Heima er bezt - 01.01.2005, Blaðsíða 38

um. Á jörðu niðri voru þeir fremur seinfærir sakir óvana,
enda kiðfættir og klunnalegir í hreyfingum. Konur og
börn fluttu þeir með sér á vögnum sem og matföng, tjöld
og búslóð.
Sífellt fóru Húnar fram með ófriði og ránsskap. I slóð
þeirra stóðu jafnan eftir eyðilögð verðmæti og rjúkandi
rústir. í bardögum voru þeir skæðir og harðsnúnir og
sættu lagi til að koma andstæðingum sínum á óvart með
því að beita óvenjulegum bardagaaðferðum. Alltaf börð-
ust þeir á hestbaki og gerðu leiftursnögg áhlaup með
ópum og óhljóðum. Bogamenn voru þeir snjallir og skutu
örvum sínum hraðar en auga á festi. í orrustum gerðu
þeir árásir og hörfuðu svo á víxl. Þannig tókst þeim oft að
lama viðnám andstæðinganna með óhefðbundnum til-
tækjum.
Árið 434 komu tveir bræður til valda hjá Húnum og
hétu þeir Atli og Bleda. Atli var snemma illvígari og
ruddi því bróður sínum brátt úr vegi og gerðist einvaldur.
Þar með hafði Húnaríkið fengið foringja, sem var stað-
ráðinn í að láta að sér kveða. Hann var dulur maður, þög-
ull og fáskiptinn. Tilgerðarlaus var hann með öllu og
kaus að snæða kjöt sitt af trédiski, meðan hirðmenn hans
notuðu diska úr gulli og silfri. En Atli hafði taumlausan
metnað og gældi við hugmyndina um sjálfan sig sem
svipu Guðs, eins og hann var stundum nefndur. Hann
dreymdi stóra drauma um að efla ríki sitt, leggja undir sig
löndin í kring og stofna heimsveldi Húna. Leið ekki á
löngu að hann gerði alvöru úr draumsýnum sínum, því að
árið 451 réðst hann með óvígan her vestur yfir Rín og inn
í Gallíu, sem þá enn átti að heita rómverskt skattland. Var
í fyrstu fátt um varnir, því að heimamenn voru ekki við-
búnir þessari árás, en Húnar beittu að venju leifturstríðs-
hernaði og komu fram af skeíjalausri grimmd. Fólk var
skelfingu lostið yfir illsku þessara villimanna og taldi að
heimsendir væri í nánd. Margar furðusögur komust á
kreik og meðal annars var fullyrt að þar sprytti ekki fram-
ar gras sem hestur Atla hefði stigið niður fæti.
En þegar menn höfðu jafnað sig nokkuð eftir áhlaupið,
tóku rómverskar og germanskar þjóðir í Gallíu höndum
saman og bjuggust til varnar. Tókst þeim að draga saman
mikið lið og var síðan haldið á vettvang gegn Húnum.
Mættust flokkarnir á hinum svokölluðu karalánsku völl-
um við Marne-fljótið. Fyrir orrustuna brýndi Atli menn
sína til dáða og lauk máli sínu með því að segja: „Horfið
til mín. Ég mun fara fremstur. Hver sem ekki fylgir mér,
skal deyja.“ Bardaginn stóð síðan frá sólarupprás til sól-
arlags. Mannfall var óskaplegt á báða bóga, svo að lækir
lituðust blóði og bólgnuðu upp eins og í vorleysingum.
Sagt var að 200 þúsund manns hefðu legið í valnum um
kvöldið, þegar bardaganum slotaði vegna myrkurs. Atli
var að vísu ósigraður, en mjög hafði herstyrkur hans látið
á sjá. Næsta morgun bjuggust vestanmenn við nýjum á-
hlaupum, en þá gerðist það óvænta. Húnar hættu við allt
saman og Atli lét undan síga og dró her sinn austur yfir
Rín.
Þessi misheppnaða herfor inn í Gallíu var raunar fyrsti
ósigur Húna. Fólk á Vesturlöndum andaði léttar og lofaði
guð hástöfum. En Atli var þó ekki af baki dottinn, því að
næsta vor réðst hann suður yfir Alpa og tók að herja á
Ítalíu. íbúar Pósléttunnar urðu mjög hart úti vegna þess-
ara árása og margir björguðu sér með því að flýja út á
eyjar og óshólma við strönd Adríahafsins. Var sú byggð,
sem þeir stofnuðu til á þeim slóðum, upphafið að hinni
víðfrægu Feneyjaborg. Páfinn í Róm fór til móts við Atla
og var sagt að hann hefði fengið hann til að snúa frá og
halda heim með fortölum og fégjöfum. Og hvað sem því
líður, þá hætti Atli við herferð sína til Italíu og hélt brott.
Fornar sögur herma að hann hafi verið að forðast drep-
sótt, sem þá gekk á Ítalíu fremur en að hann hefði tekið
mark á orðum páfa.
Árið 453 hugðist Atli heija á keisarann í Konstant-
ínópel af því að hann hefði ekki fyllilega staðið í skilum
með hinn árlega skatt. En áður en hann lagði upp var
haldið konunglegt brúðkaup hjá Húnum og gekk Atli að
eiga konungsdóttur eina frá Búrgund, hina fögru Hildig-
unni. Var af því tilefni efnt til mikillar veislu og fast
drukkið. Síðla nætur gekk Atli til rekkju með brúði sinni.
Segir ekki meira af því, nema hvað konungur féll í djúp-
an og þungan svefn og vaknaði ekki framar. Þegar hirð-
menn vitjuðu herra síns næsta morgun, sat hinn unga
drottning á hvílunni við hlið manns síns sem lá þar dauð-
ur. Sumar sögur herma að hún hafi ráðið honum bana, en
aðrar segja að hann hafi dáið úr hjartaslagi.
Húnar gerðu útför herra síns veglega. Hann var íyrst
lagður í gullkistu, þar utan um kom kista úr silfri og loks
járnkista. Þessi margfalda kista var svo látin síga niður í
djúpa gröf ásamt demantsskreyttum reiðtygjum, vopnum,
gulli og gersemum. Athöfnin fór fram um myrka nótt.
Höfðingjar Húna drukku kveðjuskál, rifu hár sitt og ristu
skurði í andlit sér, því slíkan konung sem Atla skyldu
menn ekki syrgja með tárum, heldur blóði. Þegar dagur
rann hafði verið sléttað yfir gröfina og þrælamir drepnir
sem unnu verkið, svo að sem fæstir væm til frásagnar um
hinsta hvílustað Húnakonungsins, enda hefur hann aldrei
fundist.
Margir synir Atla skiptu hinu víðlenda ríki hans milli
sín og lágu síðan í stöðugum ófriði hverjir við aðra. Und-
irokaðar þjóðir hófu þá uppreisn og hristu af sér yfirráð
þessara harðstjóra. Voru Húnar að lokum sigraðir og
hraktir burt úr Evrópu. Leituðu margir þeirra til íyrri
heimkynna í Mongólíu. Stórveldi þeirra hafði þá staðið
hátt í heila öld, þegar það hvarf svo að segja sporlaust. En
minningin um þennan grimma þjóðflokk frá Asíu lifði á-
fram í ljóðum og sögum. Má benda á Atlakviðu í Sæ-
mundareddu sem og Völsungasögu og fleira í því sam-
bandi. Þá lifir nafn þessarar flökkuþjóðar áfram í lands-
heitinu Húngaría, sem merkir Húnaland, og við köllum
Ungverjaland, þar sem aðalstöðvar Atla Húnakonungs
voru forðum daga.
3 8 Heima er bezt