Morgunblaðið - 27.12.2022, Blaðsíða 28

MENNING28
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 27. DESEMBER 2022
Miklu meira, en bara ódýrt
Hálkubroddar895
Snjósköfur
Verð frá
kr. 1.495
Bílrúðu-
sköfur
Verð frá
kr. 395
Rassaþotur
495
Dráttartóg
2tonn 4m
2.485
Rúðuvökvi
995
Smáratorgi 1, 201 Kóp., s. 588 6090, vl@verkfaeralagerinn.is
Verkfæralagerinn
Mán.-fös. kl. 9-18, lau. kl. 10-17, sun. kl. 12-16
Startkaplar
frá2.985
Snjóskóflur
Verð frá
kr. 1.985
Lítið forspjall
Biblían er grundvallarrit kristinn-
ar trúar og reyndar gyðingdóms
einnig. Margar sögur hennar er
líka að finna í Kóraninum, helsta
trúarriti múslíma, þótt sagan sé
ekki sögð á sama hátt þar. Hún
mun vera mest útgefna bók í
sögunni. Hún hefur verið þýdd á
flest tungumál heimsins. Hana er
að finna á hótelum, í fangelsum og
á sjúkrahúsum um allan hinn vest-
ræna heim að minnsta kosti. Sjálfur
hef ég rekist á Biblíuna í skúffum
og skápum bæði
í Þýskalandi,
Ítalíu, Ísrael,
Suður-Kóreu,
Laos og Bútan.
Biblían er til
á mörgum
heimilum hér á
Íslandi og var til
skamms tíma til
á þeim flest-
öllum. Nýja testamentið ratar inn
á mörg heimili á hverju ári þegar
Gídeonsmenn gefa fermingarbörn-
um eintak. Sjálfur á ég eitthvað
um fjörutíu Biblíur hvaðanæva
úr heiminum á 36 tungumálum
sem ég hef safnað gegnum árin.
Biblíurnar hef ég eignast á flakki
mínu um heiminn og sumar hef
ég fengið að gjöf eftir að vinir og
ættingjar fréttu af þessu safni
mínu. Biblíurnar eru hver annarri
glæsilegri og sýna mér hversu
mikils menn meta þessa bók hvar
sem er á kringlu heimsins, en líka
hvernig menning hvers útgefanda
fær að njóta sín í bókunum sem
gjarnan eru skreyttar og merktar
að hætti heimamanna á hverjum
stað. Biblíuútgáfan undirstrikar
líka sjálfstæði og reisn þeirra sem
að útgáfunni stóðu. Sem dæmi má
nefna norðursamísku Biblíuna sem
kom út í fyrsta sinn árið 2020 og ég
eignaðist þá. Hún er skreytt hinni
rísandi sól á kápu og tvinnar þannig
saman sögu Biblíunnar og sjálf-
stæðisbaráttu Sama.
Þannig hefur Biblían alltaf líka
verið pólitísk eins og við eigum eftir
að sjá betur hér. Pólitík er komið
af gríska orðinu polis sem merkir
borgríki eða borg. Pólitík er þannig
allt sem snertir ríkið. Og það gerir
Biblían svo sannarlega líka.
En þótt Biblían sé svona þekkt og
hafi verið gefin út í svona mörg-
um eintökum og sé til á mörgum
heimilum og tölfræðilega líka heima
hjá þér eða foreldrum þínum eða
afa og ömmu, þá finnst mörgum
okkar af einhverjum ástæðum erfitt
að taka hana niður úr hillunni eða
upp úr kassanum eða skúffunni og
lesa hana. Og þótt við gerum það
og opnum hana, blöðum við mörg
oft hratt í gegnum hana og skiljum
hvorki upp né niður. Mörgum okkar
finnst hún óskiljanleg! Enda er
erfitt að átta sig á hvernig best er
að fletta upp í þessari undarlegu
bók, átta sig á henni og skilja hana.
Og er hún ekki bara hundleiðinleg
líka? Ekkert nema helgislepja og
gömul hjátrú og galdrasögur og úr-
elt boð og bönn? Ekkert sem kemur
mér við? Eða þér? Algerlega úrelt!
Eða hvað?
