Morgunblaðið - 01.11.2017, Blaðsíða 42

42
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. NÓVEMBER 2017
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Málefnalegumræðanáði litlu
flugi fyrir nýaf-
staðnar kosningar
en þess í stað fór
mikið rými í mold-
viðri og aukaatriði. Þetta er
miður því að margt verðskuldar
athygli og umræður. Þetta á
ekki síst við um menntamálin,
sem til lengdar litið eru ein af
undirstöðum velmegunar
hverrar þjóðar.
Sú litla umræða sem þó fór
fram um þessi mál var slag-
orðakennd og innihaldsrýr og
snerist aðallega um að fram-
bjóðendur töldu að setja þyrfti
meira fé í málaflokkinn. Þetta
er raunar hin almenna „lausn“ í
mörgum mikilvægum mála-
flokkum en er ekki líkleg til að
skila bestu niðurstöðunni. Nær
er að horfa til forgangsröðunar
og kerfisumbóta enda er að öðr-
um kosti hætt við að fjármun-
irnir verði illa nýttir eða fari
jafnvel í súginn.
Greiningardeild Arion banka
sendi frá sér áhugaverða sam-
antekt um menntamál í byrjun
vikunnar þar sem bent var á að
sterkar vísbendingar væru um
að menntun hefði ekki fyllilega
fylgt þörfum atvinnulífsins og
þar með þörfum almennings.
Eitt af því sem fram kemur er
að háskólamenntuðum hafi
fjölgað mjög á síðustu árum og
áratugum en að störfum við
hæfi, störfum sem krefjist há-
skólamenntunar, hafi ekki
fjölgað með sama hætti. Þetta
hafi orðið til þess að háskóla-
menntaðir séu farnir að sækja í
störf sem óvíst sé að krefjist há-
skólamenntunar.
Þetta bendir til of mikillar
háskólamenntunar, að minnsta
kosti í ákveðnum
greinum, en annað
sem bendir í sömu
átt er að fjárhags-
legur ávinningur
háskólamenntunar
er mun minni en
áður var. Þetta er bagalegt,
enda verður að vera ávinningur
af því fyrir fólk að sitja lengur á
skólabekk í stað þess að fara
fljótt á vinnumarkaðinn að afla
sér tekna.
Annað sem athygli vekur er
að á þessum áratug hefur meira
en helmingur nýrra starfa orðið
í byggingariðnaði og ferðaþjón-
ustu án þess að þeim sem
mennta sig á þessum sviðum
fjölgi til samræmis. Það er ef til
vill skiljanlegt miðað við þann
vöxt sem verið hefur í ferða-
þjónustunni að nám á því sviði
hafi ekki fylgt á sama hraða. En
það er ekki nýtt að töluvert
vanti upp á iðnmenntun og að
þar þurfi að gera betur.
Full ástæða er til að ræða og
endurmeta þær áherslur sem
verið hafa í menntamálum hér á
landi. Augljóst er að grunn-
menntun þarf að vera í góðu
lagi en ákveðnar vísbendignar
eru um, til dæmis þegar kemur
að læsi barna, að svo sé ekki í
öllum tilfellum. Þá þarf að gæta
þess að iðnmenntun fái þann
sess sem henni ber og að há-
skólamenntun skili sem mest-
um ávinningi fyrir einstak-
lingana og þjóðfélagið í heild til
lengri tíma litið. Það kann að
vera að þetta kalli á meiri út-
gjöld til menntamála, en það er
ekki víst. Áður en ákvörðun um
þau mál er tekin er að minnsta
kosti nauðsynlegt að meta
hvort fjármununum sem þegar
fara í menntakerfið er nægilega
vel varið.
Menntun er of
mikilvæg til að
yfirborðið eitt
sé skoðað}
Aukin fjárútlát eru
ekki eina svarið
Lilja Alfreðs-dóttir, vara-
formaður Fram-
sóknarflokksins,
svaraði í gær fyr-
irspurn Ríkis-
útvarpsins um það hvort kjósa
ætti um aðild að Evrópusam-
bandinu á kjörtímabilinu. Sagði
hún réttilega að niðurstaða
kosninganna segði ekki að þetta
mál væri á dagskrá íslenskra
stjórnmála.
Þetta er augljóst. Þeir flokk-
ar sem segjast vilja aðild að
ESB eða að kosið verði um ESB
fengu aðeins 17 þingmenn. Eng-
um getur komið til hugar að
þegar kosningaúrslit eru með
þeim hætti komi til greina að
efna til innanlandsófriðar með
því að kjósa um aðild.
Hitt er svo annað
mál að því er stund-
um stillt upp þann-
ig, eins og Ríkis-
útvarpið gaf í skyn
með spurninum sín-
um til Lilju um þetta mál, að
hægt sé að kjósa um „framhald
viðræðna“ en ekki um aðild að
ESB. Spurning um „framhald
viðræðna“ væri blekking og því
ótæk.
Evrópusambandið býður ekki
upp á aðildarviðræður nema
ríki vilji ganga í sambandið.
