Morgunblaðið - 27.12.2022, Blaðsíða 17

UMRÆÐAN
17
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 27. DESEMBER 2022
Allt byrjar þetta með litlu brúnu shea hnetunni...
Síðan bætast við sjálfbærar aðferðir, hreinar formúlur og sanngjarnir viðskiptahættir sem
að lokum umbreytast í okkar klassíska og sívinsæla Shea handáburð sem nærir, mýkir
og verndar hendurnar. Og nú kemur hann í 95% endurunnum og endurvinnanlegum
álumbúðum.
VIÐ erumRÆKTENDUR BREYTINGA
BYRJUNIN Á EINHVERJU
STÓRKOSTLEGU
Kringlan 4-12 | s. 577-7040 | www.loccitane.is
Sjálft jólahaldið og
undirbúningur þess á
sviðið enn einu sinni.
Sjaldan fá hefðir og
skemmtileg sérviska
okkar margra betur
að njóta sín á heim-
ilum landsmanna en
einmitt um jólin, og
íhaldssemin víðast í
hávegum höfð. Það á
ekki síst við um hvað
er á veisluborðum
okkar um hátíðarnar.
Þó er víst að sitt sýnist hverjum
um hvað þarf þangað að rata til að
gleðileg jólin geti gengið í garð.
Eitt eigum við þó flest sameigin-
legt; það að íslensk hráefni eru
lykillinn að því að allt sé eins og
það á að vera, og um leið notalegt
og öruggt eins og við erum vön.
Hér standa íslenskir bændur sann-
arlega vaktina rétt eins og áður og
tryggja íslenskum neytendum
gæðavörur. En fá neytendur alltaf
að njóta vafans og umbeðnar upp-
lýsingar um hvaðan hráefnið kom,
hvernig framleitt og hverjir komu
að búskapnum? Stutta svarið er
nei, því miður skortir töluvert upp
á upplýsingagjöfina, sem er tölu-
vert langt á eftir því sem tíðkast í
þeim löndum sem við helst berum
okkur saman við.
Sannarlega íslenskt?
Kjötvörur af ýmsu tagi eru sem
fyrr aðalhráefnin á jóla- og ára-
mótaborðið auk fjölbreytts ómiss-
andi meðlætis. Margt í þessum
flokki er í boði frá íslenskum
bændum sem vanda til verka og
stytta sér ekki leið í óhóflegri
notkun sýklalyfja. Enda eru kröfur
hérlendis strangar og gæfa fólgin í
mótstöðu vísindamanna og bænda
við viðtekna venju sl. áratuga vest-
an hafs og austan í notkun slíkra
lyfja í búskap. Sem dæmi sýnir
evrópsk samantekt um notkun
sýklalyfja í landbúnaði 2019-2020
að hún er hvergi minni en hér-
lendis, rétt eins og í fyrri könn-
unum. En þeir bændur sem mest
nota af sýklalyfjum í evrópskum
landbúnaði nota hundraðfalt magn
sýklalyfja á hvert kg kjöts sam-
anborið við íslenska starfsbræður
sína.
Ræður lægsta verð alltaf för?
Á íslenskum neytendamarkaði
eru seldar kjötvörur frá nokkrum
ESB-löndum sem nota
allt að fimmtugfalt
magn sýklalyfja í
landbúnaði í saman-
burði við íslenskan
veruleika. Það ku jú
lækka framleiðslu-
kostnað segja sumir,
og það sem ódýrara
fæst eigi ávallt að
ráða för. En það dreg-
ur óðum að skulda-
dögum, því sýkla-
lyfjaónæmi er þegar
vaxandi vandamál og
mun að mati Alþjóða-
heilbrigðisstofnunarinnar valda
gríðarlegum heilbrigðisvanda á
næstu árum og verða algengari
dánarorsök en krabbamein innan
30 ára. Þess vegna felast ómæld
verðmæti í okkar „sérvisku“ sem
snýr að ströngum kröfum í notkun
sýklalyfja í landbúnaði og öfunds-
verðu heilbrigði íslenskra hús-
dýrastofna. Hér rétt eins og ann-
ars staðar má og skal gera betur,
og að því er að sjálfsögðu unnið af
bændum og ráðgjöfum þeirra alla
daga.
Til að gæta sannmælis er rétt að
vekja máls á því að auðvitað finn-
ast innfluttar hágæðavörur sem ef-
laust eru framleiddar við strangar
kröfur, og meðaltöl geta aldrei
sagt alla söguna. Tölfræðin og
samanburðurinn marga áratugi til
baka er samt íslenskum bændum
til sóma og neytendum í hag. Sam-
keppni á verðforsendum mun alltaf
vera íslenskum landbúnaði óhag-
stæð á forsendum starfsskilyrða
bænda og smæðar markaðarins.
En áðurnefndir þættir eru verð-
mæti fyrir íslenska bændur og
neytendur í dag, og geta reynst
gulls ígildi í náinni framtíð.
Yfirgnæfandi meirihluti
velur íslenskt um hátíðarnar
Veljum íslensk hráefni þegar
það er mögulegt, og kaupum ekki
köttinn í sekknum vegna óskýrra
eða villandi merkinga. Íslenskur
texti og jafnvel rótgróin alíslensk
vörumerki á umbúðum eru ekki
lengur trygging fyrir íslenskum
uppruna og þarf því að rýna smáa
letrið vel, sem óþarflega oft vantar
jafnvel alfarið. En kvartanir neyt-
enda um skort skýrra uppruna-
merkinga færast í vöxt þar sem
yfirgnæfandi meirihluti vill velja
íslenskt þegar þess gefst kostur.
Saman þurfa neytendur og bænd-
ur að stuðla að almennri notkun
upprunamerkinga á íslenskar af-
urðir á matvörumarkaði. Ekki með
því að finna upp hjólið, heldur
bara með að sækja í reynslubanka
nágrannaþjóða okkar þar sem
áhersla á innlendar landbúnaðar-
afurðir þykir sjálfsögð. Í löndum
þar sem upprunamerkingar hafa
verið innleiddar í margþættu sam-
starfi hins opinbera, neytenda,
frumframleiðenda, matvæla-
framleiðenda og smásala.
Með ósk um gleðilega hátíð, með
hráefni frá íslenskum bændum á
ykkar borðum.
Hafliði Halldórsson
»Kjötvörur af ýmsu
tagi eru aðalhráefn-
in á hátíðarborðið – í
boði íslenskra bænda
sem vanda til verka í
harðri samkeppni við
innfluttar afurðir.
Hafliði
Halldórsson
Höfundur er verkefnastjóri á mark-
aðssviði Bændasamtakanna.
haflidi@bondi.is
394
188 182 176 170 166
154
103
89 84
58 57 56 52 50 49 47 46
34 33 31 30
16 11 7 4
Heimild: European Medicine Agency, ESVAC report og NORM-VET
Mynd:Colourbox
Kýpur Ítalía Ungverjal. Spánn Grikkland Rúmenía Tékkland Holland Írland Sviss Lettland Finnland Noregur
Pólland Portúgal Búlgaría Belgía Þýskaland Frakkland Slóvakía Eistland Danmörk Slóvenía Bretland Svíþjóð Ísland
Sýklalyfjanotkun í landbúnaði 2020
mg/PCU (mg/kg skrokkþyngdar)
Íslensku jólahefðirnar og hráefnin
'/ )++0*
þú það sem
(/ ,-&."* "$
á FINNA.is
IÐNAÐARMENN VERSLANIR
VEITINGAR VERKSTÆÐI
BÓKHALDSÞJÓNUSTA OG FLEIRA