Ég hef reyndar þá kenningu að
það sé ekkert svo erfitt að lesa
hana. Það er að minnsta kosti mín
reynsla. Ég held einmitt að af því að
svo margir segja að þetta sé flókin
og illskiljanleg bók, án þess endi-
lega að hafa lesið hana, leggi margir
ekki í hana. Allt of oft nálgumst við
hana líka með fordómum og gefum
henni ekki tækifæri. En ef okkur
tekst að brjóta okkur leið inn í hana
og opna glugga að veröld hennar, þá
launar hún okkur með því að opna
sjálf glugga í allar áttir inn í menn-
ingarheima og sögur og frásagnir
sem við vissum varla að væru til.
Það sem fékk mig til að opna
augun fyrir Biblíunni og gefa henni
tækifæri var reyndar hvernig
kennari minn í guðfræðideild
Háskóla Íslands, prófessor Þórir Kr.
Þórðarson, hjálpaði mér að skilja
eigin fordóma gagnvart henni. Það
var árið 1983. Þannig var að þegar
ég hóf nám á sínum tíma í guðfræði
var það með hálfum huga. Ég hef
alltaf haft mikinn áhuga á sögu og
það var eiginlega þess vegna sem ég
fór í þetta nám – sagan, kirkju-
sagan, sagnfæðin og saga trúar-
bragðanna, heillaði mig. Ég hafði þá
þegar setið nokkur ár í sagnfræði
við Háskóla Íslands. Biblían fannst
mér aftur á móti frekar úrelt
fyrirbæri, gamaldags og undarlegt
og erfitt að nálgast og fá botn í það.
En fyrsta haustið mitt í náminu
byrjaði ég á námskeiði um Gamla
testamentið og það var prófessor
Þórir sem hélt utan um það. Fyrsta
verkefnið sem við nemendurnir
fengum var að lesa í beit á sjö dög-
um alla Genesis, Fyrstu Mósebók,
og skrifa svo ritgerð um hvað okkur
þætti um hana.
Ég gerði það af
heilagri vandlætingu
Genesis segir frá sköpun heimsins
á sjö dögum, Adam og Evu, Eden og
Nóa sem varð mörg hundruð ára og
Nóaflóðinu og eiginkonu Abrahams
sem eignaðist barn á gamals aldri
og allskonar stórfurðulegum
hlutum af því tagi. Svo ég tók mig
til, settist niður og skrifaði, að því
er mér fannst, leiftrandi gagnrýni
á allt þetta rugl. Hvernig er hægt
að taka mark á þessu, skrifaði ég,
Sköpunarsögunni og að Guð hafi
skapað Adam og Evu og Nóaflóðinu
og öllu þessu?
Ánægður með sjálfan mig kvittaði
ég undir, sannfærður um að ég
myndi fá núll og skít og skömm
fyrir ritgerðina. Með því ákvað ég
að hætta í þessu námi, láta þetta
verða mitt síðasta orð og gera svo
eitthvað skynsamlegra við líf mitt.
En prófessor Þórir Kr. breytti
öllum þessum áætlunum mínum.
Hann gaf mér nefnilega 10 fyrir
ritgerðina og skrifaði svo undir:
„Láttu ekki neinn taka frá þér þessa
gagnrýnu hugsun þína og nýttu
hana til að komast til botns í því
sem þessir textar vilja segja í raun
og veru.“ Ég man að ég var alveg
orðlaus. Hvað var maðurinn að
meina? Hvað hafa þessir textar að
segja? Það sem af er ævinni hefur
svo farið í að leita að svarinu við
þessari spurningu.
Auðvitað er þetta gamall texti,
undarlegur og torskilinn, sérstak-
lega ef maður þekkir ekki samheng-
ið. En þess vegna hef ég einmitt
tekið saman þessa bók, Allt sem þú
vilt vita um Biblíuna. Þetta er bók
sem segir frá því hvernig Biblían er
samansett, hvernig textar hennar
urðu til og hvernig best er að átta
sig á boðskap hennar, gerð og
samhengi. Þess vegna er undirtit-
illinn „Höfundar, saga, umhverf i og
áhrif mest seldu bókar sögunnar“.
