Morgunblaðið - 14.04.2022, Qupperneq 36

36
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 14. APRÍL 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Ný kosn-
ingalög
hafa vald-
ið uppnámi á
nokkrum stöðum á
landinu. Í ljós hef-
ur komið að breyt-
ing á ákvæði um hæfiskröfur
til setu í kjörstjórnum skapar
vandræði við mönnun þeirra.
Í gömlu lögunum var kveðið
á um að það útilokaði setu í
kjörstjórn ef foreldrar, systk-
ini, börn eða maki væru í
framboði. Í nýju lögunum á
fulltrúi í kjörstjórn að víkja
„ef einstaklingur er í kjöri sem
er eða hefur verið maki hans,
sambúðarmaki, fyrrverandi
sambúðarmaki eða skyldur
eða mægður honum í beinan
legg eða að öðrum lið til hliðar
eða tengdur honum með sama
hætti vegna ættleiðingar“.
Í greinargerð með frum-
varpinu sagði aðeins um þetta
ákvæði að það byggðist „á
markmiði frumvarpsins um að
viðhalda trausti á framkvæmd
kosninga, fagmennsku þeirra
og að ásýnd kosninga sé hafin
yfir allan vafa“. Því væri rétt
að gera strangari kröfur en
áður hefðu verið í gildi.
Í frétt í Morgunblaðinu á
þriðjudag var tekið sem dæmi
um hvað þetta ákvæði þýddi
að það gæti valdið vanhæfi
fulltrúa til setu í kjörstjórn ef
maki systur maka hans væri á
framboðslista.
Þetta ákvæði virðist ætla að
valda vandræðum við að skipa
í kjörstjórnir víða um land og
þýðir einnig að mikilvæg
reynsla getur horfið úr kjör-
stjórnum vegna þess að skipta
þarf út fulltrúum út af hinum
nýju hæfiskröfum.
Þá er sérstaklega til marks
um að lögin hafi ekki verið
hugsuð til enda að í þeim er
hvergi talað um hvað sé til
bragðs þegar kosningar eru
óhlutbundnar. Þá eru nærri
allir íbúar sveitarfélags í
framboði hafi þeir kjörgengi.
Ástríður Jóhannesdóttir,
framkvæmdastjóri landskjör-
stjórnar, segir í samtali við
Morgunblaðið að þetta hefði
mátt vera skýrara. Skilningur
landskjörstjórnar sé hins veg-
ar sá að það hafi ekki verið
ætlun löggjafans að útiloka
óbundnar kosningar, en sú
hefði verið raunin ef allir íbúar
sveitarfélags væru sjálfkrafa
vanhæfir til setu í kjörstjórn.
Augljóst er að þessi túlkun
gæti leitt til kærumála að
loknum kosningum. Löggjaf-
inn þyrfti því að taka af allan
vafa.
Aldís Hafsteinsdóttir, for-
maður Sambands íslenskra
sveitarfélaga, sagði í viðtali
við Morgunblaðið að samband-
inu hefði yfirsést hvaða afleið-
ingar breyttar
reglur myndu hafa
þegar kosninga-
lögin voru í
umsagnarferli og
er á því að breyta
þurfi lögunum.
„Það þarf að taka þetta til end-
urskoðunar. Þetta er allt of
víðtækt,“ segir Aldís í viðtal-
inu og bendir á að ekki sé að-
eins hætta á að áhrifa af þessu
gæti í litlum sveitarfélögum
því í Reykjavík séu hátt í 500
manns í framboði. Víða geti
því orðið vanhæfi.
Þórunn Sveinbjarnardóttir,
þingmaður Samfylkingar og
formaður stjórnskipunar- og
eftirlitsnefndar, segir í sam-
tali við mbl.is að málið hafi
verið tekið upp í nefndinni og
niðurstaðan verið að of seint
væri að grípa inn í núna vegna
þess að kjörstjórnir hefðu tek-
ið til starfa og frestur væri að
renna út, en ekki væri útilokað
þetta yrði skoðað að loknum
sveitarstjórnarkosningum.
