Dagblaðið Vísir - DV - 11.04.2017, Blaðsíða 22

22 Páskablað 11. apríl 2017fréttir
Gull & Silfur er rótgróið fjölskyldufyrirtæki sem sérhæfir sig í
demöntum, trúlofunarhringum og sérsmíði fyrir viðskiptavini sína.
Hafið samband og sérfræðingar okkar munu aðstoða þig.
Kjósarhreppur 216 139.932 13.797 153.729 9 19.956 8.025 27.981 20
Skorradalshreppur 62 - - - - - - - -
Helgafellssveit 53 23.229 11.786 35.015 34 1.673 3.996 5.669 24
Eyja- og Miklaholtshreppur 144 62.608 39.846 102.454 39 12.197 3.554 15.751 25
Reykhólahreppur 268 120.284 155.382 275.666 56 8.791 29.868 38.659 32
Súðavíkurhreppur 204 103.924 101.122 205.046 49 7.008 28.562 35.570 34
Árneshreppur 54 28.129 15.644 43.773 36 517 8.812 9.329 33
Kaldrananeshreppur 112 49.510 36.717 86.227 43 8.074 5.628 13.702 28
Skagabyggð 99 39.068 44.207 82.275 53 7.269 1.189 8.458 22
Akrahreppur 194 64.909 85.330 150.239 57 6.408 2.275 8.683 13
Tjörneshreppur 59 25.320 4.933 30.253 16 3.934 1.760 5.694 23
Svalbarðshreppur 98 39.609 27.416 67.025 41 3.974 1.614 5.588 14
Fljótsdalshreppur 75 143.343 186 143.529 0 8.395 14.507 22.902 16
Borgarfjarðarhreppur 135 52.382 59.109 111.491 53 5.140 8.946 14.086 27
Breiðdalshreppur 186 101.768 58.974 160.742 37 11.151 14.352 25.503 25
Ásahreppur 216 205.830 0 205.830 0 9.029 25.026 34.055 17
Sveitarfélag Íbúafjöldi Skatttekjur
Framlag úr
jöfnunarsjóði
Heildar-
tekjur
Hlutfall
framlags úr
jöfnunarsjóði
af heildar-
tekjum (%)
Kostnaður
vegna
kjörinna
fulltrúa
Kostnaður
við rekstur
skrifstofu
Heildar-
kostnaður
við yfirstjórn
Kostnaður
við rekstur
yfirstjórnar
sem hlutfall af
skatttekjum(%)
Rekstur fámennustu sveitarfélaga landsins árið 2015
Upphæðir eru í þúsundum króna.
Grétar Þór Eyþórsson, prófessor í stjórn-
málafræði við Háskólann á Akureyri, er
sérfræðingur um sameiningar sveitarfé-
laga og skrifaði doktorsritgerð sína árið
1998 um það efni. Síðan þá hefur hann
skrifað bækur, greinar og flutt erindi um
efnið. Grétar segir að það komi sér ekki á
óvart hversu hátt hlutfall skatttekna fari í
yfirstjórn, það sé gömul saga og ný.
Gera ekki meira en þarf
„Þó að þetta sé svona eru það ekki endi-
lega fámennu sveitarfélögin sem standa
illa í rekstrarlegu tilliti, fjarri því. Þau hins
vegar eru oft á tíðum ekki að veita íbúum
sínum sambærilega þjónustu við það
sem stærri sveitarfélögin gera. Þessi litlu
sveitarfélög eru oft ekki að gera meira en
er algjörlega nauðsynlegt. Margir íbúanna
virðast svo sem vera alveg sáttir við það,“
segir Grétar en bendir á að sveitarfélögun-
um sé skylt að reka grunnskóla og það
hafi reynst mögum þeirra gríðarlega erfitt
rekstrarlega.
Óttast að verða jaðarsett
„Rannsóknir hér á landi, og það er vert
að taka fram að það eru einkum mínar
rannsóknir, hafa sýnt að andstaða við
sameiningar í fámennum sveitarfélögum
byggja ekki síst á hræðslu íbúa við að
verða jaðarsettir í nýju, stóru sveitarfélagi,
að hinn stóri gleypi hinn litla. Þetta er
þekkt en reynslan sýnir að þetta þarf ekki
að verða tilfellið. Dæmi er til að mynda
sveitarfélagið Vesturbyggð. Það var mjög
erfitt ástand fyrstu tvö kjörtímabilin, það
var óeining, en það virðist hafa jafnað sig
þegar frá hefur liðið. Snæfellsbær er annað
dæmi. Þar ákváðu menn strax að reyna að
snúa bökum saman og það hefur gengið
ágætlega, þótt sjálfsagt hafi verið einhver
núningur fyrsta kastið,“ segir Grétar enn
fremur.
