Morgunblaðið - 27.12.2022, Blaðsíða 11

FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 27. DESEMBER 2022
11
Hamraborg 10, Kópavogi, sími 554 3200
Opið virka daga 9.30–18
laugardaga 11-14
Verið velkomin
í sjónmælingu
Einnig að stuðla að mannlegri
reisn og tryggja fólki réttindi og
skapa möguleika til þátttöku í
lýðræðislegum samfélögum þar
sem jafnrétti er í heiðri haft. Þetta
skiptir allt máli fyrir frið í heim-
inum. Skilningur á mismunandi
trúarbrögðum og menningarlegri
fjölbreytni um allan heim gerir
slíkt einnig og að velja samræð-
ur og samningaviðræður í stað
árekstra er nokkuð sem Sþ eiga að
þjóna, sem vettvangur til þess að
tryggja þessi tengsl og umburðar-
lyndi meðal ólíkra þjóða. Framlag
kvenna, barna og ungmenna og
eldra fólks í því að efla friðarmenn-
ingu er einnig mjög mikilvægur
þáttur sem oft gleymist. En til þess
að þróa friðsamleg samfélög þarf
jafnrétti og umburðarlyndi. Einnig
verður að fjárfesta í menntun og
bæta þekkingu í svo mörgu tilliti.
Þetta er nokkuð sem hefur fengið
mikinn hljómgrunn í íslenskri utan-
ríkisstefnu með ályktun öryggis-
ráðsins nr. 1.325 frá árinu 2000, en
það fjallar um mikilvægt framlag
kvenna til friðaruppbyggingar og
viðhalds friðar eftir átök. Ekki
eingöngu fyrir eigið öryggi heldur
líka í alþjóðasamfélaginu. Ísland
var eitt af fyrstu ríkjum til þess að
setja sér landsáætlun um konur,
frið og öryggi. Núverandi áætlun
gildir út 2022 og er því von á nýrri
landsáætlun Íslands bráðlega.“
Meira en 200 dagar í almanaki
næsta árs eru tileinkaðir ákveðn-
um málefnum eða verkefnum sem
eru samþykkt af allsherjarþingi
Sþ en aðildarríki mega koma með
tillögur. Stundum draga til dæmis
stofnanir og samtök Sþ athygli að
ákveðnum málefnum sem mikilvæg
þykja.
Alls konar alþjóðlegir dagar
Í ályktunum sínum fjallar
allsherjarþingið svo um tillögur
að merktum dögum. Alþjóðlegur
dagur til útrýmingar fæðingarfistli
er þarna, en hann er 23. maí.
Íslendingar hafa um árabil stutt
verkefni mannfjöldasjóðs Sam-
einuðu þjóðanna (UNFPA) gegn
fæðingarfistli víðs vegar í heimin-
um, meðal annars í Malaví, sem
er annað tveggja samstarfsríkja
Íslands í alþjóðlegri tvíhliða þró-
unarsamvinnu. Um tvær milljónir
kvenna þjást af fæðingarfistli
(obstetric fistula) samkvæmt
upplýsingum Sameinuðu þjóðanna.
Í Malaví er talið að um 0,6 prósent
kvenna þjáist af þessu. Mikill
líkamlegur sársauki og skömm
fylgir fæðingarfistli, til dæmis
þegar hann myndast milli ristils og
legganga, með þeim afleiðingum
að konur hafa ekki lengur stjórn á
þvaglátum og/eða hægðum.
Þemu alþjóðlegra daga eru ávallt
tengd ályktunum og helstu að-
gerðasviðum Sþ, það er að viðhalda
friði, stuðla að öryggi og sjálfbærri
þróun, verndun mannréttinda og
tryggja alþjóðalög og mannúðar-
aðgerðir.
„Margir alþjóðadaganna eru
haldnir hátíðlegir í íslensku samfé-
lagi, bæði af skólum, fyrirtækjum,
stjórnvöldum og samtökum svo
fátt eitt sé nefnt,“ segir Vala Karen.
Nefnir hún þar til dæmis alþjóða-
daga til dæmis kennara og fatlaðra.
Einnig má tiltaka dag mann-
réttinda, barna, jafnlauna, hafs,
umhverfis, frjálsrar fjölmiðlunar og
móðurmálsins. Aðrir dagar sem Sþ
tileinkar ákveðnum málefnum en
er lítt getið á Íslandi eru merktir
til dæmis blindraletri, djasstónlist,
tókbaksvörnum og ferðaþjón-
ustu. Einnig eru til dagar þar sem
skáklist, útvarp, sjónvarp, vinátta,
þjóðtungur, menntun og vísinda-
starf kvenna eru í brennidepli. Allir
eiga þessir dagar sína sögu og mið-
ast fræðsla um þá við að málefnin
tengist heiminum öllum.
Á vettvangi Sameinuðu þjóð-
anna verður árið 2023 tileinkað
tveimur málefnum; annars vegar
framleiðslu á hirsi, og hins vegar
samræðum sem tryggingu fyrir
friði. „Hvor tveggja eru viðeigandi
málefni í þeirri
stöðu sem nú er
uppi í alþjóða-
samfélaginu,“
segir Vala
Karen Viðars-
dóttir, fram-
kvæmdastjóri
Félags Sam-
einuðu þjóðanna
á Íslandi. „Hjá
félaginu vekjum
við athygli á
þessum málum með samtali og
fræðslu til almennings, heimsækj-
um skóla og stofnanir og ræðum
við fjölmiðla. Leiðirnar eru margar
og málefnin sem snerta allt mann-
kynið eru mikilvæg.“
Framlag til fæðuröryggis
Misjafnt er hvernig kynningu
á málefnum ársins er háttað.
