Listin að lifa - 01.06.2005, Qupperneq 19

Guðmundur og Guðrún á pallinum heima í Hrauni.
Guðmundur segir sig hafa dreymt fyrir
öllu á meðan hann bjó á Ingjaldssandi,
„ekkert kom mér á óvart. Eg held að það
búi eitthvað í landinu sem segir manni
ókomna atburði. Þessi skynjun mín fór
alveg úr sambandi eftir að ég flutti héðan,
líkt og maður slitni úr sambandi við sjálfan
sig, ef maður er ekki í nánum tengslum
við móður jörð.
Ég þurfti oft að spyrja sjálfan mig,
hvort vit væri í að keyra krakkana í skól-
ann, hvort ég ætti að fara á Kíwanisfund?
Á svona stað var ekki hægt að treysta
alfarið á veðurspána í útvarpinu. Ég vissi
að þegar ekkert sást í Brekkudalsbotninn,
þá var vitlaust veður á vissum blettum
á leiðinni. Pabbi gat spáð veðri eftir fari
norðurljósanna. Ég hef verið aðstoðar-
maður við snjóflóðavarnir á Flateyri með
hálærðunr sérfræðingum sem gátu ekki
lesið í veðrið á svipaðan hátt og áttuðu sig
ekki á öllu sem ég var að tala um.
María amma mín talaði um að fólkið
í Hrauni hefði hlustað á söng álfanna frá
Hálsi. Ég trúði á þetta og lagði mikið á mig
til að hlusta eftir honum. Ég átti svo gott
með að vera einn úti í náttúrunni.
Allt í einu taldi ég mig heyra sönginn.
Helst heyrði ég hann í austangolu síð-
sumars, í ágúst og byrjun september. Svo
var það á gamlárskvöldi að við Guðrún
komum seint heim með börnin eftir heim-
sókn á Brekku - og eftir mjaltir, þá finn
ég mig knúinn til að setjast við fótstigna
orgelið mitt. Henni þótti nriður að ég færi
að spila um miðja nótt, en þá varð lagið til
sem ég tengi við álfakórinn.
Ég kunni ekki að skrifa nótur svo að
ég varð að halda áfram að spila þar til ég
kunni lagið.
Seinna fór ég i tíma til Róberts Abra-
ham Ottóssonar sem raddsetti lagið.
Nýárslagið mitt var spilað í kvikmynd sem
var gerð um starf Harðar Guðmundssonar
flugmanns frá ísafirði á vegum Norður-
þýska ríkissjónvarpsins."
Textinn við lagið er svona:
í hvamm'num fram’ við ána
ég hlýddi á sönginn fagra,
hann barst meö blænum til
mín er rökkrið féll á kinn.
Þær raddir sem ég heyrði
er ekki hægt að gleyma,
:Því ómur þeirra og fegurð
þær snertu mína sál:
Mikíl mannrækt
- erfið náttúra
Guðmundur flutti með foreldrum
sínum að Hrauni 17. júní ’43. „Farið var
á bát frá Þingeyri, en við áttum heima
á Lækjarósi við Dýrafjörð, en jarðir á
Sandi voru eftirsóttar til búsetu áður.
Talið er að sama ættin hafi búið á Hrauni
frá 1728 til 1995 þegar við flytjum að
Flateyri. Á mínum uppvaxtarárum var
hér gott félagslíf og góður barnaskóli hjá
Guðmundi Bernharðssyni. Allir fóru með
faðirvorið í upphafi skóladags og sungu
sálm. Hann beitti sér fyrir lestrarfélagi
á vegum ungmennafélagsins Vorblóms,
stofnað 1908, hafði lestrarsafnið i sinni
vörslu og bóknrenntirnar voru ekki valdar
af neinu handahófi."
Sjónarmið næstu kynslóðar: Syni Guð-
mundar, Birki Þór, finnst stórkostlegt að
hafa fengið að alast upp á Ingjaldssandi.
„Þarna var mjög blómlegt mannlíf, þegar
ég var að alast upp, mikið sungið, spiíað
og komið saman, en mikil breyting varð
á þessu félagslega samfélagi með tilkomu
tækninnar, einkum eftir að sjónvarpið
kom 1978.
Mikil mannrækt var á Ingjaldssandi,
jafnvel blaðaútgáfa í formi fundagerðar-
bókar sem gekk á milli bæja á fyrri hluta
síðustu aldar. í bókinni, Ingjaldur, má lesa
um hvernig menn sáu fýrir sér framtíð
unga fólksins. Menn hugleiddu mikið í
sönnum ungmennafélagsanda - vanda-
málin sem enn er takist á við, böl áfengis
og tóbaks. Greinilega ríkti mikil bjartsýni
þegar menn voru að skrifa sig út úr alda-
fari torfbæjanna," segir Birkir Þór.
„Umgjörð Ingjaldssands sýnir að þar
var ekki heiglum hent að búa á meðan
eingöngu varð að reiða sig á mátt sinn og
megin,“ segir Guðmundur. „Ég var alinn
upp við að treysta á sjálfan mig. Sauðféð
sótti í fjöllin. Þangað þurfti að sækja það
og hægt væri að segja frá ótal ferðum sem
í raun var engin glóra að leggja líf sitt og
limi í. Sjórinn var sóttur, jafnt til fiskjar og
aðdrátta - og sjóferðirnar voru oft glóru-
laus fífldirfska.
Tvisvar fyrir jól voru farnar innkaupa-
ferðir til Flateyrar, engar samgöngur á
landi. Þá bar maður allt á sjálfum sér,
engum fannst óeðlilegt að bera kind á
herðum sér, ef hún gæfist upp. I dag kynni
enginn að búa svona. Fram til 1951 var
slátrað á Ingjaldssandi, kjötið saltað í tré-
tunnur og flutt út til Noregs, þá var ekki
útflutningsbann. Eftir 1952 var féð rekið
til slátrunar yfir Klúkuheiði að Flateyri."
Snjóflóðið i heiðardalnum: Árið
1886, daginn fyrir Þorláksmessu, hafði
Jón Jónsson, bóndi á Villingadal, rekið fé
sitt til beitar út í fjallið í svonefnda Bringi.
Þegar hundurinn kom einn heim, var
farið að gæta hvort Jón hefði tafist í fjár-
húsununr. Þá kom í ljós að snjóflóð hafði
fallið i Villingadalshlíð. Bróðir Jóns og
mágur og vinnumaður hófu þá leit að Jóni.
Óvenju mikið hafði snjóað um daginn og
annað snjóflóð féll á leitarmennina svo að
tveir fórust, en vinnumaður komst heim,
illa skorinn á vör. Guðrún Sigmundsdóttir
var þá sótt í Hraun og saumaði hún sárið
saman með venjulegri saumnál og tvinna.
Stráði hún sykri í sárið senr gréri vel.