Morgunblaðið - Sunnudagur - 05.05.2013, Qupperneq 54

54 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 5.5. 2013
Menning
M
iðborg Chicago er
eitt af höfuð-
vígjum módern-
ismans í bygging-
arlist;
mikilfenglegir turnar úr stáli og
gleri teygja sig mót himni og bera
vitni um áhrif forvígismanna Bau-
haus-skólans þýska sem flúðu
Þýskaland nasismans og settust
flestir að í þessari vindasömu borg.
Þegar gestir ganga um göturnar
milli skýjakljúfanna koma þeir að
hverju útlilistaverkinu á fætur öðru,
eftir marga kunnustu myndlist-
armenn síðustu aldar og allt fram á
daginn í dag: flennistór verk eftir
meistara á borð við Alexander Cal-
der, Marc Chagall, Henry Moore,
Miro og Anish Kapoor. Nú eru Chi-
cagao-búar stoltir af útilistaverk-
unum sem ferðamenn njóta að
skoða og láta mynda sig við, en sú
hefur ekki alltaf verið raunin. Þessi
saga hófst með því að stærsta úti-
listalistaverki spænska jöfursins Pa-
blos Picassos var komið fyrir á einu
borgartorginu árið 1967. Þá voru
ekki allir sáttir en nú, tæplega
hálfri öld síðar, slá stofnanir borg-
arinnar sér upp á því að Chicago sé
borg Picassos vestanhafs; og geta
það eins og sýnt er fram á í glæsi-
legri sýningu í Art Institute of Chi-
cago þessa dagana. Saga þessa
merka listamanns og Chicago-
borgar nær nefnilega langt aftur
eftir öldinni, þótt hann hafi aldrei
komið þangað og hafi aldrei stigið
fæti í á bandaríska grund.
Færðu honum fjaðraskraut
Árið 1963 fór sendinefnd frá Chi-
cago að hitta Picasso þar sem hann
bjó í höll sinni í Suður-Frakklandi,
nær áttræður og frægasti listamað-
ur aldarinnar. Þeir vildu fá hann til
að gera listaverk að setja upp fyrir
framan Daly-bygginguna og færðu
honum gjafir, meðal annars fjaðra-
skraut indjánahöfðingja og keppn-
istreyju hafnaboltaliðs borgarinnar.
Picasso var ekki vanur að taka að
sér verkefni sem þetta en sam-
þykkti, að sögn viðstaddra, því hann
var að vinna að verki sem átti að
setja upp í frönsku hafnarborginni
Marseilles og þótti fyndið að gera
verk fyrir tvær „glæpamannaborg-
ir“. Hann hafði víst Al Capone í
huga.
Picasso tók fram nokkurra ára
gamla hugmynd um skúlptúr sem
byggist á konu með tagl og langan
háls. Hann gerði módel úr járni og
sendi vestur um haf; hafnaði
greiðslu upp á 100.000 dali og gaf
borgarbúum verkið.
Fjórum árum síðar var fimmtán
metra hár skúlprtúrinn afhjúpaður
að viðstöddum þúsundum manna.
Ekki voru allir hrifnir, vissu ekki
hvernig átti að taka þessari fram-
úrstefnulist, þessum uppleystu
formum úr níðþungu korten-stáli.
