Náttúrufræðingurinn

Årgang

Náttúrufræðingurinn - 2021, Side 14

Náttúrufræðingurinn - 2021, Side 14
Náttúrufræðingurinn 106 Ritrýnd grein / Peer reviewed 8. mynd. Veiði fullorðinna dýra (rauðir punktar) og yrðlinga (bláir punktar) á vestan- og aust- anverðu landinu. Línurnar sýna þriggja ára keðjumeðaltal. Aukning eftir 1980 hófst fyrr á vestanverðu landinu en stóð lengur og varð meiri austanlands, bæði hvað varðar fullorðin dýr og yrðlinga. – The total number of adult (red dots) and juvenile foxes killed (blue dots) in West (left) and East (right) Iceland. The dotted lines show 3-year running average. The growth after 1980 was more rapid in the west but lasted longer and reached a higher maximum in the east, both for adults and cubs. Gögn/Data: Umhverfisstofnun / The Environment Agency of Iceland. Ár / YearÁr / Year 0 50 0 10 0 0 15 0 0 20 0 0 25 0 0 30 0 0 0 50 0 10 0 0 15 0 0 20 0 0 25 0 0 30 0 0 F jö ld i v ei d d ra d ýr a / T o ta l k ill ed f o xe s Vestur / West Austur / East 1960 1980 2000 2020 1960 1980 2000 2020 Yrðlingar / CubsFullorðin dýr / Adults 9. mynd. Hlutfall mórauðra refahræja af vestur- hluta landsins (bláir punktar, N=4814) og austurhluta (rauðir þríhyrningar, N=6770). Lá- rétta línan sýnir 50% hlutfall. Langflest árin voru mórauðir refir í meirihluta en mikill munur er á landshlutum hvað þetta varðar. – Per- cent of obtained samples/fox carcasses of the blue morph in west (blue dots, N=4814) and east (red triangles, N=6770) Iceland. The horizontal line represents 50%. Most years, blue foxes were more common, but the re- gions differ as the proportion of blue foxes was lower in the eastern part. Ár / Year H lu tf al l m ó ra u ð ra / P ro p o rt io n b lu e 1980 20 40 60 80 10 0 1990 2000 2010 2020 sveiflur í veiðitölum á Hornströndum (6. mynd). Veiðisókn var stöðug á þessum tíma, þ.e. farið var á svæðið árlega til að leita grenja og þau sem voru í ábúð voru unnin, enda lög um útrýmingu refa enn í gildi (sjá 1. innskotsgrein, bls. 104). Þegar Hornstrandir voru heimsóttar árin 1998 og 1999 var farið á 170 greni og voru 39 af þeim í ábúð, eða 22,9%. Gögnin úr ferðinni 1999, fimm árum eftir friðun, voru borin saman við gögn frá því fimm árum fyrir friðun. Niður- stöður benda til þess að stofninn þar hafi vaxið í fyrstu en síðan hafi stöð- ugleiki tekið við.21 Upp frá þessu hefur verið fylgst reglulega með refunum á Hornströndum, með sérstakri áherslu á Hornvík og Hælavík (þ.m.t. Hlöðu- vík) þar sem þekkt eru 42 greni á 72 ferkílómetra svæði.39 Fjöldi grenja í ábúð sem hlutfall af fjölda grenja sem farið er á hefur haldist nokkuð stöðugur um 24,6% að meðaltali frá árinu 1999 eða að jafnaði 0,19 greni á ferkílómetra (7. mynd). Svo virðist því sem stofnvöxtur hafi verið minni innan griðlanda þar sem friðun á sér stað en þar sem veiðar voru stundaðar. Refum hélt áfram að fjölga á landsvísu eftir friðun og til ársins 2008 en hvorki í Þjóðgarðinum Snæfellsjökli né í Friðlandi Hornstranda. Ábúðar- þéttleiki er í samræmi við geldhlutfall, þ.e. því hærra sem hlutfall grenja í ábúð er, þeim mun lægra ætti geldhlutfall að vera, en það er lykilþáttur þéttleika- háðrar stofnstýringar hjá óðalsdýrum eins og refum og er vísitala á burðargetu lands.12 Stærð óðals fer fyrst og fremst eftir framboði fæðu og eftir því sem fæðustofnar stækka er pláss fyrir fleiri óðul, og þéttleiki refa eykst. Að sama skapi stækka óðulin að flatarmáli, þeim fækkar og þéttleiki rándýra, þ.á m. refa, minnkar þegar fæðuframboðið dregst saman.40 Á svæðum þar sem þéttleiki refa er mikill, svo sem á Hornströndum, er geldhlutfall yfirleitt hátt því ekki fá öll kynþroska dýr aðgang að óðali. Veiðar, sérstaklega grenjavinnsla, hafa þau áhrif að samkeppni um óðul verður minni og kynþroska dýr sem annars væru geld fá tækifæri til að tímgast. Hóflegar veiðar kunna því að geta viðhaldið vaxtarhraða stofns, sérstaklega ef fæðuframboð er nægilegt að vetri.41 Nánar verður fjallað um fæðuval og tímgun refa í næstu grein. Undanfarin ár hefur orðið viðkomu- brestur hjá refum á Hornströndum og var ástandið einna verst árið 2019.39 Þá voru mun færri óðul í ábúð en áður og mun færri got voru staðfest. Sama virðist hafa verið uppi á teningnum í Þjóðgarðinum

x

Náttúrufræðingurinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.