Saga - 2022, Qupperneq 129

ekki að greiða af þeim tíund.38 Þetta hefur oftast verið skilið sem fyrir -
sláttur til að goðar þyrftu ekki að greiða tíund af goðorðum sínum.39
En er það víst? Getur ekki eins verið að þetta sé hin raunverulega
staða í lok elleftu aldar þegar tíundarlögin voru sett? Þá hafi verið
komin fram tilhneiging að gera goðorðin að fé og þar með arfgeng
og jafnvel seljanleg og því hafi löggjafinn talið nauðsynlegt að taka
þetta fram? Tuttugu árum síðar virðist komið í lög að hægt sé að
kaupa og selja goðorð og þar með eru þau eiginlega orðin að fé.
Raunar vitum við ekki um aldur þessara ákvæða en Íslendingabók
segir að með samningu Hafliðaskrár hafi ýmis nýmæli verið sett og
því getur vel verið að þá hafi líka verið gerðar breytingar á stöðu
goðorða.40 Augljóslega voru engin almenn ákvæði sett um að nú
skyldu öll goðorð vera arfgeng enda er hætt við að það hefði rekist
á hefðir og venjur sem ríkjandi voru í hverju goðorði fyrir sig. Hins
vegar er sennilegt að löggjafinn hafi á þessu tímabili og kannski í
Hafliðaskrá sjálfri opnað á þann möguleika að goðorð gætu gengið
í arf og um leið viðurkennt að hægt væri að kaupa þau og selja. Það
samræmist ágætlega lögunum eins og við þekkjum þau. Þótt þess
sé ekki getið í heimildum virðist ekki útilokað að um 1100, áður en
flestar goðaættir festu sig í sessi, hafi goðorðin stundum gengið
kaupum og sölum enda gera lögin ráð fyrir því.
Um miðja tólftu öld virðast flest goðorð orðin að arfgengri einka-
eign eða þannig lítur það að minnsta kosti út þegar um er að ræða
mikilvægustu mannaforráðin. Það gæti þó verið missýn því að
þegar veldi höfðingja fór að rísa þá hafa mannaforráð þeirra orðið
mikilvægari en þau sem enn voru í höndum þingmanna. Slík goð -
orð hafa átt undir högg að sækja þegar höfðingjar efldust. Hugsan -
lega má þó finna eitt slíkt í heimildum. Í Hrafns sögu Svein bjarnar -
sonar hinni sérstöku segir: „réðu þeir Mögr ok Kelddælir ok Hraun -
verjar goðorð sitt undir Hrafn fyrir sakir vinsælda hans.“41 Þetta var
seint á tólftu öld og goðorðið við Dýrafjörð. Ef þetta var eignar -
goðorð þá hefur það verið smátt deilt og þannig hefur það jafnan
voru goðorð arfgeng fyrir 1100? 127
38 Diplomatarium Islandicum — Íslenzkt fornbréfasafn, sem hefir inni að halda bréf og
gjörninga, dóma og máldaga og aðrar skrár, er snerta Ísland eða íslenska menn I, útg.
Jón Sigurðsson (Kaupannahöfn: Hið íslenzka bókmenntafélag, 1857–1876), 77.
39 T.d. Jón Jóhannesson, Íslendinga saga I. Þjóðveldisöld (Reykjavík: Almenna bóka-
félagið, 1956), 178–180.
40 Íslendingabók, 23–24.
41 Sturlunga saga III, 308.