„Hvor endinn snýr fram?“ spurði
einn viðstaddra blaðamann, annar
velti fyrir sér hvort verkið væri af
hjarta eða fiðrildavængjum. Áhrifa-
mikill pistlahöfundur skrifaði hæðn-
islega að líklega þætti hönnun
verksins áhugaverð en staðreyndin
væri sú að það væri með langt og
heimskulegt andlit og liti út eins og
risaskordýr sem væri að fara að
gleypa annað minna. Kona nokkur
áttaði sig hins vegar vel á gildi
verksins: „Það táknar að Chicago
muni alltaf vera framsækin borg, og
halda áfram að rísa.“
Áhrif á safnara
En Chicago hafði löngu fyrr orðið
borgin hans Picassos; í hinu vand-
aða safni Art Institute of Chicago
voru þá þegar sýnd lykilverk frá öll-
um ferli hans. Úrvalið og gæðin
jöfnuðust fyllilega á við það sem
boðið var upp á í New York. Á sýn-
ingunni „Picasso and Chicago“ sem
stendur nú yfir í safninu, er þess-
arar sögu minnst, og þeirra áhrifa
sem nálægðin við verk Picassos
hafði á söfnun auðmanna í borginni,
jafnt sem sköpun listamanna sem
þar bjuggu. Fjöldi verka er á sýn-
ingunni, þorrinn úr eigu safnsins en
einnig mörg í eigu safnara í borg-
inni; málverk, skúlptúrar, teikn-
ingar, bókverk, skreytt leirker. Fjöl-
breytileikinn er mikill og kallst á
athyglisverðan hátt á við ofurfrjóan
huga listamannsins, sem hljóp úr
einu tímabilinu í annað, sífellt í sam-
keppni við kollega á borð við Mat-
isse og Braque, og vitaskuld sjálfan
sig.
Á þessari óvenjulegu en vönduðu
sýningu er þess minnst að innan
veggja þess var fyrsta einkasýning
Picassos í bandarísku safni. Það var
líka fyrsta safnið þar í landi sem
keypti verk eftir hann og síðast en
ekki síst, þá var fyrir 90 árum sett
þar upp hin víðfræga og alræmda
sýning sem kallaðist Armory Show.
Á henni voru meðal annars verk eft-
ir Duchamp, Matisse og Braque,
auk Picassos; verk sem ögruðu,
hneyksluðu og hrifu tugi þúsunda
gesta sem sáu verkin í New York,
Boston og Chicago.
Þröng við lykilverk
Í safninu myndast nú þröng fyrir
framan fágætar perlur síðan
snemma á ferli Picassos, frá bláu og
bleiku tímabilunum, og því þegar
þeir Braque voru að brjóta hinn tví-
víða flöt strigans upp með kúb-
ismanum. Ekki er hrifningin þó síst
í sal með myndum af Mariu-
Theresu Walter, stúlkunni sem varð
hjákona listamannsins um 1930 –
verk frá þessum tíma hafa slegið
hvert metið á fætur öðru í uppboðs-
húsum á liðnum árum. Á síðustu ár-
um hafa þrjú þeirra skipt um hend-
ur fyrir fimm til sex milljarða króna
hvert. Á sýningunni er enn eitt hríf-
andi verkið úr þessari myndröð,
Rauði hægindastóllinn, og þeir sem
stara á hreina litfletina og upp-
brotin líkamsformin tala ekki um
heimskulegt andlit eða hvor endinn
snúi fram – í dag eru Chicago-búar
stoltir af arfleifð Picassos í borginni,
arfleifð sem hefur gert mannlífið
ríkulegra og laðar að gesti.
Gestir í Art Institute of Chicago rýna í meistaraverk Pablos Picassos, Rauða hægindastólinn frá árinu 1931. Verkið er af hjákonu hans, Mariu-Theresu Walter.
Morgunblaðið/Einar Falur
PABLO PICASSO KOM ALDREI TIL BANDARÍKJANNA EN Í CHICAGO MINNAST MENN SAMBANDS HANS VIÐ BORGINA
Chicago eignar sér Picasso
SAGAN HÓFST LÖNGU ÁÐUR EN FLENNSITÓRT ÚTIVERK SPÆNSKA MEISTARANS PABLOS PICASSOS VAR VÍGT Í MIÐBORGINNI ÁRIÐ 1967. MARKVERÐ
VERK HANS HÖFÐU VERIÐ ÞAR TIL SÝNIS Í ÁRATUGI. EN FRÁ VÍGSLUNNI EIGA ÞAU SÉRSTAKAN STAÐ Í HJARTA BORGARBÚA.
Einar Falur Ingólfsson efi@mbl.is
„Fugl eða hundur?“ Margir hneyksluðust á flennistóru útilistaverki Picassos á
Daly-torgi þegar það var vígt árið 1967. Nú er það eitt helsta stolt Chicago.
Morgunblaðið/Einar Falur