Morgunblaðið - 08.11.2022, Blaðsíða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 8. NÓVEMBER 2022
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri: Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á www.mbl.is/mogginn/leidarar
Aðskapa fordóma
É
g sat með góðum vinum um helgina
þar sem rædd var staða fólks á
flótta. Fólk vill fá réttar upplýsingar,
en því miður hafa sumir valdhafar
leitt umræðuna í villu og þess vegna
vil ég í þessum mola gera mitt til að lýsa upp
þokuna sem einkennir umræðuna. Rangar
upplýsingar skapa nefnilega fordóma.
Rúmlega 100 milljón manns eru á flótta í heim-
inum. Það er fordæmalaus fjöldi sem einkennist
ekki síst af þeim fjölda sem flúið hefur Úkraínu
frá því að Rússar réðust þangað inn í febrúar
2022. Sjö milljónir hafa flúið Úkraínu sem er
sambærilegur fjöldi og flúið hefur Sýrland frá
upphafi átaka þar árið 2011. Frá Venesúela hafa
tæplega sjö milljónir flúið frá árinu 2015. Sá
fólksflótti sem brast á með hryllilegu innrásar-
stríði Rússa í Úkraínu er því fordæmalaus.
Langflest leita skjóls í nágrannaríkjum, svo sem Kólu-
mbíu, Tyrklandi og Póllandi. Sárafáir ná til Íslands.
Íslensk stjórnvöld ákváðu að veita úkraínsku flótta-
fólki vernd og hafa þaðan komið tvö þúsund manns.
Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna skoraði á ríki
að veita þeim vernd og það sama gerði stofnunin varð-
andi flóttafólk frá Venesúela enda ríkir þar vargöld sem
óvíst er hvenær taki enda. Þar stendur réttarríkið veikt,
einnig lýðræðið og grunnstoðir landsins eru að hruni
komnar. Kærunefnd útlendingamála staðfesti neyðina
og eiga þessi tvö þjóðlönd rúm 80% allra umsókna um
vernd hér á landi. Umsóknum fólks af öðru þjóðerni
hefur ekkert fjölgað.
Í umræðu um endursendingar til Grikk-
lands í síðustu viku hefur borið á misskiln-
ingi og sökinni skellt á Dublin-reglugerðina
en hún hefur veitt stjórnvöldum skjól gegn
umsóknum þeirra sem þegar hafa fundist
í öðrum ríkjum Dyflinnarsamstarfsins. Sá
hópur sem sendur var á götuna í Grikklandi
í liðinni viku heyrir ekki undir þá reglugerð
heldur hefur sá hópur þegar fengið viður-
kennda stöðu flóttafólks, en ekki fengið
vernd gegn ómannúðlegum og hættulegum
aðstæðum á götum Grikklands. Þau dvelja
ekki í flóttamannabúðum í Grikklandi sem
eru eingöngu fyrir þá sem enn bíða niður-
stöðu umsókna sinna. Gatan er því þeirra
heimili og fæði úr ruslatunnum þeirra
næring.
Samtala endursendinga allra Evrópuríkja
til Grikklands á fyrri helmingi ársins nær ekki 100. Hafa
hjálparsamtök gagnrýnt framkvæmdina vegna þeirrar
hættu sem ríkin setja fólk í og stöðvuðu bæði Þýska-
land og Holland endursendingar til Grikklands. Með
ákvörðun sinni um að senda fólk á götuna í Grikklandi,
þar á meðal fatlaðan einstakling, má velta fyrir sér
hvort íslensk stjórnvöld séu að virða þá grundvallar-
reglu sem bannar endursendingu ef fólk er í hættu á
ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Telja sumir
a.m.k. að gisting á götu og fæða úr ruslatunnum sé
hvort tveggja ómannúðleg og vanvirðandi.
Pistill
Helga Vala
Helgadóttir
Höfundur er þingmaður Samfylkingar.
