Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.05.1980, Side 112

Tímarit Máls og menningar - 01.05.1980, Side 112
Tímarit Máls og menningar cn flýið cr hann rís; þið dvcrga-kríli, sem markið hring á haga, er tunglið skín, svo hjarðir fælast; þið sem gamnið ykkur við svcppagerð á næturþeli, og þráið kvöldklukkna-hljómsins helgu ró; — með ykkar mætti, sem hrökk þó hverjum ykkar skammt, hef ég myrkvað um hádag heiða sól, stormana spanað, espað hylgrænt hafíð og hvolfið sumarblátt í grimman styr, gjallandi þrumum tendrað eld, og tvísrrað með sjálfum fleygum Seifs hans stoltu eik, fjalldyngjur hrist, og rifið upp með rótum setar sem furu, og skipað grónum gröfum að vekja sína sofendur og opnast fyrir mitt töfravald. (V,l) í verkum nær allra hugsuða, skálda, og heimspekinga á nýjunartið má sjá þessi skyndilegu hvörf frá ákafri hrifningu af sigrum mannlegrar hugsunar til sjáandi vitundar um úrslita-tortímingu. Þau koma fyrir hjá Michelangelo, og jafnvel oftar hjá Leónardó, sem er næstum haldinn af hugmiði gereyðingar. Rit hans mora af nákvæmum og ofsafengnum lýsingum á eldi sem slokar heilar borgir, nýju stórflóði sem tortímir öllu mannkyni, eða drepsótt sem heggur í það stór skörð. Náttúran „sendir eitrað pestar-loft yfir grúa af lifandi verum, sérstaklega mönnum, sem fjölgar mest, þar eð önnur dýr geta ekki étið þá.“ Jafnvel að stil minnir þessi setning á Shakespeare. Stundum er líkingin blátt áfram furðuleg. í einu af ófullgerðum bréfum sínum skrifar Leónardó: „Munnurinn drepur fleira fólk en rýtingur.“ (“La bocca n’ha morti piú che’l coltello.“) Hamlet segir eftir sýnuna miklu með leikurunum: „Rýtingum mun ég mæla, en ekki beita.“ (“I will speak daggers to her, but not use them.”) (V, 1) Oft má finna hjá Leónardó, eins og hjá Shakespeare, mjög nútízkar ofboðs- hugleiðingar um sögu mannkynsins, sem jafnað til sögu jarðar er aðeins svip- stund. Maðurinn er dýr eins og öll önnur dýr, aðeins ef til vill grimmari; en þar skilur með honum og öðrum dýrum, að hann veit örlög sín og vill breyta þeim. Hann fæðist og deyr utan mannlegs tíma, og það getur hann aldrei sætt sig við. Stafur Prosperós lætur veraldarsöguna endurtaka sig á eyðieyju. Leikarar geta leikið þá sögu á fjórum stundum. En stafur Prosperós getur ekki breytt sögunni. 102
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140

x

Tímarit Máls og menningar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.