Til þess að skilja Biblíuna verður
maður að þekkja söguna, hvernig
Biblían varð til og hvaða þjóðir og
menningarheimar settu mark sitt á
hana. Þess vegna ferðumst við hér
saman gegnum árþúsundin. Allt
frá hinum elstu menningarþjóðum
frjósama hálfmánans og til þeirra
sem túlka Biblíuna í dag. Þessi
handbók er eins og leiðsögubók
fyrir ferðamenn sem ætla sér að
skreppa til framandi landa. Hand-
bók ferðamannsins leiðir þig í sann-
leikann um landið sem þú ætlar að
heimsækja, hverjir búa þar, sögu
þess og menningu, hvaða helstu tíu
staðir eru ómissandi fyrir ferða-
manninn, hvar best er að borða og
gista og svo framvegis. Ferðahand-
bækur eru góðar þegar staður er
heimsóttur í fyrsta sinn. En þegar
maður kemur þangað oftar er líka
hægt að kafa betur undir yfirborðið.
Þá kynnist maður viðkomandi stað
eða borg eða landi líka betur. Og þá
getur maður skilið ferðahandbókina
eftir heima. Eftir því sem maður
heimsækir hinn „framandi“ stað
oftar verður hann sífellt meira eins
og manns annað heimili og maður
fer að rata um hann blindandi.
Þannig er það til dæmis með mig og
Rómaborg. Ég kom fyrst til Rómar
árið 1993 og rataði varla út frá járn-
brautarstöðinni sem ég kom til með
lest frá flugvell inum um miðja nótt.
Og ekki skildi ég ítölskuna. Mér
fannst þetta ömurleg og ruglingsleg
borg. Síðan hef ég komið meira en
30 sinnum til borgarinnar, dvalið
þar bæði stutt og lengi, einn og með
hópum og sem leiðsögumaður. Og
nú elska ég borgina, á þaðan fullt
af ógleymanlegum minningum,
þekki flesta sögustaði hennar, á mér
uppáhalds veitingahús og kirkju og
gosbrunn og kaffihús og heyri hana
tala til mín í sögum sínum, rústum,
listaverkum, mannfólkinu, tón-
listinni, matnum – endalaust. Þess
vegna læri ég alltaf eitthvað nýtt
þegar ég kem til Rómar. Hún hættir
aldrei að koma mér á óvart.
Eins er það með Biblíuna. Sjálfur
man ég ekki hvenær ég byrjaði að
lesa í Biblíunni. Líklegast hefur
fyrsti lesturinn verið í gegnum
foreldra mína. Mér hefur verið sagt
að á meðan pabbi, sem var prestur,
var að taka próf í grísku í háskólan-
um og í ritskýringu guðspjallanna
á því ágæta tungumáli hafi hann
haft mig sem kornabarn á hnénu
eða liggjandi í vöggu við hliðina
á skrifborðinu sínu. Mamma var
þá vinnandi fyrir okkur feðgun-
um allan daginn í mjólkurbúð á
meðan við höfðum það náðugt með
grískunni og síðar hebreskunni.
Kannski hefur eitthvað af grískunni
og hebreskunni og guðspjöllunum
síast inn þar sem ég lá og hjalaði
hjá pabba. Seinna tók mamma
við og las fyrir mig myndskreyttu
Biblíuna, sem mér fannst reyndar
oft nokkuð óhugguleg. Á unglings-
árunum hafnaði ég Biblíunni og leit
á hana sem skáldskap og kúgunar-
tæki kirkjunnar og auðvaldsins og
í raun algert rugl, eins og ég sagði
frá hérna í upphafi. Enda var ég
byltingarsinnaður eins og margir
hafa verið á sínum yngri árum.
En Biblían hefur sem sagt alltaf
verið einhverstaðar innan seilingar
í mínu lífi og kannski er ástæðan
fyrir því að ég réðst í að skrifa þá
bók sem hér fylgir brennandi áhugi
minn á Biblíunni. […]
Bókarkafli Þórhall-
ur Heimisson leiðir
lesendur í gegnum
hina mörgu og tor-
ræðu kafla Biblíunnar
í bókinni Allt sem þú
vilt vita um Biblíuna.
Hann fjallar meðal
annars um ritunar-
sögu hennar og sögu-
heim, helstu þætti
og kafla.
Grundvallarrit kristinnar trúar
Gluggi Þórhallur Heimisson hefur víða farið að kynna sér hugmyndaheim Biblíunnar. Hér er hann í Egyptalandi.