„Þessar hæfisreglur eru ekki
settar inn að ástæðulausu en
það kann að vera að ekki hafi
verið hugsað til enda hvers
kyns vandræði þetta gæti
skapað í okkar litlar sam-
félagi,“ sagði Þórunn.
Þetta er varlega orðað hjá
Þórunni því nokkuð augljóst
er að málið hafi ekki verið
hugsað til enda. Vissulega er
mikilvægt að hér ríki traust til
þess hvernig staðið er að kosn-
ingum. Uppákoman sem varð í
Borgarnesi í kringum kosn-
ingarnar í haust var ekki til
þess að ýta undir slíkt traust.
Hins vegar má ekki gleyma
því mikilvæga atriði að það
klúður var ekki vegna þess að
reglurnar væru gallaðar, held-
ur út af því að ekki var farið
eftir þeim.
Vitaskuld er góðra gjalda
vert að vilja bæta heiminn og
þarft að endurskoða reglulega
þær reglur sem við setjum
okkur. Á Íslandi hefur þátt-
taka í kosningum verið mikil
og framkvæmd þeirra notið
trausts. Mikilvægt er að svo
verði áfram.
Þegar gera á breytingar
þarf hins vegar að vera vit í
þeim og hugsa til enda hvaða
afleiðingar þær muni hafa í för
með sér. Það kann að hafa litið
vel út á blaði að breyta hæfis-
skilyrðum til setu í kjör-
stjórnum með þessum hætti,
en í reynd skapar breytingin
glundroða. Verði þessi breyt-
ing í þokkabót til þess að dýr-
mæt reynsla hverfi úr starfi
kjörstjórna með þeim sem nú
verða vanhæfir gæti hún jafn-
vel leitt til þess að vegna
reynsluleysis verði meiri
hætta á mistökum í fram-
kvæmd kosninga en áður.
Meira ógagn en
gagn að nýjum
hæfisskilyrðum um
skipan í kjörstjórnir}
Að hugsa til enda
F
yrir kosningarnar árið 2013 var
aðeins einn leiðtogi stjórn-
málaflokkanna sem lofaði mikl-
um heimtum fjármuna úr fórum
kröfuhafa hinna föllnu banka.
Það var líka aðeins einn leiðtogi stjórn-
málaflokkanna sem stóð við það loforð og
gott betur. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson
tryggði heimtur til handa ríkissjóði í formi
stöðugleikaframlaga frá kröfuhöfum, sem
varð grundvöllur hröðustu efnahagslegu um-
skipta nokkurs ríkis í kjölfar efnahagshruns-
ins. Eignarhlutur ríkissjóðs í Íslandsbanka er
hluti af þessu uppgjöri.
Þetta uppgjör við kröfuhafa föllnu bank-
anna reyndist líka forsenda þess að ríkissjóður
var síðar í færum til að standa af sér þau efna-
hagslegu áföll sem dundu á Íslendingum í nýafstöðnum
heimsfaraldri. Án stöðugleikaframlaganna undir forystu
Sigmundar Davíðs væri staðan sannarlega slæm í dag.
Ríkissjóður fékk 95% af hlutafé Íslandsbanka afhent í
formi þessara framlaga. Það hefur síðan skilað Íslend-
ingum, raunverulegum eigendum bankans, miklu fé í
ríkissjóð í formi arðgreiðslna og sölu á hlutum í bank-
anum; um 180 milljörðum nú þegar og enn á ríkissjóður
hlut í bankanum upp á um 95 milljarða. Samtals skilar
Íslandsbanki því um 275 milljörðum.
Miðflokkurinn, undir forystu Sigmundar Davíðs
Gunnlaugssonar, lofaði því í síðustu alþingiskosningum
að afhenda Íslandsbanka þeim sem þegar eiga hann; Ís-
lendingum, með beinum hætti. Þannig hefði hver Ís-
lendingur fengið úthlutaðan jafnan hlut sem næmi nú
um milljón króna fyrir hverja fjögurra
manna fjölskyldu. Það er eitthvað.