Að loknum landsfundi
Sjálfstæðis-
flokkurinn er
kominn frá sínum
landsfundi, bæði
heill og óhruflað-
ur. Annað stóð
ekki til.
Ytri myndin var
glæsileg. Um 1700 flokksfull-
trúar tóku þátt í starfinu.
Margir þeirra ætluðu sér
einkum að fylgjast með al-
mennum umræðum og loks að
taka þátt í atkvæðagreiðslum,
bæði um samþykktir og álita-
mál, og ekki síst að hafa sitt
að segja um hver skyldi leiða
flokkinn næstu árin. Innri
myndin var einnig þýðingar-
mikil. Þar gafst áhugasömum
tækifæri til að hafa áhrif á
stefnumörkun til lengri og
skemmri tíma. Þessu fólki er
ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn
er oftar en ekki í lykilstöðu
til að hafa mikil áhrif á
þróun mála og ráða miklu
um sum þeirra, einkum þau
þar sem flokkurinn fer með
forræði í ráðuneyti, eða hefur
atbeina að öðrum
málum, þar
sem samstarfs-
flokkarnir fara
með forystu.
Hvort tveggja er
þýðingarmikið.
Fyrir fáeinum vik-
um var ekki á vitorði flokks-
manna að látið yrði sverfa til
stáls um forystu flokksins.
Ekkert virtist gefa ríkulegt
tilefni til slíks, þar sem flokk-
urinn er í ríkisstjórn, og vara-
samt að rugga þeim bát þegar
málefnasamningur liggur
fyrir sem markar stefnuna til
næstu ára. Hefðu áform um
breytta forystu náð fram að
ganga nú, hefði mátt ætla að
nokkurt uppnám hefði getað
orðið í ríkisstjórninni, jafnvel
svo, að tilveru hennar hefði
verið ógnað. Nýr formaður
hefði vart setið drýgstan tíma
í ríkisstjórn án þess að hafa
megináhrif á stefnu hennar.
Svo fór að formaður flokksins
hélt velli með fylgi sem hann
getur mjög vel unað við.
Sjálfstæðisflokk-
urinn og ríkisstjórn-
in sem hann á aðild
að komu heil frá
landsfundi}
sem er næmari fyrir breytingum á
hinu pólitíska landslagi.
Það er hins vegar ekki útilokað, og
þeir bjartsýnustu í hópi demókrata
telja sig eiga mikið inni miðað við
kannanir, þar sem fleiri kjósend-
ur í þeim kjósendahópum sem
demókratar eiga helst hljómgrunn
hjá hafa skráð sig á kjörskrá en
áður, auk þess sem utankjörfundar-
atkvæði hafa aldrei verið fleiri en
nú. Engu að síður er brekkan brött
fyrir demókrata.
Meiri spenna í öldungadeild
Öldungadeildin er hins vegar allt
annar handleggur. Ólíkt fulltrúa-
deildinni, þar sem kosið er um hvert
einasta þingsæti á tveggja ára fresti,
er einungis kosið um þriðjung þing-
sæta hverju sinni, og eiga því flokk-
arnir mismikið undir kosningunum.
Þá gilda önnur lögmál um kosningar
í öldungadeildinni þar sem allir íbú-
ar ríkisins kjósa um sama embætti,
ólíkt fulltrúadeildinni.
Að þessu sinni eru 20 þingsæti
repúblikana undir og 14 þingsæti
demókrata. Þar af eru um átta þing-
sæti sem geta farið á hvorn veginn
sem er, en framan af þótti líklegra
að demókratar myndu geta unnið á í
deildinni, en repúblikanar hafa sótt í
sig veðrið síðustu daga.
Mesta spennan er í ríkjun-
um Pennsylvaníu og Georgíu. Í
fyrrnefnda ríkinu hefur demókrat-
inn John Fetterman vararíkisstjóri
jafnan haft traust forskot í könnun-
um á repúblikanann Mehmet Oz,
fyrrverandi hjartaskurðlækni
sem vakti fyrst athygli á sér í
sjónvarpsþáttum Opruh Winfrey.