Bjölluatsumsóknir eru með öðr-
um orðum ekki í boði og að
reyna slíkt – og það í annað sinn
– væri ekki aðeins niðurlægj-
andi fyrir Íslendinga heldur
einnig ósvífni gagnvart Evrópu-
sambandinu.
Umsókn um aðild
að ESB var hafnað
í nýafstöðnum
kosningum}
Enginn vilji til ESB aðildar
F
yrir löngu tók ég þátt í sam-
kvæmisleik sem var þannig að
allir áttu að botna setningu sem
byrjaði á orðunum: „Mér er
orðið ljóst … “ Þarna urðu
mörg spakmælin til, þó að þau hafi fæst varð-
veist.
Efnahagsástandið núna er svo gott að
varla er hægt að hugsa sér að það batni;
verðbólga lítil, atvinnuleysi lítið og kaup-
máttur mikill. Ef allt væri eðlilegt hefði ríkis-
stjórn sem skilaði svona búi átt að fá góðan
byr en ekki tapa tólf þingsætum. Frá fer
þing sem var það frjálslyndasta á lýðveldis-
tímanum og við tekur annað sem hefur á sér
allt annað yfirbragð. Hvers vegna?
Atburðir haustsins hafa kennt mér tvennt:
1. Facebook er ekki góður ráðgjafi.
2. Engin ákvörðun er svo mikilvæg að hún batni ekki
við að sofa á henni eina nótt.
Ótrúlega oft virðist þeim sem á kvöldin fara yfir sam-
félagsmiðlana að heimurinn sé hreinlega að hrynja. Einu
sinni heyrði ég í félaga mínum sem sagði að „allt væri að
verða vitlaust“ vegna yfirlýsingar ráðherra um eitthvert
mál. Það var ekki enn komið hádegi, ég hafði ekki heyrt
þessa yfirlýsingu og leitaði að henni á fréttamiðlunum.
Setninguna fann ég inni í viðtali, en sá engin viðbrögð.
Mínir Facebook-vinir virtust líka vera í jafnvægi. Þá varð
mér ljóst að við erum hvert um sig í glerkúlu fólks sem er
með svipuð viðhorf. „Allir“ sem ég tala við eða fylgist með
á netinu eru ekki sömu „allir“ og þeir sem þetta
lesa hafa umhverfis sig.
Öllum er hollt að hugsa sig tvisvar um, ein-
faldlega vegna þess að það er gott að móta sér
sína eigin skoðun á málum. Vega og meta stað-
reyndir og leyfa þeim að tala. Ef málin eru
skuggaleg verða þau það líka á morgun eða hinn
daginn. Upplýst ákvörðun verður aldrei tekin
nema allar upplýsingar liggi fyrir.
Í Viðreisn höfum við það að markmiði að
stunda heiðarleg stjórnmál, lofa engu nema við
getum staðið við það og helst skýrt það út í smá-
atriðum. Flestir kjósendur hafa engan áhuga á
löngum útlistunum. Þeir vilja fá einföld skila-
boð. Nú er mér ljóst að þar klikkuðum við lík-
lega í Viðreisn. Tillaga okkar um kolefnisgjald
upp á sjö krónur á bensínlítra kostaði okkur
örugglega miklu fleiri atkvæði en VG tapaði á
334 milljarða skattahugmyndum. Kolefnisgjaldið var
áþreifanlegt, allir keyra bíla og þeim fannst okkar tillaga
atlaga að sér. Auðvitað vilja allir hreint loft, en það mark-
mið er lengra í burtu en veskið. Þrjú hundruð milljarðar
eru aftur á móti svo há fjárhæð að enginn skilur hana. Þar
að auki áttu „hinir“ að borga.
Kjósendum líkar stundum fagurgali og vilja heyra lof-
orð og yfirboð, þó að þeir viti innst inni að innistæðan er
engin. Þeir vilja samt efndir og það strax. Vika er langur
tími í pólitík og heilt kjörtímabil er heil eilífð.
Benedikt
Jóhannesson
Pistill
Mér er orðið ljóst
Höfundur er fyrrverandi formaður Viðreisnar.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
FRÉTTASKÝRING
Vilhjálmur A. Kjartansson
vilhjalmur@mbl.is
Kosningabaráttan var stuttog snörp. Flokkunumgafst lítill tími til undir-búnings en forsvarsmenn
flestra flokka telja að kostnaðar-
áætlanir þeirra hafi staðist og vel
hafi tekist til við að koma skila-
boðum til kjósenda.
„Kosningarnar eru svo nýaf-
staðnar að ég er ekki búin að taka
saman allan kostnað,“ segir Björg
Eva Erlendsdóttir, framkvæmda-
stjóri Vinstrihreyfingarinnar –
græns framboðs. „Við áætlum að
kostnaðurinn við bæði kosningabar-
áttuna og landsfund flokksins væri
um 30 millljónir, þ.e. 8 milljónir fyrir
landsfund og 22 í kosningabarátt-
una.“
Sara Dögg Svanhildardóttir,
kosningastjóri Viðreisnar, segir líkt
og Björg að enn sé ekki búið að taka
saman endanlegan kostnað
kosningabaráttunnar en hún telur
að flokkurinn hafi eytt á bilinu 19 til
20 milljónum króna.