En sú leið var ekki farin heldur önnur sem
nú hefur valdið miklu ósætti, tortryggni í
garð sölu ríkiseigna og miklu vantrausti.
Ekki bætir úr skák að þeir sem halda á
ábyrgð í málinu á stjórnarheimilinu hafa
stimplað sig út úr allri málefnalegri umræðu
um söluna, horfa í hina áttina og vona að ein-
hverjir aðrir endi með þetta í sinni kjöltu.
Í ríkisstjórninni er hver höndin upp á móti
annarri. Þeir sem yfirhöfuð hafa gefið kost á
viðtali við fjölmiðla eða tjáð sig á annað borð
reyna að bera sakir á einhvern annan og
upphefja sjálfa sig í leiðinni. Þingmenn
stjórnarflokkanna sem tjá sig þykjast lítið
vita um málið, segjast voða svekktir. Aðrir
halda dauðahaldi í þögnina og vona að málið verði bara
búið fljótt. Einn ráðherranna og formaður eins stjórn-
arflokksins fer áfram huldu höfði eftir alvarleg ummæli
á búnaðarþingi sem honum hefur reynst erfitt að þyrla
upp nægu ryki um svo fólkið sjái ekki það sem blasir
við: lélegt innihald í smart umbúðum góðra almanna-
tengla.
Ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir eru á flótta
undan sjálfum sér.
Er þá ekki bara best að fara að ráðum Miðflokksins
og afhenda Íslandsbanka með beinum hætti til raun-
verulegra eigenda, Íslendinga? Það er ekki of seint.
Bergþór
Ólason
Pistill
Ekki of seint
Höfundur er þingmaður Miðflokksins.
bergthorola@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Stefán Gunnar Sveinsson
sgs@mbl.is
A
llt stefnir í að bæði Finn-
land og Svíþjóð muni
sækja um aðild að
Atlantshafsbandalaginu á
næstunni en viðhorf almennings í
löndunum tveimur gagnvart NATO-
aðild hafa gerbreyst í kjölfar inn-
rásar Rússa í Úkraínu.
Nefnd á vegum finnsku ríkis-
stjórnarinnar skilaði í gær af sér
hvítbók um þær breytingar sem orð-
ið hefðu í öryggis- og varnarmálum
Finna í kjölfar innrásarinnar, og
mun finnska þingið hefja umræður
um hana í næstu viku, þar sem rætt
verður hvort rétt sé að ganga til liðs
við varnarbandalagið.
Sanna Marín, forsætisráðherra
Finnlands, fundaði í gær í Stokk-
hólmi með Magdalenu Andersson,
forsætisráðherra Svíþjóðar, og
ræddu þær um stöðuna í varnar-
málum. Sagði Sanna Marín eftir
fundinn að þingið myndi taka
ákvörðun um NATO-aðild á næstu
vikum. „Ég held að ákvörðunin
verði tekin mjög fljótlega. Innan
vikna, ekki innan mánaða.“
Hvítbók nefndarinnar lagði
ekki fram ráðleggingar um hvort
Finnland ætti að sækja um aðild, en
benti á að án slíkrar aðildar nytu
Finnar engra trygginga, þrátt fyrir
að þeir hefðu nú um nokkra hríð
verið samstarfsaðili Atlantshafs-
bandalagsins.
„Það er engin önnur leið til að
fá öryggistryggingar en með fæling-
armætti NATO og sameiginlegum
vörnum, sem tryggðar eru með 5.
grein Atlantshafssáttmálans,“ sagði
Sanna Marín, en hún tekur fram að
árás á eitt bandalagsríki teljist vera
árás á þau öll.
