Verktækni - 2015, Qupperneq 38

38 VERKTÆKNI 2015/21
ritrýndar vísindagreinar
umbóta í opinberri stjórnsýslu. Ítrekað í þremur ítarlegum rannsóknar­
skýrslum, sem Alþingi pantaði sjálft, er ákvörðunartaka og stjórn­
sýsluframkvæmd harðlega gagnrýnd. Vanhæfni, dómgreindarbrestur,
skortur á verklagsreglum og formfestu ásamt áhættuhegðun eru nefnd­
ar sem skýringar á gífurlegu fjárhagstjóni og vandamálum sem munu
vera byrði á íslenskum skattgreiðendum um langa hríð. Þessar úttektir
voru ákveðnar og gefnar úr af sömu þingmönnum og telja sig áhættu­
fælna þrátt fyrir vísbendingar um hið gagnstæða sex árum eftir hrunið
mikla í október 2008.
Fróðlegt væri að vita hvort ákvörðunartakar í öðrum löndum líti
eigin hegðun í sama ljósi og hér á landi.

Niðurstaða
Kenningar um vitsmunaskekkjur og vísvitandi mistúlkun eru áhuga­
verðar til að auka skilning okkar á rótum þess að opinber verkefni
stríða við hættuna á framúrkeyrslu kostnaðar. Svo virðist sem íslensk
stjórnsýsla í núverandi mynd sé gott dæmi um hvernig vandamálin
raungerast. Þrátt fyrir umtalsverða viðleitni til að skilja þau vandamál
sem leiddu til falls fjármálakerfisins árið 2008 bendir fátt til að þau
hafi verið upprætt. Þvert á móti virðast forspár um kostnað vera bjart­
sýnar sem fyrr og hatrömm umræða um opinberar framkvæmdir er oft
háð í fjölmiðlum nú sem áður. Þrátt fyrir að svo virðist sem að stjórn­
festu sé ábótavant eru þingmenn, að eigin mati, áhættufælnir borið
saman við stjórnendur í einkafyrirtækjum.
Helsta niðurstaða þessarar rannsóknar er að hvetja til þess að þeir
sem hlutast til um fjárfestingu opinberra fjármuna ræði af hreinskilni
hverju sæti þessi mikli munur á ætlaðri afstöðu til áhættu og raun­
veruleikans samkvæmt þeirri tölfræði sem liggur fyrir.
Heimildir
Alþingi (2001). Lög um skipan opinberra framkvæmda nr. 84/2001. (2001).
Available at http://www.althingi.is/lagas/132a/2001084.html
Blöndal, P. (2013). Harpan: Draumur fárra orðin ad martröð margra,
Viðskiptablaðið ,sótt 18. júní, 2013 á http://www.vb.is/frettir/80829/.
Buehler, R., Griffin, D., og MacDonald, H. (1997). The role of motivated rea­
soning in optimistic time predictions, Personal and Social Psychology,
23(3), 219­229
Buehler, R.,Griffin og D.,Ross M. (1994). Exploring the “planning fallacy”: Why
people underestimate their task completion times, Journal of Personality
and Social Psychology, 67(3),366­381.
Flyvbjerg, B. (2005). Policy and Planning for Large Infrastructure Projects:
Problems, Causes, Cures, World Bank Policy Research Working Paper
3781, World Bank Puplications.
Flyvbjerg, B. (2006). From Nobel Prize to Project Management – Getting Risks
Right, Journal of Project Management, 37(3), 5­15.
Flyvbjerg, B., Garbuio, M. og Lovallo, D. (2009). Delusion and Deception in
Large Infrastructure Projects ­ Two Models for Explaining and Preventing
Executive Disaster, California Management Review, 51(2), 170­193.
Friðgeirsson, Þ.V. (2009). The use of reference classes to forecast risk and
uncertainty in Icelandic projects. Proceedings of 5th Nordic Conference
on Construction Economics and Organisation, 2, 118­125.
Friðgeirsson, Þ.V. og Bragason, H.V. (2014). Prerequisites and Decision Making
Procedures of an Icelandic Project compared against Norwegian Standards,
Iceland Review of Politics & Administration, 10(1),17­30.
Frjáls Verslun (2013a). 300 stærstu fyrirtæki landsins (300 largest companies in
Iceland), Heimur, Reykjavik.
Frjáls Verslun (2013b). 100 áhugaverð sprotafyrirtæki (100 interesting seed
companies in Iceland), Heimur, Reykjavik.