Hafa reynt að selja fólki
hagræðingarrökin
Grétar segir að það sé alveg ljóst að reynsla
og rannsóknir, ekki bara á Íslandi heldur
einnig í Evrópu, hafi sýnt að sameiningar
sveitarfélaga hafi skilað ákveðnum árangri
í rekstrarlegu tilliti. Það sé þó ekki algilt
frekar en annað. „Það hefur hins vegar
verið mjög misjafnt hvort sveitarfélögin
hafi getað notað hagræðinguna í að bæta
fjárhagsstöðuna, miklu frekar hefur hún
farið í að bæta þjónustu við íbúana.“
Hagræðingarrökin hafa hins vegar alltaf
verið í forgrunni þegar rætt hefur verið
um sameiningar, segir Grétar. „Menn hafa
alltaf reynt að selja sameiningarnar með
þeim rökum en mögulega er þetta eitthvað
að breytast nú. Fólk gerir auðvitað orðið
meiri kröfur um þjónustu.“
Þreifingar í gangi
Gréta bendir á að sú sameining sem orðið
hefur á síðasta aldarfjórðungi hafi fyrst og
fremst verið sjálfsprottin, það er að ekki
hafi verið beitt valdboði. Á tímabilinu 1994
til 2005 hafi talsverður fjöldi sveitarfélaga
verið sameinaður. Árið 2005 var kosið um
sameiningar sveitarfélaga í 66 sveitarfé-
lögum, með litlum árangri. „Upp úr því var
eins og menn bara gæfust upp og leggðu
þessar sameiningarhugmyndir til hliðar.
Þess í stað var farið í að efla samstarf
sveitarfélaga. Hins vegar heyrast nú í
dag aftur fregnir um þreifingar á ýmsum
stöðum á landinu, varðandi hugsanlegar
sameiningar. Dæmi um það eru Djúpivogur,
Hornafjörður og Skaftárhreppur, Sandgerði
og Garður og fleiri staðir. Ég yrði því ekki
hissa ef það yrði kosið eftir ár í jafnvel færri
en 70 sveitarfélögum.“
Ef menn hins vegar vilji leggja af fá-
mennari sveitarfélög þarf til þess valdboð
að ofan, að mati Grétars. „Þetta klárast
ekki öðruvísi.“
Verða ekki sameinuð nema með valdboði
Sameiningar hafa fremur leitt til bættrar þjónustu heldur en bættrar fjárhagsstöðu
standi vel að vígi til að rækja það hlut-
verk sem þeim er falið að sinna gagn-
vart íbúunum.“ Niðurstaðan úr þeirri
vinnu mun liggja fyrir með vorinu og
mun Jón þá setjast niður með forystu
Sambands íslenskra sveitarfélaga
ásamt öðrum hagsmunasamtökum
og ræða framhaldið.
Jón segir einnig að tryggja verði
að reglur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga
séu þannig úr garði gerðar að þær
gagnist vel þeim sveitarfélögum sem
vilji sameinast. Þá þurfi að leita leiða
til að slíkar sameiningar styrki stöðu
sveitarfélaganna sem einnar megin-
stoðar velferðar íbúanna. „Hér hefur
ráðherra séð fyrir sér að hvatarn-
ir verði þannig að sveitarfélögin sjái
ávinning og hagræði af því að sam-
einast. Verulegir fjármunir gætu
orðið til ráðstöfunar úr Jöfnunar-
sjóði sveitarfélaga á næstu árum til
að styrkja sveitarfélög við undirbún-
ing sameiningar, endurskipulagn-
ingar og uppbyggingar í sameinuðu
sveitarfélagi. Ráðherra hefur þó tekið
fram í allri þessari umræðu að frum-
kvæði um þetta ætti að koma frá
sveitarfélögunum sjálfum.“ n