Fetterman er hins vegar að jafna sig
á heilablóðfalli og hafa því vaknað
spurningar um hæfi hans.
Í Georgíu takast á demókrat-
inn Raphael Warnock, sem vann
öldungadeildarþingsæti sitt í
aukakosningum fyrir tveimur árum,
og repúblikaninn Hershel Walker,
fyrrverandi ruðningsstjarna. Walker
hefur vakið athygli fyrir umdeildar
yfirlýsingar sínar sem og hneyksl-
ismál eftir að hann var sakaður um
að hafa greitt fyrir fóstureyðingar
að minnsta kosti tveggja kvenna,
á sama tíma og hann talar fyrir
algjöru banni gegn fóstureyðingum.
Hneykslismálin virðast hins
vegar frekar hafa eflt Walker og er
hann nú með 49,6% fylgi gegn 49%
Warnocks í könnunum. Í Georgíu
gilda hins vegar aðrar reglur en
í flestum öðrum ríkjum, þar sem
sigurvegarinn þarf að tryggja sér
minnst 50% atkvæða. Þykir líklegt
að Warnock myndi þá fá til sín fleiri
atkvæði þeirra sem kjósa frambjóð-
endur „þriðju flokka“ en Walker.
Auk þessara ríkja er einnig vert
að fylgjast með Arizona og Nevada,
en þar fara demókratar með bæði
þingsætin. Mark Kelly, fyrrverandi
geimfari, þykir vís til að verja sæti
sitt í Arizona, en í Nevada þykir lík-
legra að repúblikaninn Adam Laxalt
velti Catherine Cortez Masto úr
sessi. Baráttan um öldungadeildina
gæti því oltið á örfáum atkvæðum.
A
llt útlit er fyrir að
repúblikanar muni hafa
betur í þingkosningunum
í Bandaríkjunum sem
fara fram í dag, þar sem góðar líkur
eru á því að þeir muni fá meirihluta
fulltrúa í fulltrúadeildinni, auk þess
sem baráttan um öldungadeildina
hefur snarharðnað á síðustu vikum.
Samkvæmt kosningalíkani heima-
síðunnar fivethirtyeight.com, þar sem
mögulegar niðurstöður kosninganna
eru reiknaðar út með aðstoð tölvu
í 40.000 skipti, eru sagðar um 83%
líkur á því að repúblikanar muni
ná meirihluta í fulltrúadeildinni, en
líkanið metur sem svo að einungis
17% líkur séu á að demókratar haldi
meirihluta sínum þar. Í öldunga-
deildinni metur líkanið stöðuna
þannig að repúblikanar muni einnig
ná meirihluta í öldungadeildinni í
um 54% tilfella, og það þrátt fyrir að
demókratar hafi þar þá „forgjöf“, að
falli þingsætin jöfn fer Kamala Harr-
is varaforseti með oddaatkvæðið.
Oft erfitt fyrir forsetaflokkinn
Þessi spá þykir ekki koma á óvart
og spila þar nokkrir þættir inn í.
Fyrir það fyrsta eru þingkosningar á
miðju kjörtímabili forseta oft erfiðar
flokki forsetans. Frá árinu 1934 hafa
verið haldnar 22 þingkosningar á
miðju kjörtímabili, og hefur flokkur
forseta þar tapað að meðaltali
28 sætum í fulltrúadeildinni og
fjórum sætum í öldungadeildinni,
en meirihluti demókrata er nú átta
sæti í fulltrúadeildinni og odda-
atkvæði varaforsetans í öldunga-
deildinni. Á þessu tímabili hafa bara
Franklin Roosevelt og George W.
Bush náð að „halda velli“ í báðum
deildum þingsins á miðju kjör-
tímabili.
