Morgunblaðið - 01.10.2016, Blaðsíða 27

27
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 1. OKTÓBER 2016
Alþingi samþykkti
nýlega innleiðingu á til-
skipun ESB um sam-
evrópskt fjármálaeft-
irlit. Málið er jákvætt
að því leyti að því er
ætlað að draga úr lík-
um á fjármálahruni.
Það felur hins vegar í
sér meira framsal á rík-
isvaldi til yfirþjóðlegrar
stofnunar en dæmi eru
um frá stofnun Evrópska efnahags-
svæðisins. Andstaða við samþykkt
málsins á Alþingi byggðist á því að
framsalið væri meira en þröngar
heimildir stjórnarskrárinnar leyfðu.
Hvort sem málið er skoðað afmark-
að, eða í samhengi við fyrri innleið-
ingar, þá er öllum jóst að aðild okk-
ar að EES krefst nú mun meira
framsals á fullveldi en í upphafi var
ætlað. Æ fleiri telja að framsalið sé
komið út fyrir þau mörk sem stjórn-
arskráin heimilar. Innan stjórnskip-
unar- og eftirlitsnefndar Alþingis
töldu sumir þingmenn að samevr-
ópska fjármálaeftirlitið reyndi á
„ýtrasta þanþol“ stjórnarskrárinnar
meðan aðrir töldu málið andstætt
henni. Ekki væri því hægt að fallast
á það nema stjórnarskránni væri áð-
ur breytt þannig að aukinn meiri-
hluti Alþingis mætti framselja ríkis-
vald til yfirþjóðlegra stofnana.
Stjórnskipulegir annmarkar
Þegar málið kom fyrst fram 2012
í tíð minni sem utanríkisráðherra
varð strax ljóst að á
því voru alvarlegir
stjórnskipulegir ann-
markar. Ég óskaði því
eftir álitsgerð tveggja
virtustu stjórnlaga-
fræðinga okkar, pró-
fessoranna Bjargar
Thorarensen og Stef-
áns Más Stefánssonar.
Niðurstaða þeirra var
sú, að það framsal rík-
isvalds sem málið
krafðist uppfyllti ekki
þau skilyrði að vera á
þröngu og afmörkuðu sviði. Auk
þess væri það í mun ríkari mæli
íþyngjandi en fyrri innleiðingar
enda „hvers kyns fjármálastarf-
semi“ undir. Yfirþjóðlegri stofnun
var m.a. fært vald til að stöðva
rekstur íslenskra fyrirtækja á
fjármálasviði við tilteknar aðstæður.
Stjórnskipunarfræðingarnir
sögðu skýrt að samþykkt málsins
fæli í sér umfangsmeira valda-
framsal en í fyrri innleiðingum. Þau
ítrekuðu jafnframt, eins og marg-
sinnis áður við Alþingi, að ekki bæri
að skoða slík mál einangruð hvert
fyrir sig, heldur þyrfti jafnframt að
meta sameiginlegt valdaframsal
allra innleiðinga, sem hafa frá stofn-
un EES krafist þess að vald væri
fært til yfirþjóðlegra stofnana.
Prófessorarnir bentu á þann
möguleika að hugsanlega mætti að-
laga íslenskan rétt að umræddri
löggjöf ESB með því að fara hina
s.k. „tveggja-stoða“ leið, en EES
hvílir á samspili annars vegar
EFTA- og hins vegar ESB-stoða.
Ný ríkisstjórn ákvað að fela aðeins
einum manni, dósent við HÍ, að út-
færa þá lausn. Áður hafði réttar-
farsnefnd gagnrýnt sömu vinnu-
brögð við breytingu á sam-
keppnislögum árið 2005, þegar
sektarvald vegna samkeppnislaga
var flutt til yfirþjóðlegrar stofnunar.
Þar var þó um snöggum minna
valdaframsal að ræða.
