgangur

Læknablaðið - 15.08.1995, Blaðsíða 48

Læknablaðið - 15.08.1995, Blaðsíða 48
622 Árni Björnsson LÆKNABLAÐIÐ 1995; 81 Þorgils skarði Sjúkrasaga Það er gaman að velta fyrir sér texta. Texti getur verið bæði góður og vondur. Vondur texti getur verið áhugaverður til fróðleiks en aldrei til skemmt- unar. Góður texti þjónar oftast bæði til fróðleiks og skemmtun- ar og það einkennir góðan texta að því oftar sem hann er lesinn þeim mun fleiri og skemmtilegri fleti má á honum finna. Þannig hafa fornsögurnar þjónað okk- ur til fróðleiks og skemmtunar um aldir, því þær eru fyrst og síðast góður texti. I sögunum er víða minnst á lækningar. I íslendingasögum eru lækningar, með nokkrum undantekningum, sáralækning- ar og læknarnir oft konur. I samtímasögum eru lækningar oftast á einhvern hátt tengdar trú eða yfirskilvitlegar á annan hátt, svo sem kraftaverkasög- urnar í Biskupasögunum. Sjald- an er þess getið hvernig lækn- ingin er framkvæmd. Sagt er frá notkun smyrsla, umbúða, brennslu og blóðtöku í almenn- um orðum. Þó er til góð lýsing á skurðaðgerð í Hrafns sögu Sveinbjarnarsonar, sem hljóðar svo: „/ sveit Hrafns var maður þrotráða, er hét Marteinn og var Brandsson. Hann hafði stein- sótt, svo að því mátti hann ekki þurft sœkja, er steinninn féll Erindi flutt á Norðurlandaþingi áhuga- manna um sögu læknisfræöinnar í Reykjavfk dagana 22.-24. júní 1995. fyrir getnaðarliðu hans. Síðan tók Hrafn við honum og hafði með sér lengi og le'tti hans meini með mikilli íþrótt. Og svo sótti meinið að honum, að hann varð banvœnn og lá bólginn sem naut. Og þá heimti Hrafn til sín presta sína ogþá menn er vitrast- ir voru með honum og spurði hvortþeim þótti sá maður fram- kominn fyrir vanmegnis sakir, en allirsögðu aðþeim þótti hann ráðinn til bana, nema aðgjórðir vœri hafðar. En Hrafn sagði að hann mundi til taka með guðs forsjá og þeirra atkvœði. Og þá fór hann höndum um hann og kenndi steinsins í kviðinum og fœrði hann fram í getnaðarlið- inn svo sem hann mátti og batt svo fyrir ofan með hörþrœði, svo að eigi skyldi upp þokast, og öðrum þræði batt hann fyrir framan steininn. Og þá bað hann að allirskyldu syngjafimm „pater noster", þeir er inni voru, áður hann veitti aðgjörðina. Og síðan skar hann endilangt með knífi og tók í brott tvo steina. Síðan batt hann viðsmjör við sárið og grœddi hann svo hann varð heill". Þessi frásögn hefur yfir sér nokkurn helgiblæ, sem segir okkur að ekki hafi verið um hversdagsatburð að ræða og læknirinn hafi viljað hafa bak- tryggingu ef illa færi með því að láta lesa paternosterbæn meðan á aðgerðinni stóð. Minnir þetta á það þegar kínverskir læknar gerðu fyrstu heppnuðu hand- arágræðsluna, árið 1970, og létu lesa Rauða kverið yfir sér á meðan. Það er fróðlegt að velta því fyrir sér hvort einhverjar lækn- isaðgerðir, aðrar en sáralækn- ingar, hafi verið svo algengar, að sjálfsagt hafi talist að leita eftir þeim. Þrátt fyrir hinn mikla bók- menntaarf okkar vitum við næsta lítið um daglegt líf for- feðranna. Hvernig tilreiddu þeir mat sinn? Undir hverju og ofan á hverju sváfu þeir? Hverju klæddust þeir og hvernig bjuggu þeir sig gegn vosbúð? Hvaða sjúkdómar hrjáðu þá og hvernig brugðust þeir við þeim? Sögu- arfurinn mikli hefur skilað grát- lega litlu um þá hluti sem máli skipta í daglegu lífi alþýðu manna. Fornsögurnar, hvort sem um er að ræða Islendingasögur eins og Njálu og Grettissögu eða samtímasögur eins og Sturl- ungu, eru fyrst og fremst sögur af hetjum og höfðingjum. Al- þýðan er einhvers staðar á bakvið og jafnvel hversdagslíf höfðingjanna var of hversdags- legt til að ástæða væri til að færa eitthvað um það í letur, til þess var bókfellið of dýrt. Til eru þó textabrot sem segja meira en séð verður í fljótu bragði um hluti sem ekki eru skráðir beint og til þeirra heyrir sögubrotið um aðgerðina á Þorgilsi skarða í samnefndri sögu hans í Sturlungu. Þorgils Böðvarsson var son- arsonur Þórðar Sturlusonar og
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Læknablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.