„Við eyddum ekki meiru en við
söfnuðum svo þetta er einhvers stað-
ar á þessu bili. Ég er því nokkuð sátt
við niðurstöðuna og tel að við höfum
náð að koma okkar skilaboðum til
kjósenda fyrir rest,“ segir Sara en
Viðreisn mældist lengi vel ekki með
menn inni á þingi. Umskipti urðu þó
á fylgisþróuninni undir lok barátt-
unar og endaði flokukurinn með 6,7
prósent atkvæða og fjóra þingmenn.
Mikið fyrir hverja krónu
Inga Sæland, formaður Flokks
fólksins, telur að flokkurinn sinn hafi
eytt minnst allra flokka í kosninga-
baráttuna.
„Ég veit ekki hvort við erum
með fæstar krónur á bakvið hvert
þingsæti en við eyddum aðeins sex
milljónum og tókum engin lán fyrir
baráttunni,“ segir Inga og bendir á
að flokkurinn hafi alltaf valið ódýr-
ustu leiðina þegar kom að auglýs-
ingum.
„Við fórum bara út meðal fólks.
Hittum kjósendur í Kolaportinu,
Mjóddinni og öðrum stöðum. Síðan
keyrðum við nokkuð á útvarps-
auglýsingum. Flokkurinn er ungur
og ekki með mikið milli handanna.
Þá leituðum við ekki mikið eftir
styrkjum frá fyrirtækjum eða ein-
staklingum. Ég vil þó þakka öllum
sem tóku þátt með okkur og þeim
sem lögðu til einhvern styrk.“
Fjölmiðlafulltrúi Samfylkingar-
innar í Reykjavík, Freyr Rögnvalds-
son, telur jafnframt að sinn flokkur
hafi fengið mikið fyrir hverja eydda
krónu.
„Að svo stöddu vil ég ekki gefa
upp hvað við áætluðum að kosninga-
baráttan myndi kosta. Það á eftir að
taka saman heildarkostnað,“ segir
Freyr en hann telur allar líkur á því
að kostnaðurinn verði undir áætlun
flokksins.
„Miðað við þann glæsilega ár-
angur sem flokkurinn nær þá tel ég
að við höfum fengið mikið fyrir
hverja krónu.“
Horft til síðustu kosninga
Þórður Þórarinsson, fram-
kvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins,
segir að flokkurinn hafi horft til
kosninganna fyrir ári og miðað allar
kostnaðartölur út frá þeim.
„Sjálfstæðisflokkurinn er
stærsti flokkur landsins og í mörg
horn að líta hjá okkur bæði fyrir og
eftir kosningar. Núna erum við að
fara yfir kostnaðartölur sem ég
hugsa að verði örlítið yfir áætlun
þegar allt liggur fyrir,“ segir Þórður
en bendir jafnframt á að Sjálfstæðis-
flokkurinn búi að öflugu grasrótar-
starfi um allt land sem sé ómetan-
legt í kosningabaráttu og starfi
flokksins milli kosninga.
Einar Gunnar Einarsson, fram-
kvæmdastjóri Framsóknarflokks-
ins, viðurkennir að óvæntar kosn-
ingar hafi breytt öllum áætlunum
flokksins en kosningabaráttan hafi
engu að síður gengið mjög vel.
„Byrjunin var ekki sú er ég ósk-
aði mér en með vindinn í fangið og er
á leið þá varð þetta léttara og upp-
skera okkar sama þingmannatala og
í síðustu kosningum. Sú niðurstaða
var í samræmi við vonir mínar. Við
nýttum okkur samfélagsmiðla eins
og kostur var og eins gömlu góðu að-
ferðirnar, maður á mann og úthring-
ingar.“
Stutt og erfið barátta
Morgunblaðið/Eggert
Þingkosningar Stjórnmálaflokkarnir bjuggust ekki við kosningum á
þessum tíma en þær voru að sögn forsvarsmanna þeirra skemmtilegar.
Svanur Guðmundsson, kosningastjóri Miðflokksins, segir kosningabar-
áttuna hafa verið erfiða en skemmtilega.
„Ólíkt öðrum flokkum treystum við alfarið á styrki frá einstaklingum
og fyrirtækjum. Við þurftum því að aðlaga kosningabaráttu okkar eftir
því fjármagni sem kom inn á hverjum tíma,“ segir Svanur sem telur það
sýna styrk frambjóðenda flokksins og stefnunnar hversu vel gekk.
„Okkur fannst erfitt að koma stefnumálum okkar á framfæri. Of mikil
umræða var að mínu mati um kossaóskir Brynjars Níelssonar, persónu
Bjarna Benendiktssonar og gömul mál um Sigmund Davíð. Fjölmiðlar
hefðu mátt eyða meiru púðri í stefnumál flokkanna.“
Mál fái meiri umfjöllun
ERFITT AÐ KOMA NÝR INN