Veiðimaðurinn - 01.09.1967, Page 36

haldið sér í keri allan eldistímann. Kom-
ið hefur í ljós, að systkinahóparnir hafa
verið mjög ólíkir að vaxtarhraða, dánar-
tölu og ónæmi fyrir sjúkdómum. Síðan
hafa merkingar leitt í ljós mikinn mis-
mun á hópunum á vexti í sjónum, hversu
margir hafa lifað í sjónum og hve fljóií
þeir verða kynþroska.
Á grundvelli þessara athugana eru
kynbætur gerðar í þeim tilgangi, að fá
hraðvaxinn stofn, sem gefur mikla end-
urveiði og hefur æskilega hæfileika til
eldis, eins og mótstöðu gegn sjúkdóm-
um, og dafnar vel af tilbúnu fóðri.
Kynbótatilraunir hafa staðið í 10 ár
á laxi úr Indalsánni, og í tilrauna-
stöðinni við Álvkarleö er nú lax, sem
kynbættur hefur verið í 4 ætcliði. Á
seinni árum hefur einnig lax úr öðrum
ám verið tekinn til kynbóta.
Venjulega er lax veiddur til lirogna-
töku þegar liann gengur í ár til að hrygna
eftir veruna í sjónum. Vegna merkinga
á aliseiðum hefur verið unnt að velja
úr þessum laxi þá, sem eru úr systkina-
hópi, sem hefur vaxið vel og liefur lága
dánartölu, bæði í eldi og í sjávardvöl-
inni. Þó er það mjög lítill hluti hrogna-
tökulaxanna, sem er merktur og er þann-
ig tiltækur til hrognaöflunar og því eru
mjög takmarkaðir möguleikar á að velja
af þeim beztu laxana úr þeim systkina-
hópum, sem sýnt hafa beztan árangur
í eldi og endurveiði. Aftur á móti verð-
ur hluti hænga, bæði í eldi og sjálfala,
venjulega kynþroska áður en þeir ná
göngustærð. Slík kynþroska hængseiði
hafa verið notuð rnjög í kynbótatilraun-
um til að frjóvga hrogn úr fullvöxnum
hrygnum og komið hefur í ljós að slík
hrogn hafa frjóvgast afar vel og afkvæm-
in orðið jafn dugleg eins og þau, sem
fullvaxnir hængar frjóvguðu.
Á þann hátt er hægt að velja stærstu
hængaseiðin úr beztu systkinahópunum
til kynbóta. Hrygnurnar verða venjulega
kynþroska eftir tveggja til þriggja ára
veru í sjó, en komið hefur í ljós við til-
raunir að halda má þeim svo lengi í
eldi, að þær verði kynþroska og gefi af
sér hrogn. Þannig fengust 300.000 lrrogn
haustið 1962 úr hrygnum, sem aldar
voru allan tímann í ósöltu vatni. Það er
því einnig hægt að velja beztu lirygnu-
seiðin úr hverjum systkinahópi og ala
áfram til hrognaöflunar.
Þegar hrygnurnar eru nógu gamlar
til hrcgnatöku, hafa merkingar á syst-
kinum þeirra einnig leitt í ljós hverjar
eru vænlegastar til mikillar endurveiði.
Hrygnur sem aldar eru allan tímann til
hrognatökualdurs, gefa færri hrogn en
þær, sem alast í sjó (vegna þess að lax-
inn vex miklu hraðar og verður stór-
vaxnari í sjó) og frjóvgunarhlutfallið
hefur verið lægra í sumum tilfellum, en
afkvæmi þeirra eru jafn þroskavænleg
og hraust og afkvæmi lirygna, sem alast
upp í sjónum.
Merkingar.
Hvert laxapar, sem hrygnir í á, gefur
af sér að meðaltali 10.000 pokaseiði. í
ánum kemst aðeins lítill hluti þeirra á
legg. Sé reiknað með að laxastofni hvorki
fjölgi né fækki má gera ráð fyrir að af
þessum 10.000 pokaseiðum nái tveir lax-
ar því að hrygna og auk þess veiðist urn
10 laxar. Afgangurinn deyr án þess að
viðhalda stofninum eða veiðast. Flest
30
Veiðimaðurin.n