„Meiriháttar valdaframsal“
Þegar ný útfærsla var kynnt Al-
þingi varð það niðurstaða mín og
margra annarra þingmanna að mál-
ið fæli enn í sér umfangsmeira
framsal á ríkisvaldi til yfirþjóð-
legrar stofnunar en nokkur dæmi
eru um frá stofnun EES. Nýja út-
færslan nær ekki að skapa það inn-
rím við stjórnarskrána að hún
standi óbrotin eftir. Það getur haft
alvarlegar afleiðingar. Dómstóll
gæti t.d. komist að þeirri niðurstöðu
að ákvörðun um að stöðva fyrir-
varalaust rekstur íslensks fjármála-
fyrirtækis væri í andstöðu við
stjórnarskrána. Hvar lægi þá bóta-
skyldan? Ekki hjá ESB eða EFTA,
þar sem ákvörðunin var þó tekin,
heldur hjá íslenska ríkinu, og ís-
lenskum skattgreiðendum.
Það undirstrikar svo á hvers kon-
ar holklaka meirihluti Alþingi stóð
þegar hann samþykkti málið, að þá
höfðu bæði Björg Thorarensen og
Stefán Már Stefánsson, sem upp-
haflega bentu á tveggja-stoða lausn-
ina, stigið fram og kveðið afdráttar-
laust upp úr með að samþykkt
málsins fæli í sér meira framsal á
valdi til yfirþjóðlegra stofnana en
áður hefur gerst. Þau töldu fram-
salið vera komið yfir þau mörk sem
stjórnarskráin þolir.
Norðmenn gátu innleitt sömu til-
skipun án þess að lenda í samskonar
glímu við sína stjórnarskrá. Þeir
höfðu áður með hliðsjón af hugsan-
legri inngöngu í ESB breytt stjórn-
arskrá sinni þannig að hún heimilar
auknum meirihluta þingheims að
samþykkja „meiriháttar valda-
framsal.“ Skilyrðið um aukinn
meirihluta felur í sér að 3/4 af 2/3
þingmanna hið minnsta gjaldi fram-
salinu jáyrði. Norðmenn töldu fram-
salið sem fylgdi samevrópska fjár-
málaeftirlitinu af slíkri
stærðargráðu að þeir afréðu að
beita hinu sérstaka framsalsákvæði
í fyrsta skipti við innleiðingu máls-
ins. Það sem norska Stórþingið taldi
„meiriháttar framsal“ var hins veg-
ar smávægilegt í augum meirihluta
Alþingis.
Nýja stjórnarskrá
Þegar Ísland samþykkti aðild að
EES var það gert á grundvelli álits-
gerðar fjögurra lögvitringa, sem
komust að þeirri niðurstöðu að
valdaframsalið sem tengdist aðild-
inni væri vel afmarkað, ekki veru-
legt, og það væri ekki íþyngjandi í
ríkum mæli. Þeir sögðu hins vegar
skýrt, að kæmi í ljós að þróunin yrði
með þeim hætti, að forsendur þeirra
stæðust ekki, þá væri Ísland skuld-
bundið að þjóðarétti til að breyta
stjórnarskránni.
Sú staða er nú komin upp. Við
upphaf EES sáu menn ekki fyrir þá
þróun að fjölmargar stofnanir yrðu
til innan ESB, með sérstöku reglu-
verki, sem Ísland þyrfti að innleiða.
Málum sem fela í sér framsal á rík-
isvalds til yfirþjóðlegrar stofnunar
hefur því fjölgað á seinni árum. Sú
þróun heldur áfram. Nú þegar bíða
þrjú ný mál upptöku í EES-
samninginn, sem öll hafa í för með
sér framsal valds.
Í mínum huga er ekki vafamál að
samanlagt framsal á ríkisvaldi
vegna innleiðingar laga frá ESB er
komið fram yfir þau mörk sem tak-
markaðar heimildir stjórnarskrár-
innar leyfa. Ísland er komið að þeim
tímamótum að áframhaldandi þátt-
taka í EES kallar á að stjórnar-
skránni verði breytt þannig að
auknum meirihluta Alþingis verði
heimilt að framselja vald til yfir-
þjóðlegra stofnana. Slíkt ákvæði er
einmitt að finna í drögum Stjórnlag-
aráðs að nýrri stjórnarskrá. Það
færi vel á því að meðal fyrstu verka
nýrrar ríkisstjórnar yrði að ljúka
því verki. Stjórnarskráin verður að
uppfylla okkar þarfir – og við henn-
ar.
