Heima er bezt - 01.01.2005, Page 12

Þunglyndi og vítamín
Spurning:
Til eru þeir sem þjást af svoköll-
uðu skammdegisþunglyndi, án þess
þó að hafa farið út í að fá uppáskrift
fyrir lyfjum gegn því, láta sig hafa
það, eins og sagt er. Sést hefur á
prenti að sumir andlegir sjúkdómar
geti hugsanlega stafað af skorti á
einstökum tegundum vítamína. Hefur
verið athugað hvort létta megi á
vægu þunglyndi með einhverjum teg-
undum þeirra?
Svar:
Skammdegisþunglyndi er vel
þekkt í öllum norðlægum löndum.
Þó undarlegt sé er það töluvert fátíð-
ara á Islandi en í mörgum öðrum
löndum, sem jafnvel liggja miklu
sunnar en ísland, t.d. í norðanverðum
Bandaríkjunum. Einkenni skamm-
degisþunglyndis eru depurð og fram-
taksleysi, sem hefst þegar daginn
tekur að stytta og skammdegið hefst
og stendur þangað til daginn tekur
aftur að lengja. í verstu tilfellum
verður fólk svo illa haldið að það
hættir að klæðast og liggur í rúminu
þar til vorar.
Heilmikið hefur verið rætt og ritað
um skammdegisþunglyndi en ennþá
hefur ekki fundist nein óumdeilanleg
ástæða, nema skortur á ljósi. Sé fólk
með þessi einkenni látið dvelja í
sterku ljósi, virðist draga úr einkenn-
unum.
Vitað er að hormóninn melatonin
myndast ekki í sterku ljósi eða dags-
birtu. Melatonin stjórnar sennilega
hvort við vökum eða sofum og því
gengur sumum illa að sofa í ljósi eða
dagsbirtu. Verið getur að þetta valdi
því að sumir einstaklingar séu aldrei
almennilega vakandi skammdegis-
mánuðina, vegna þess að aldrei er
nógu bjart til að stöðva myndun
melatonins í heilakönglinum alger-
lega. Séu þessir einstaklingar látnir
dvelja í sterku ljósi, stöðvast mynd-
unin á melatonin-hormóninu og ein-
staklingurinn vaknar til fulls. Mæl-
ingar á melatonin í blóði virðist
styðja þessa tilgátu, minnsta kosti að
hluta, því að melatonin í blóði breyt-
ist oft lítið allan sólarhringinn hjá
fólki með skammdegisþunglyndi, en
hjá heilbrigðu fólki er lítið melatonin
í blóði á daginn.
Önnur skýring gæti verið of lítið d-
vítamín í blóði yfir vetramánuðina,
þegar sólargangur er stystur, en d-
vítamín myndast í húðinni, þegar sól
skín á hana. Úr því mætti bæta með
því að nota lýsi, en d-vítamín fæst úr
því og feitum fiski. Þetta gæti skýrt
að skammdegisþunglyndi er fátíðara
á íslandi en víða annarsstaðar, þar
sem lýsi og fiskur er sjaldan á borð-
um.
Sennilega má oft bæta venjulegt
þunglyndi og depurð með réttum
bætiefnum. Oftast eru b-vítamínin,
ásamt c-vítamíni, ráðlögð. Algengt
er að nota b-3, b-6, fólin sýru og c-
vítamín og stundum bætt við einni
töflu af blönduðum b-vítamínum
með b-12.
Við geðbrigðasýki eru notuð til
viðbótar stórir skammtar af lesitíni
(nokkrar matskeiðar á dag af lesitin-
grjónum, blandað í mat). Stundum er
bætt við þetta Omega-3 og omega-6
fitum (nokkrum grömmum af kvöld-
vorrósarolíu og nokkrum matskeið-
um af þorskalýsi á dag með málíð-
um).
Með kveðju,
Ævar.
Á léttu nótunum
Prestur á Ítalíu var á ferð í járnbrautarlest, og liðsforingi settist hjá honum. Hann hugðist glettast við guðsmanninn
og spurði:
„Vitið þér, séra minn, hvaða munur er á presti og asna?“
Prestur játaði, að hann kynni ekki svar við þessari spumingu, og liðsforinginn hélt áfram:
„Asninn ber kross sinn á bakinu en presturinn á maganum."
Þegar lestin hafði farið framhjá nokkrum stöðvum var komið að prestinum: „Vitið þér, hvaða munur er á liðsforingja
og asna?“
Þegar liðsforinginn neitaði því, svaraði presturinn:
„Það veit ég ekki heldur.“
Ö. Th.
12 Heima er bezt