Álit: tímarit löggiltra endurskoðenda - 01.01.1991, Page 18

skattafrádrátt. Líklegt er að mörg þessara fyrirtækja
stefni að því að fjármagna sig á hlutabréfamarkaði í
framtíðinni. En þrátt fyrir mikinn vöxt er hlutabréfa-
markaður hér lítill samanborið við nágrannalöndin en lík-
ur eru á að hann geti stækkað verulega á þessum áratug.
Hraður vöxtur hlutabréfamarkaðarins
Á mynd 1, en tölur í hana eru fengnar að láni úr Morg-
unblaðinu, má sjá að íslenski markaðurinn er talsvert
minni en í nágrannalöndunum. Stærð markaðar sem
hlutfall af þjóðarframleiðslu er algeng viðmiðun og á
myndinni má sjá að hlutfallið er 10% fyrir Island en
25% og 35% fyrir Noreg og Danmörku svo dæmi séu
tekin. Ef miðað er við stærstu markaðina í heiminum er
munurinn ennþá meiri.
Á síðasta ári voru seld ný hlutabréf í almennings-
hlutafélögum fyrir 3,6 milljarða króna og því til viðbót-
ar nam sala eldri bréfa um 2 milljörðum króna. Á þessu
ári hafa hlutafélög fengið heimildir aðalfunda til aukn-
ingu hlutafjár á árinu fyrir u.þ.b. 4 milljarða króna. Þar
vegur þyngst Flugleiðir hf. sem hafa heimild til að auka
hlutafé um allt að 400 milljónir að nafnverði og íslands-
banki sem hefur heimild aðalfundar til að auka hlutafé
sitt um 1.500 milljónir að nafnverði, en þar er aðallega
um að ræða að eignarhaldsfélög bankanna breyti hluta-
fé sínu í hlutafé í íslandsbanka.
Góð ávöxtun á hlutabréfamarkaði hefur átt stóran
þátt í vexti markaðarins. Árleg raunhækkun á verði
hlutabréfa hefur verið um 34% að meðaltali undanfarin
3 ár eins og sjá má á mynd 2.
Árleg raunhækkun hlutabréfa janúar 1988 - desember 1990
Raunhækkun (%) 30000000C Hlutabréfamarkaöur ó íslandi

A Moöaltal 33,6% /
i/\ / 7

1/08 1/89 1/90 12/90
Myndin sýnir að hækkanir á árinu 1988 voru um og
yfir 35% en síðan dregur úr hraðanum á árinu 1989 en
hækkanir ná síðan hámarki á árinu 1990 en þá voru þær
um 80%. Þessar miklu hækkanir vekja áleitnar spurn-
ingar. Voru hlutabréfin stórlega vanmetin í byrjun?
Eru þessar hækkanir eðlilegar og verða hækkanir jafn-
miklar á næstunni?
Eðlilegt verð?
Víkjum fyrst að fyrri spurningunni. Verð á hlutabréfa-
mörkuðum ræðst af framboði og eftirspurn. Sé mikil
eftirspurn eftir tilteknum bréfum hækkar verð þeirra og
getur jafnvel hækkað langt uppfyrir það verð sem eðli-
legt mætti telja að fengist. Það eru ekki nema örfá ár
síðan hlutabréf í stærstu hlutafélögum voru torveld í
sölu. Eftir því sem tiltrú sparifjáreigenda á hlutabréfum
hefur vaxið hefur eftirspurn aukist og verð hækkað og
náðu verðhækkanir hámarki á síðastliðnu ári. En
hversu lengi getur verð bréfa hækkað? Hvað er eðlilegt
verð fyrir hlutabréf á íslenskum hlutabréfamarkaði?
Til að veita svör við þessu er nauðsynlegt að horfa til
erlendra hlutabréfamarkaða og skoða þá mælikvarða
sem notaðir eru til að meta verðgildi hlutabréfa. Það
eru einkum tveir mælikvarðar sem eru notaðir og bygg-
ir sá fyrri sem við skoðum á eigin fé fyrirtækjanna en
hinn síðari á hagnaði þeirra. Eigið fé fyrirtækja er sú
fjárhæð sem fæst þegar skuldir eru dregnar frá eignum,
þ.e. nettóeign eða eign hluthafanna. Eigið fé er oft bor-
ið saman við þá fjárhæð sem öll hlutabréf fyrirtækis
seljast fyrir á markaði. Þetta er gert með því að deila
eigin fé upp í markaðsverðið og þá fæst það sem kallað
er Q-hlutfall. Ef Q hlutfall er 1,1 fyrir tiltekið fyrirtæki
þá þýðir það að sparifjáreigendur eru tilbúnir til að
greiða 10% hærra verð fyrir hlutabréfin en svarar til
nettóeignar fyrirtækisins.
„Kúgildi" - Q hlutfall
Q hlutfall er mjög mismunandi fyrir þau fyrirtæki sem
skráð eru hér á landi eins og sjá má á mynd 3. Lægst er
Q - hlutfall (Söluverð/innra virði)
Núqildandi Lanotíma meðaltal
ísland 1,30 -
Bretland 1,60 1,2
Bandaríkin 1,80 1,85
18