Talið er nær öruggt að þingið
muni samþykkja að sækja um aðild
að Atlantshafsbandalaginu, en
kannanir benda til þess að um 68%
Finna styðji nú slíka aðild. Er þó
ekki lengra síðan en í janúar sem
einungis um þriðjungur Finna var á
því að landið ætti að ganga til liðs
við bandalagið. Ástæða þessara um-
skipta er augljós. „Rússland er ekki
sá nágranni sem við héldum,“ sagði
Sanna Marín um helgina.
Talið er líklegt að Finnland
muni senda inn aðildarumsókn fyrir
leiðtogafund NATO í sumar sem
haldinn verður 29.-30. júní í Madrid.
Öll aðildarríkin verða að samþykkja
þá umsókn, en ekki er gert ráð fyrir
að neitt ríki, ekki einu sinni Ung-
verjaland, það NATO-ríki sem talið
er hvað vinsamlegast Rússum, muni
beita neitunarvaldi sínu ef Finnar
og Svíar sækja um aðild.
Söguleg umskipti í Svíþjóð
Í Svíþjóð er svipuð staða uppi á
teningunum, þar sem innrásin hefur
gerbreytt almenningsálitinu á
undraskömmum tíma. Þar, líkt og í
Finnlandi, mælast um tveir þriðju
kjósenda fylgjandi NATO-aðild, en
slíkt hefði þótt óhugsandi í byrjun
árs. Þá er talið nær óhugsandi að
Svíar myndu vilja standa einir
Norðurlandanna utan NATO, fari
svo að Finnar sæki um aðild.
Sænski Sósíaldemókrataflokk-
urinn tilkynnti fyrr í vikunni að
hann hygðist endurskoða stefnu
sína í varnar- og öryggismálum, sem
þóttu söguleg tíðindi eftir áralanga
hlutleysisstefnu Svía. Víst þykir að
aðildarumsókn gæti orðið að hita-
máli í þingkosningum í haust, hafi
Svíar ekki þá þegar sótt um aðild,
þar sem hægriflokkarnir sem nú eru
í stjórnarandstöðu hafa lýst því yfir
að nái þeir meirihluta muni þeir
sækja um aðild.
Þá hafa sænsk stjórnvöld einn-
ig sett af stað endurskoðun á örygg-
isstefnu sinni, sem á að ljúka fyrir
lok maí. Andersson ítrekaði þó í gær
að ekki væri útilokað að Svíar
myndu ákveða að halda sig áfram
utan bandalagsins.
Óvíst um viðbrögð Rússa
Fljótlega eftir að umræða um
hugsanlega NATO-aðild Finna og
Svía hófst hótaði María Sakaróva,
talskona rússneska utanríkisráðu-
neytisins, „pólitískum og hern-
aðarlegum afleiðingum“ fyrir ríkin
tvö, án þess að útskýra það nánar.
Dmitrí Peskov, talsmaður Pút-
íns Rússlandsforseta, sagði sömu-
leiðis fyrr í þessari viku, að Rússar
myndu grípa til aðgerða til þess að
„færa jafnvægi á ný,“ ef Finnar
gengju í NATO.
Ekki er vitað hvernig aðgerðir
það yrðu, en Jens Stoltenberg,
framkvæmdastjóri NATO, hafði orð
á því í síðustu viku, að bandalagið
myndi huga að ráðum til þess að
tryggja öryggi ríkjanna í því milli-
bilsástandi sem myndi skapast á
milli umsóknar og samþykktar að-
ildar.
Hitt er þó víst, að með aðild
Finna myndu sameiginleg landa-
mæri NATO og Rússlands lengjast
um 1.340 kílómetra, og það yrði bein
afleiðing af innrás, sem átti að draga
úr ítökum NATO í nágrenni Rúss-
lands. „Hvernig er þetta annað en
strategískt klúður fyrir Pútín?“
spurði háttsettur bandarískur emb-
ættismaður í samtali við The Times.
Samstiga inn í Atl-
antshafsbandalagið?
AFP/Paul Wennerholm
Varnarmál Magdalena Andersson, forsætisráðherra Svíþjóðar, og Sanna
Marín, forsætisráðherra Finna, ganga saman til blaðamannafundar í gær.