Saga - 2022, Side 28

um að ná sem hæstum áhrifastuðli (e. impact factor) sem ákvarðar í
hvaða sæti tímaritin eru á alþjóðlegum listum og þar gildir einföld
regla: Því ofar sem tímaritið er á listunum þeim mun fleiri stig fást
fyrir birtingar í þeim og þeim mun meiri eftirsókn myndast eftir að
fá greinar útgefnar þar. Áhrifastuðullinn er meðal annars reiknaður
út frá tilvísunum í greinar í tímaritinu og því hversu stóru hlutfalli
af innsendum greinum er hafnað á hverju ári. Það segir sig því sjálft
að tímaritin hafa bæði hag af því að hafna stórum hluta af innsend-
um greinum og að samþykkja greinar sem líkur eru á að verði vitn -
að ríkulega til. Greinar sem fjalla um jaðarsvæði eru í flokki þeirra
sem eru líklegri til að vera hafnað, ekki síst sökum þess valdastiga
sem ríkir innan akademískrar þekkingarsköpunar þar sem Vestur -
lönd eru miðjusett og þekking um tiltekin lönd, sérstaklega ensku-
mælandi lönd eins og Bandaríkin og Bretland, talin til almennrar
þekkingar. Þekking á menningu, samfélagi og sögu Íslands er því
yfirleitt sértæk og almennt ekki talið að hægt sé að yfirfæra hana á
önnur samfélög. Þetta gildir bæði um smáríki eins og Ísland sem og
mun stærri ríki og svæði sem eru landfræðilega og menningarlega
fjarri hringiðu útgáfuiðnaðarins í Evrópu og Norður-Ameríku.
Við þurfum að sjálfsögðu öll að hafa hliðsjón af því sem er að
ger ast á erlendum vettvangi í rannsóknum okkar. Þar að auki ber
akademískum starfsmönnum skylda til að taka þátt í alþjóðlegu
fræðistarfi og allar styrkveitingar miða við að hin styrktu verkefni
séu framlag til alþjóðlegra rannsókna. Manngerð lögmál alþjóð legrar
fræðitímaritaútgáfu gera okkur sem rannsökum sögu og menningu
samfélaga eins og Íslands þó oft og tíðum erfitt fyrir. Þekking sem
er mikilvæg fyrir íslenskt samfélag þarf ekki endilega að hljóta náð
fyrir augum ritstjóra alþjóðlegra tímarita, jafnvel þótt hún hafi kom-
ist í gegnum nálarauga samkeppnissjóða. Ekki vegna þess að rann-
sóknin sé ekki vönduð eða áhugaverð heldur til dæmis vegna þess
að það er þegar búið að rannsaka það sama erlendis eða vegna þess
að þekking frá Íslandi er jaðarþekking og því ekki talin líkleg til að
hljóta þá athygli sem viðheldur áhrifastuðli tímaritsins.
Matskerfi opinberra háskóla dregur eins og stendur úr hvata
fræðafólks til að stunda rannsóknir sem framleiða verðmæta þekk-
ingu fyrir Ísland. Það útdeilir svokölluðum rannsóknarstigum og
AFL-stigum til akademískra starfsmanna á grundvelli greinabirt -
inga, en stigin eru grundvöllur að dreifingu nær allra fjármuna og
gæða innan háskólans. Hér á Íslandi er þessi dreifing mun bundnari
við einstaklinga en gerist víðast hvar annars staðar en punktarnir
álitamál26