Eftir Össur
Skarphéðinsson » Alþingi samþykkti
nýlega innleiðingu
á tilskipun ESB sem
felur í sér meira
framsal á ríkisvaldi
en dæmi eru til um
frá stofnun EES.
Össur Skarphéðinsson
Höfundur er alþingismaður.
EES kallar á nýja stjórnarskrá
Haustlitir Hún er óviðjafnanleg fegurðin og fjölbreytnin í haustlitum gróðursins nú þegar kólnar og lauf trjánna breyta um lit. Ferðamenn á Þingvöllum voru heillaðir og tóku myndir.
Ómar
Ríkisstjórn Samfylk-
ingarinnar og Vinstri
grænna vann mörg
vond verk. Tvö voru
þó sérstaklega slæm
að því leyti að þau
báru vitni um ofstæk-
isfullt hugarfar. Ice-
save-málið, þar sem
allt var gert til að
hengja ótrúlegar
skuldir á saklausa Ís-
lendinga og rýra lífskjör þeirra um
ókomin ár, var annað. Hitt var hið
afar ógeðfellda landsdómsmál, þar
sem efnt var til rétt-
arhalda yfir pólitísk-
um andstæðingi
vegna sakargifta sem
allir sanngjarnir
menn gátu frá upp-
hafi séð að héldu ekki
vatni.
Mér veittist sú
ánægja á þessum
tíma að taka þátt í
baráttunni gegn því
að Icesave-skuldirnar
yrðu lagðar á Íslend-
inga. Sú barátta var
löng og ströng. Lengi var við ofur-
efli að etja. Stjórnarmeirihlutinn á
Alþingi, fréttastofurnar, „fræði-
mennirnir“ og forysta atvinnulífs-
ins beittu sér af fullum krafti.
Kratarnir stóðu saman sem aldrei
fyrr. Á þeim tíma, sem ég gat
fylgst með baráttunni úr návígi, fór
hins vegar aldrei milli mála hvaða
stjórnmálamaður barðist mest og
best fyrir hinum góða málstað Ís-
lands. Þar var einn maður í sér-
flokki, þótt margir aðrir hafi staðið
sig vel.
Ekki er á neinn hallað þótt því
sé haldið til haga að öll þau ár sem
tekist var á um Icesave-málið inn-
an veggja Alþingis, var formaður
Framsóknarflokksins, Sigmundur
Davíð Gunnlaugsson, langfremstur
meðal jafningja í vörninni þar. Frá
upphafi til enda var hann vakinn
og sofinn í baráttunni, skildi málið
í þaula og missti aldrei sjónar á því
að það snerist um rétt og rangt.
Um afstöðu hans þurfti aldrei að
efast enda uppskar flokkur hans
rækilega í þingkosningunum 2013,
skömmu eftir að EFTA-dómstóll-
inn hafði kveðið upp sinn dóm með
fullnaðarsigri Íslands.
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson
hefur vafalaust sína galla, eins og
allir aðrir menn. En kostina hefur
hann ríkulega. Hann er raunveru-
legur forystumaður sem ekki
brotnar undan álagi. Hann gafst
aldrei upp í Icesave-málinu og
hann hefði aldrei tekið þátt í því að
efna til pólitískra réttarhalda yfir
andstæðingi.
Enda þola ofstækismennirnir
hann ekki.
Maðurinn sem ofstækismennirnir þola ekki
Eftir Bergþór Óla-
son
Bergþór Ólason
» Sigmundur Davíð
gafst aldrei upp
í Icesave-málinu
og hann hefði aldrei
tekið þátt í að efna til
pólitískra réttarhalda
yfir andstæðingi.
Höfundur er framkvæmdastjóri.