Vinsældir forseta á miðju
kjörtímabili gefa því gjarnan
vísbendingu um hversu „illa“ flokki
hans muni ganga. Samkvæmt
könnunum telja um 42% Banda-
ríkjamanna að Joe Biden standi
sig vel í embætti, en sambærilegar
kannanir sýndu hann með allt niður
í 36% stuðning fyrr í sumar. Óvenju-
há verðbólga kemur einnig niður
á vinsældum demókrata og þurfa
þeir nánast á kraftaverki að halda til
þess að halda velli í fulltrúadeildinni,
Hörð barátta um
öldungadeildina
AFP/Paul Vernon
Kosningar Langar línur voru við þennan kjörstað í Ohio í gær, þar sem
hægt var að kjósa utan kjörfundar í bandarísku þingkosningunum.
SVIÐSLJÓS
Stefán Gunnar Sveinsso
sgs@mbl.is
n
Kjaraviðræður
K jaraviðræð-
ur standa
nú yfir á al-
menna markaðn-
um og hafa fundir
þegar farið fram
á milli Samtaka atvinnulífs-
ins og stærstu viðsemjenda,
iðnaðarmanna, verslunar-
manna og Starfsgreinasam-
bandsins, auk Eflingar, sem
fundaði með SA fyrir helgi.
Enn sem komið er hafa ekki
borist fréttir af öðru en að
fundirnir fari vel fram og
séu árangursríkir, svo langt
sem þeir ná, en vissulega er
enn margt órætt og þá ekki
síst það sem viðkvæmast er.
Í fréttum hefur komið fram
að himinn og haf sé á milli
þeirra kröfugerða sem sett-
ar hafa verið fram. Þetta er
áhyggjuefni því að hætt er
við að mismunandi áherslur
og kröfur verði til þess að
flækja viðræðurnar og draga
þær á langinn.
Miðað við þann málflutning
sem haldið hefur verið uppi
mátti gera ráð fyrir kröfu-
gerð frá Eflingu sem ekki
yrði endilega í samræmi við
efnahagslegan stöðugleika.
Kröfugerðin sem birtist
fyrir helgi staðfesti þetta
svo um munaði og virðist
fremur ætluð til að kalla
fram átök en að ná árangri
í viðræðum. Samninganefnd
Eflingar, sem skipuð er 89
félagsmönnum, er heldur
ekki líkleg til
að einfalda
viðræðurnar
eða flýta þeim.
Erfitt er að sjá
hvernig svo stór
hópur á að geta haldið uppi
skilvirkum viðræðum.
Kröfugerð Eflingar hljóðar
upp á krónutölusamninga,
líkt og samið var um í síð-
ustu kjarasamningum. Sú
aðferð getur aldrei gengið
til lengdar, af þeirri einföldu
ástæðu að þeir sem eru
ekki á lægstu töxtum sætta
sig ekki við að munurinn
á töxtunum fjari út. Þetta
kann að hljóma ósanngjarnt
í eyrum samninganefndar
Eflingar, en allar líkur eru á
að þetta sé veruleikinn sem
við er að eiga.
Þá er tæpast hægt að ætla
að kröfugerð sem gerir ráð
fyrir 40-45% hækkun taxta á
þremur árum sé sett fram í
þeim tilgangi að ná árangri,
jafnvel á sama tíma og gerð
er krafa um margt annað,
svo sem styttingu vinnuviku.
Vonandi tekst aðilum
vinnumarkaðarins að ráða
fram úr þessu á næstunni.
Samningar eru þegar lausir
og ábyrgð þeirra sem að
samningagerð koma er mikil.
Það hjálpar ekki til að ná
samningum og tryggja efna-
hagslegan stöðugleika ef ein-
hverjir nálgast viðfangsefnið
af óbilgirni og óraunsæi.
Raunsæi er
nauðsynlegt við alla
samningagerð}