Dagblaðið Vísir - DV - 12.06.2020, Blaðsíða 14

12. JÚNÍ 2020 DV
SVAKALEGUSTU SVIKAMÁL ÍSLANDS
ÞEGAR SIÐFERÐI OG
SJÁLFSTJÓRN VÍKJA
Svik og prettir virðast ekki vera á undanhaldi
nema síður sé. Hér gefur að líta nokkur um­
deildustu svikamál síðustu ára hérlendis.
Þorbjörg
Marinósdóttir
tobba@dv.is
Sóley
Guðmundsdóttir
soley@dv.is
Tvö alvarleg mál hafa komið upp síðastliðnar vikur þar sem konum
er gefið að sök að hafa ann-
ars vegar villt á sér heimildir
með háskalegum hætti, í svo-
kölluðu bakvarðarmáli, og
hins vegar stolið umtalsverð-
um eigum og tugum milljóna
af heilabiluðum systrum.
Þegar rifjuð eru upp nokk-
ur af þeim svikamálum sem
komið hafa upp síðastliðin ár
kemur orðið siðblinda upp í
hugann. Algengt er að brotið
sé á eldra fólki, veikum eða
þeim sem lítið þekkja til í til-
teknum geira sem svikarinn
gerir sér upp sérfræðikunn-
áttu í. „Gerendur vita að þeir
eru að brjóta af sér en rétt-
læta það fyrir sjálfum sér
á margvíslegan hátt,“ segir
Helgi Gunnlaugsson, prófess-
or í félagsfræði við Háskóla
Íslands og afbrotafræðingur.
Jarðvegur fyrir
svik og pretti
„Fjársvik, prettir eða fals-
anir sýna okkur að afbrot eru
ekki bara bundin við fátækt,
erfiða æsku eða misnotkun
áfengis- og vímuefna. Brot af
þessu tagi koma upp í öllum
þjóðfélagshópum, bæði hjá
konum og körlum, ríkum og
fátækum. Mestu máli skiptir
hvort tækifæri eða aðstaða til
auðgunarbrota sé fyrir hendi,
hvort aðgæsla eða eftirlit sé
nægjanlegt og brotavilji ger-
enda til staðar. Ef allir þessir
þrír þættir koma saman skap-
ast jarðvegur fyrir svik og
aðra pretti.
Margir eru í aðstöðu til að
svíkja eða stela en gera það
ekki jafnvel þótt freistingin
geti verið mikil. Siðferði við-
komandi eða sjálfstjórn er
klárlega hindrun sem dregur
úr brotavilja margra. Ef brota-
vilji er til staðar eru óvarðar
eignir alltaf í hættu. Ófull-
nægjandi eftirlit og verðmæti
á glámbekk bjóða því hættunni
heim.“
Helgi segir brýnt fyrir sam-
félagið að efla aðgæslu með
verðmætum til að loka á tæki-
færi til auðgunarbrota og
annarra svika. „Hver og einn
borgari verður að gæta að sínu
og hið opinbera þarf að tryggja
eftirlit með starfsemi sinni og
eignum. Áreiðanlegt réttar-
vörslukerfi við uppljóstrun
brota, skilvirk málsmeðferð
og viðurlög við hæfi einkenna
traust réttarríki.
Ef litlar líkur eru á að upp
um brotin komist skipta harðar
refsingar í raun litlu. Á sama
hátt þarf oft ekki þungar refs-
ingar ef miklar líkur eru á að
brotin upplýsist út af skömm
og fordæmingu sem brotin ein-
att valda gerendum. Ef málin
bíða lengi í kerfinu er einnig
hætta á að dragi úr fælingar-
mætti refsinga. Öll fjársvika-
mál sem upp koma bera svip-
mót af þessum einkennum eða
skorti á þeim með einum eða
öðrum hætti.“ n
STÓRA IKEA-MÁLIÐ
Stóra Ikeamálið komst fyrst í fréttir
árið 2013 en talið er að svikin hafi
getað staðið frá árinu 2007.
Svikarar skiptu um strikamerki
á vörum þannig að strikamerki af
ódýrari vörum voru sett yfir strika-
merki á vörum sem voru dýrari.
Greiddu svikararnir fyrir ódýrari
vörurnar, skiluðu síðan vörunum
með upprunalega strikamerkinu á
og fengu endurgreitt í peningum.
Á þessum tíma þurfti ekki að sýna
kassakvittun þegar vörum var skilað
til Ikea. Nú hefur skilareglum verið
breytt svo framvísa þarf kassakvitt-
un við vöruskil þrátt fyrir að aðeins
ein Ikea-verslun sé á landinu.
Fyrrverandi framkvæmdastjóri
Ikea, Þórarinn Ævarsson, sagðist
halda að kostnaður fyrirtækisins
vegna svikanna hafi verið um 10
milljónir króna. Sá sem braut oftast
af sér með þessum hætti gerði það
43 sinnum en dæmi eru um að slík
svik hafi átt sér stað þrisvar sama
daginn.
FAGURGALI SIGURÐAR
Svik Sigurðar Kárasonar ná aftur til
ársins 1986 þegar hann rak tívolíið
í Hveragerði. Í september 1989 var
Sigurður dæmdur í fimm mánaða
skilorðsbundið fangelsi fyrir fjár-
svik og fyrir að hafa haldið eftir
vörslufé af launum starfsmanna
tívolísins og Hótel Borgar sem hann
átti hlut í.
Árið 1998 sveik hann 30 milljónir
út úr Alzheimerssjúkri konu á ní-
ræðisaldri. Árið 2014 var Sigurður
sakaður um að hafa svikið á annað
hundrað milljónir króna út úr sex-
tán einstaklingum á árunum 2006
til 2010. Sigurður fékk fólkið til að
leggja inn á sig pening sem hann
sagðist ætla að ávaxta fyrir það.
Talið er að Sigurður hafi notað
peningana til að greiða eldri skuldir
og til eigin framfærslu.
Sigurður hlaut ekki dóm í því
máli en saksóknari málsins sagði
við aðalmálsmeðferð að mun fleiri
hefðu verið undir í rannsókninni þó
að ekki hefðu allir viljað kæra. Hann
sagði einnig að í mörgum tilvikum
hefði Sigurður sótt að fólki sem átti
ekki peninga. En með einhverjum
hætti tókst honum að fá það til að
skuldsetja sig upp í rjáfur hjá banka
sínum og færa honum peningana.
Sigurði er almennt lýst sem miklum
fagurgala og hann hafi með ótrú-
legum hætti náð að tala fólk til til að
láta allt sitt af hendi, og gott betur.
MYND/GETTY
MYND/ERNIR
14 FRÉTTIR