Gilovich, T. Griffin, D. og Kahneman, D. (2002). Introduction – Heuristics and
Biases: Then and Now. Heuristics and biases. The psychology of intuitive
judgment. Cambridge, MA: Cambridge University Press
Grétarsdóttir, G. L. (2012). Vilja Vaðlaheiðargöng á áætlun, Mbl.is, sótt 22 maí,
2013 á http://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/02/01/vilja_vadlaheidar­
gong_a_aaetlun/
Grétarsson, S.A. og Sigurðsson, S. (2013). Málstofa Umhverfis og byggingaverk­
fræðideildar 21 mars, (Seminar at University of Iceland, Environmental and
Civil Engineering), HÍ. Sótt 08.05.14 á http://www.sigling.is/lisalib/getfile.
aspx?itemid=6434
Hreinsson, P., Benediktsdóttir, S. og Gunnarsson, T. (2010). Rannsóknarskýrsla
Alþingis (The Special Investigation, Commission (SIC). Investigation
Report), Reykjavík: Alþingi.
Lovallo, D. og Kahneman, D. (2003). Delusions of success: how optimism
undermines executives’ decisions. Harvard Business Review, July, 81(7),
56­63
Jones, L.R. og Euske, K.J. (1991). Strategic Misrepresentation in budgeting,
Journal of Public Administration, Research and Theory, 1(4), 437­460.
Kahneman, D. og Tversky , A. (1974). Judgment under Uncertainty: Heuristics
and biases, Science, New Series, 185 (4157), 1124­1131.
Kahneman, D. og Tversky , A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision
under Risk. Econometrica, 47(2), 263­292.
Kahneman, D., Slovic, P. og Tversky, A. (eds.) (1982). Judgment Under
Uncertainty: Heuristics and Biases. Cambridge University Press.
McDermott, R., Fowler, J.H. og Smirnov, S. (2008). On the Evolutionary Origin
of Prospect Theory Preferences, Journal of Politics, 70(2), 335­350.
Newby­Clark, I.R., McGregor, I. og Zanna, M. P (2002). Thinking and Caring
About Cognitive Inconsistency: When and for Whom Does Attitudinal
Ambivalence Feel Uncomfortable?, Journal of Personality and Social
Psychology, 82(2), 157–166
Ólafsdóttir, K. (2012). Óvissuþættir í kostnaði nýs spítala, Mbl.is, sótt 21 júní á
http://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/09/20/ovissuthaettir_i_kostnadi_
nys_spitala/.
Pétursdóttir, M., Ólafsdóttir, A., Kristmundsson, O.H, and Reynisson, G.P
(2012). Skýrsla úttektarnefndar um Orkuveitu Reykjavíkur (Report on
Reykjavik Energy), City of Reykjavik.
RNA (2013). Skýrsla um Íbúðalánasjóð, aðgengileg á http://www.rna.is/ibudal­
anasjodur/skyrsla­nefndarinnar/.
RNA (2014). Skýrsla um sparisjóðina, aðgengileg á http://www.rna.is/sparisjod­
ir/skyrsla­nefndarinnar/.
Schoemaker, P.J.H. (1982). The Expected Utility Model: Its Variants, Purposes,
Evidence and Limitations, Journal of Economic Literature, 20, 529­563.
Siglingastofnun (2011). Um staðsetningu og hönnun Landeyjahafnar (report
from the Icelandic Maritime Administration on the location and design of
Landeyja harbor). Sótt 14 febrúar 2014 á http://www.sigling.is/?Pa­
geID=114&NewsID=1702.
Simon, H. (1955). A Behavioral Model of Rational Choice, The Quarterly
Journal of Economics, 69(1), 99­118.
Þórisdóttir, H. (2010). Rannsóknaskýrsla Alþingis, bindi 8, viðauki II. Reykjavík:
Alþingi.
Tversky, A. og Kahneman, D., (1981). The Framing of Decisions and the
Psychology of choice. Science 211(4481), 453–458.
Von Neumann, J. Og Morgenstern, O. (1944). Theory of Games and Economic
Behaviour, Princeton, Princeton University Press.
Wachs, M. (1989). When planners lie with numbers. Journal of the American
Planning Association, 55(4), 476–479.
Weber, E.U., Blais, A. og Betz, N.E. (2002). A Domain­specific Risk­attitude
Scale: Measuring Risk Perceptions and Risk Behaviors, Journal of
Behavioural Decision Making, 15, 263­190.
Winch, G. and Maytorena, E. (2012). Managing Risk and Uncertainty on
Projects, The Oxford Handbook of Project Management, Oxford University
Press, Oxford.