Umfjöllun um hirsisræktina er á
ábyrgð FAO, Matvælastofnunar SÞ,
sem er með höfuðstöðvar í Róm.
Stofnunin sendir frá sér margvís-
legan fróðleik um hirsi, sem er í
raun samheiti nokkurra tegunda af
korni. Í Úkraínu til dæmis er mikill
fjöldi kornbænda og víðfeðmir akr-
ar þar í landi hafa stundum verið
kallaðir matarkista Evrópu. Þess
verður fólk á Vesturlöndum svo
sannarlega vart nú á stríðstímum.
„Kornskortur vegna stríðsins í
Úkraínu hefur haft neikvæð áhrif
víða. Því þarf viðurkenningu á því
að landbúnaður og fæðukerfið eru
hvor sín hliðin á sama peningnum.
Ný tækni og stafræn þróun geta
sömuleiðis aukið virði framleiðslu
og þar geta komið til bættar aðferð-
ir við verkun framleiðslu, flutninga,
viðskipti, endurvinnslu og annað.
Framleiðsla á hirsi er lífsviðurværi
milljóna fjölskyldna í dreifbýli um
allan heim og framlag sem skiptir
miklu fyrir fæðuöryggi,“ segir Vala
Karen og heldur áfram:
„Í matvælakerfi heimsins eru
uppi margvíslegar flóknar áskoran-
ir, vegna hungurs, vannæringar og
sjúkdóma sem tengjast mataræði.
Í þessu sambandi þarf að líka að
horfa til neyðarástands í loftslags-
málum og þess að náttúruauðlindir
eyðast. Hirsi getur vaxið á þurru
landi með lágmarksaðföngum
og þolir breytingar á loftslagi og
því kjörin lausn fyrir lönd til að
auka sjálfsnægtir og draga úr því
að treyst sé á innflutt korn. Við
þurfum að horfa til þess að af hirsi
og öðrum korntegundum sé nægt
framboð á viðráðanlegu verði. Allt
þetta helst svo í hendur við Heims-
markmið Sameinuðu þjóðanna um
sjálfbæra þróun.“
Jafnrétti og umburðarlyndi
í þágu friðar
Alþjóðlegt ár samræðna sem
trygging fyrir friði er hitt megin-
málið sem Sameinuðu þjóðirnar
hafa í brennidepli á árinu 2023.
Innrás Rússa í Úkraínu fyrir tíu
mánuðum hefur verið efst á baugi
í fjölmiðlum. Bæði þar eystra og
víðar í veröldinni ríkir ófriður,
sem oftar en ekki bitnar verst á
almennum borgurum og hefur það
gríðarleg áhrif á innviði landsins.
Með alþjóðlegu ári samræðna vilja
SÞ, segir Vala Karen, minna á það
mikilvæga hlutverk sem þær hafa í
því að þróa vinsamleg tengsl milli
ríkja. Einnig árétta að stofnsátt-
máli samtakanna, markmið hans
og meginreglur lúta að því að
tryggja frið og skapa betri framtíð.
„Að koma í veg fyrir átök, vinna
að friðsamlegri lausn deilumála,
leita sátta og halda úti friðar-
gæslu og afvopnun er hluti af því.
Málefni alls
mannkyns
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
Árið 2023 á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er tileinkað hirsis- og kornframleiðslu og mætti samtalsins í þágu friðar
AFP
Akrar Úkraína er stundum sögð matarkista Evrópu. Innrás Rússa í landið
hefur því ógnað fæðuöryggi í álfunni sem kallað hefur á viðbrögð.
AFP/Brendan Smialowski
Samtal Volodimír Selenskí leiðtogi Úkraínu og Joe Biden forseti Banda-
ríkjanna á skrafi í Hvíta húsinu. Hverju mun samtal þeirra skila?
Vala Karen
Viðarsdóttir
Óskum
viðskiptavinum okkar
gleðilegra hátíðar
og þökkum viðskiptin
á líðandi ári
Hólshraun 3 · 220 Hafnarfjörður · Símar: 555-1810, 565-1810 · Netfang: veislulist@veislulist.is · www.veislulist.is
Virti ekki lokanir í tvígang
Rúta á vegum Hópbíla, með 30 farþegum, festist tvisvar
í fyrradag og þveraði þjóðveg 1 í bæði skiptin í nágrenni
Víkur í Mýrdal. Eftir að björgunarsveitir losuðu rútuna
í fyrra skiptið er hún festi sig á þjóðvegi 1 við Pétursey
hlýddi bílstjóri hennar engum tilmælum um lokanir og
festi sig aftur við afleggjarann að Hótel Dyrhólaey þar
sem rútan þveraði veginn. Þjóðvegur 1, á milli Víkur og
Kirkjubæjarklausturs, var lokaður í allan gærdag. Upp-
lýsingafulltrúi Landsbjargar harmar málið en segir sveit-
irnar ekki hafa haft heimildir til að hamla för rútunnar.
Rútan Bílstjórinn
virti ekki lokanir.