Morgunblaðið - Sunnudagur - 05.05.2013, Blaðsíða 44

44 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 5.5. 2013
H
versu oft heyrum við ekki á það
minnst að sums staðar á öðrum
Norðurlöndunum, ekki síst í
Danmörku, leggi menn ekki
eins mikið upp úr meiri-
hlutastjórnum og hér sé gert.
Minnihlutastjórnir eru þá einatt sagðar í eðli sínu
meiri lýðræðisstjórnir en þær sem njóta meirihluta-
stuðnings, sem hljómar þó eins og öfugmælavísa.
Neyðarbrauð, ekki náðarsending
Virðast þau rök einkum höfð uppi að lýðræðisaukn-
ingin af því að hafa færri kjörna fulltrúa á bak við sig
felist helst í því að þá komist ríkisstjórnir ekki hjá að
semja sín mál eftir hendinni í gegnum þingið og því
lúti ríkin ekki „foringjaræði“ þar sem stjórnarfor-
ingjar neyðist til að semja við foringja annarra
flokka, sem ekki fengu sjálfir nægjanlegan stuðning
til að mynda stjórn. Það er svo sérstök ánægjuleg
aukageta við að hlusta á þessar kenningar að það
voru oft hinir sömu, sem hampa þessu minnihluta-
ástandi danskra, sem háværastir kröfðust þess að
ríkisstjórnin deyjandi beindi meintum meirihluta sín-
um til að þagga niður í „málþófi“ stjórnarandstöð-
unnar. Það er raunar svo þekkt að ætti ekki að þurfa
að nefna það, að mál sem meirihlutastjórn leggur fyr-
ir á eðlilegum tíma verður ekki stöðvað með málþófi.
En þegar hrúgað er inn málum, illa unnum að auki, á
fáeinum dögum fyrir þinglok er staðan önnur, sem
betur fer. En þeir sem þekkja til stjórnmála í þeim
norrænu löndum sem helst eru nefnd vita vel að þar
þykir mönnum bölvað að búa við þá skipan sem hér er
hampað. Það kallar á óljósari stefnumörkun, leyni-
makk og hrossakaup í lokuðum sölum eða út undir
vegg og að ríkisstjórn sitji í landinu sem getur til ei-
lífðar afsakað stefnuflökt og getuleysi sitt með því að
hún hafi ekki raunverulegan stuðning á þjóðþinginu.
Og svo heyrum við ekki sjaldnar um lýðræðishall-
ann sem okkar kosningakerfi á að leiða til umfram
flest önnur. Allt er það tal með nokkrum ólíkindum.
5% múr
Nú síðast var mikið agnúast út í „ prósenta múrinn“
sem svo er kallaður. Virtust þá fæstir vita að reglan
um 5 prósenta fylgi á landsvísu var sett til að milda
regluna um að flokkur eða samtök þyrftu að hafa
kjördæmakjörinn þingmann til að mega nýta atkvæði
sín til úthlutunar jöfnunarsæti. Flokkur gat því áður
haft verulega meira fylgi en sem nam 5 prósentum á
landsvísu án þess að fá þingmann kosinn. Reglan um
5 prósentin var því ekki múr heldur glufa.
Píratar náðu ekki kjördæmakjörnum manni í kosn-
ingunum í apríl, en það var „5 prósenta múrinn“ sem
„bjargaði“ þeim um þrjá þingmenn. Engar líkur
standa til þess að þeir þrír menn muni þar hafa mikil
áhrif, með fullri virðingu fyrir þeim einstaklingum
sem í hlut eiga. Mikið er rætt um atkvæði litlu flokk-
anna sem „féllu dauð“ og reiknimeistarar verið
fengnir til að sýna fram á hvernig réttlátara kerfi
hefði getað tryggt landslýð að fjórir eins manns
flokkar sætu nú á þingi með 1-2 % fylgi hver. Væri
það virkilega eftirsóknarvert?
Hjá öðrum
Í bandarískum forsetakosningum kýs gjarnan um
helmingur atkvæðisbærra manna og tæpur helm-
ingur atkvæða þeirra „fellur dauður“ í hvert eitt sinn,
án þess að menn haldi því fram að lýðræðið sé í upp-
námi. Sama gerist í tilviki hvers öldungadeildarþing-
manns. Á Íslandi hefur tekist að tryggja í aldarfjórð-
ung að fylgi þeirra flokka eða samtaka sem bjóða
fram og ná mönnum á þing endurspeglar vel stuðning
þeirra með þjóðinni. Við kosningar nú tókst þetta þó
ekki að fullu, en frávikið er lítið og mun minna en
löngum var hér á landi. Tilvikið nú helgast af mjög
sérstökum aðstæðum hér á landi og er ekki merki um
galla kerfisins. Lengi hefur verið deilt um breska
kosningakerfið. Þar fellur óhemju fylgi „dautt“ miklu
mun meira en þar sem hlutfallsreglur gilda. Eftir
mikla umræðu ákváðu Bretar að efna til þjóðar-
* Í bandarískum forsetakosn-ingum kýs gjarnan um helm-ingur atkvæðisbærra manna og tæp-
ur helmingur atkvæða þeirra „fellur
dauður“ í hvert eitt sinn, án þess að
menn haldi því fram að lýðræðið sé í
uppnámi.
Reykjavíkurbréf 03.05.13