Veiðimaðurinn - 01.09.1967, Síða 18

ur, veiðiréttindi sín fyrir £ 3000. Payne
lét þegar byggja veiðimannahús við árn-
ar á tveim stöðurn, við ósinn íveruhús,
eldhús og íshús, og við Efri Fossa íveru-
hús og vörzlumannshús ásamt eldhúsi.
Stundaði Payne stangaveiði við árnar
með ýmsum löndum sínum frarn til
1906. Þá keypti Reykjavíkurbær veiði-
réttindi og eignir af H. A. Payne fyrir
£ 8000. Var bæjarstjórn legið nokkuð á
hálsi fyrir að hafa hafnað forkaupsrétti
1890 á miklu lægra verði. Bæjarstjórn
keypti þó ekki árnar vegna veiðanna,
heldur var vatnsveitumálið henni efst
í huga. Vatnsbólið var þó ekki tekið beint
frá Elliðaánum, þegar til kom, heldur
urðu uppspretturnar í Gvendarbrunn-
um, góðu heilli, fyrir valinu, svo sem
kunnugt er.
Reykjavík keypti og jarðirnar Breið-
holt og Árbæ og taldi sig þá eiga örugg-
lega allan veiðirétt í ánum upp undir
Elliðavatn og Vatnsenda, en auk þess
einnig rétt til vatnstöku og virkjunar,
þegar þar að kæmi.
Rennsli Elliðaánna.
Elliðaárnar renna til sjávar í tveim
kvíslum, annarsvegar vestur- og suður-
kvísl eftir því sem áin bugðast og hins-
vegar austur- og norðurkvísl. Gekk lax
greiðlega upp í báðar kvíslar úr Elliða-
árvogi, en í vestur- og suðurkvíslinni var
hraunstallur þverhnýptur skammt frá
sjó og þar fossar, Skötufoss og Búrfoss,
en liylur mikill, Drekkingarhylur, fyrir
neðan hinn síðarnefnda. Þegar lítið
rennsli var í kvíslini komst laxinn ekki
upp fyrir fossana á þessum stað og lagð-
ist fyrir í hylnum, sem talinn var góð-
ur hrygningarstaður. Þegar lax komst
upp þessa kvísl, gat liann komizt upp
að Skorarhylsfossi. Þar er hallandi hraun-
klöpp allliá, sem vatnið fossar um, en
breiðir úr sér svo að rennslið verður
hvarvetna of lítið fyrir lax. Kemst hann
því ekki upp þarna.
Áður fyrr var læna er lá frá norður-
kvíslinni ofan við Skáfossa, þvert yfir
Ártúnshólma til vesturs í suðurkvíslina
neðan við Skorarhylsfoss. Mun lax hafa
getað gengið þarna upp úr suðurkvísl-
inni og þar áfram norðurkvíslina. Þessi
læna liefir seinna verið tekin af með
fyrirhleðslu við norðurkvíslina, en það
mótar vel fyrir farveginum ennþá.
I austur- og norðurkvísfinni voru
nokkrir fossar og flúðir, en allt vel fært
laxi, hvernig sem stóð á vatnsmagni, og
að jafnaði var meirihluti rennslisins í
jjessari kvísl. Var því aðallaxgangan um
hana.
Fyrir ofan Skorarhylsfoss er Selfoss í
suðurkvíslinni, gegnt Árbæ. Þar fyrir
ofan koma báðar kvíslarnar saman upp
á hrauninu, sem þarna er í rúmlega 40
m. hæð yfir sjó. En kvíslarnar greinast
aftur þar fyrir ofan og renna sín hvorum
megin við Blásteinshólma ofan við Ár-
bæ, en koma þá aftur saman á kafla í
lialla neðan við Efri Fossa, senr svo eru
kallaðir, í vesturkvíslinni, senr nú orðið
flytur allt rennslið að ofan. Áður voru
þarna kvíslar, eystri og vestri, en milli
þeirra stór hraunbreiða, Árbæjarhólmi,
í 68 til rúmlega 70 nr. hæð yfir sjó.
Austurkvíslin kom úr Bugðu, sem
rann einnig í annarri kvísl í Dimmu, en
svo hét vesturkvíslin frá því er hún kom
úr Elliðavatni niður að kvíslamótum
12
Veiðimaðurinn