Saga - 2022, Blaðsíða 40

Tímaritið hefur alla tíð verið tengt Háskólanum í Lundi og er vett-
vangur fyrir norræna sögu. yngst af tímaritunum sem áttu fulltrúa
í hringborðsumræðunum er hið danska Temp — tidsskrift for historie,
sem var stofnað 2010. Tímaritið hefur aðsetur í Árósum og varð til
við samruna þriggja eldri tímarita, nánar tiltekið Den Jyske historiker,
Nyt fra historien og Historie.
Hin samfellda saga tímaritanna gerir þau að góðum heimildum
um þróun og sérhæfingu fagsins og mun óhætt að segja að öll hafi
þau þjónað mikilvægu hlutverki sem vettvangur nýrra rannsókna
og aðferða, ritdóma, ritdeilna og álitamála. Öll hafa þau uppfyllt hin
upprunalegu markmið sem þau áttu sameiginleg, að miðla sögu og
sagnfræðirannsóknum, ekki einungis til annarra fræðimanna, heldur
einnig til áhugafólks um sögu. Innlend norræn sagnfræði tímarit
hafa sem sagt stuðlað að því að nýjar rannsóknarniðurstöður næðu
út til breiðari lesendahóps, og það þótti lengi eftirsóknarvert og til
vegsauka að birta greinar á þessum vettvangi.
Með tilkomu hins svokallaða stiga- eða punktakerfis hefur að staða
hinna norrænu tímarita hins vegar breyst. Þetta kerfi — sem er í gildi
á öllum Norðurlöndum — er ekki einungis notað til að meta rann-
sóknaframlag einstakra fræðimanna, það hefur að sama skapi áhrif á
framgang og laun. Birtingar á erlendum vettvangi hygla einnig
háskólunum sjálfum; punktarnir sem höfundar „vinna sér inn“ falla
háskólunum í skaut og stjórna dreifingu fjármagns til þeirra. Þannig
má segja að stiga- eða punktakerfið setji valfrelsi fræðimannsins
nokkrar skorður, ekki aðeins vegna þess að þeim er ætlað að birta í
ákveðnum tímaritum frekar en öðrum, heldur — segja gagnrýnis-
raddir — fylgir kerfinu viss hætta á að rannsóknum sé stýrt í ákveð -
inn farveg, að fræðimenn velji „auðveld“ rannsóknar efni í stað flók-
inna, og fari heldur gamlar og vel kunnar leiðir en ótroðnar slóðir til
að koma fleiri greinum frá sér. Til langtíma séð gætu þessar breytingar
því beinlínis haft áhrif á þróun fagsins. Kerfið er engan veginn óum-
deilt og hefur meðal annars verið bent á að það passi sumum vísinda-
greinum verr en öðrum, og er þá sér í lagi bent á hug- og félags -
vísindi. Hvað sem því líður er ljóst að sú áhersla sem lögð er á birt-
ingu rannsóknarniðurstaðna í erlendum tímaritum — oftast á ensku
— hefur komið innlendum vísindatímaritum í vandasama sam-
keppnisaðstöðu. Hver vill „eyða tíma“ í að skrifa fyrir innlendan
markað ef punktarnir (og aurarnir) verða fleiri á hinum útlenska? Því
er eðlilegt að það vakni spurningar um hvaða áhrif enskuvæðing
fagsins hefur á tilvist og framtíð norrænna sagnfræðitímarita.
álitamál38