Mímir - 01.06.1998, Blaðsíða 33

33
ef ekki á að verða eitthvert brottfall. Líkur
munur er á mörgum eiginnöfnum og gælu-
nöfnum þó ekki verði eingöngu nöfn sem
erflð eru í framburði að gælunöfnum. Gælu-
nafnamyndun virðist því ekki aðeins stafa af
framburðarerfiðleikum heldur einnig af því
hversu formleg nöfnin eru og þar af leiðandi
ólíkt vinalegra og óformlegra að nota gælu-
nöfn og það er þessi sami óformleiki sem sóst
er eftir með myndun slangursins. Það er t.a.m.
greinilegur munur á virðuleika þess að segja
lögga eða 1 ögregla og á sama hátt Sigga eða
Sigríður.
3. Fyrri skrif um efnið og
greinargerð um dæmasöfnun
Þó fremur lítið hafi verið skrifað um íslensk
gælunöfn eru til nokkrar greinar um efnið.
Finnur Jónsson flokkar gælunöfn eftir myndun
í grein sinni Islandske kælenavne (1920). í
flokkun sinni skoðar hann hvort gælunöfn eru
mynduð af fyrri hluta eða síðari hluta nafns og
hvaða viðskeyti þau fá.
Guðmundur Finnbogason segist í grein
sinni frá 1926 hafa safnað saman öllum þeirn
gælunöfnum sem hann fann í Orðabók Sigfús-
ar Blöndals og bætt auk þess við nokkrum
sjálfur. Hann gerir ráð fyrir fimm flokkum
myndana gælunafna, bæði af karlmanns- og
kvenmannsnöfnum. Hann gerir ekki greinar-
mun á því hvort þau eru mynduð af fyrri eða
síðari hluta nafns en tekur hins vegar tillit til
þess hvort hljóðbreytingar verða á stofni eða
ekki (1926:107-108). Sá listi sem unnið var úr
hér inniheldur þau nöfn sem Guðmundur
safnaði.
Nýlegasta umíjöllunin um gælunöfn er
greinargerð um þau í formála Guðrúnar Kvar-
an að bókinni Nöfn íslendinga eítir Guðriinu
Kvaran og Sigurð Jónsson frá Arnarvatni
(1991). Þar er greint frá nokkrum þeim heim-
ildum sem til eru um gælunöfn. Þar á meðal er
nafnatal Jóns Ólafssonar frá Grunnavík frá 18.
öld sem inniheldur lista með stuttnefnum og
þeim nöfnum sem þau eru mynduð af. Sá heil-
legasti (varðveittur í handritinuAM 432 fol) er
prentaður þar í fyrsta sinn og var hann allur
tekinn upp og bætt í listann sem unnið var svo
með.
Auk þessa má nefna stutta grein sem nefn-
ist „Stuttnefni og gælunöfn“ og birtist í Heim-
ili og skóla árið 1956. Þar er greint frá athug-
un sem fór fram á stuttnefnum og gælunöfn-
um í Barnaskóla Akureyrar en engin flokkun
gerð heldur eru gælunöfnin talin upp án þess
að nefnt sé af hvaða nöfnuni þau séu rnynduð
eða hvaða breytingar hafi orðið við myndun-
ina. Þar af leiðandi er lítið á þeirri upptalningu
að græða annað en að hægt er að sjá hvaða við-
skeyti voru notuð í myndun gælunafna í kring-
um 1950 og á þann hátt reynist hún mjög
gagnleg. Til að mynda kemur myndun gælu-
nafna með -í hvorki fram í lista Jóns frá
Grunnavík né Guðmundar Finnbogasonar, en í
greininni Stuttnefni og gœlunöfn er hins veg-
ar þó nokkuð um slíkar myndanir, t.d.Addí
Talsvert fór að bera á myndunum kven-
kynsnafna með -ó og -í á 4. áratugnum og þóttu
mörgum þau ekki falleg og ekki hæfa málinu,
m.a. kallaði Halldór Laxness þessa gerð gælu-
nafna „hin herfilegustu orðskrípi" sem færu í
bága við íslenskt málfar og menntaðan smekk,
í grein sem nefnist Ónöfn og var birt árið 1939
(Halldór Laxness 1942:403). Þetta hefur þó
ekki borið tilætlaðan árangur því þessi gælu-
nöfn, sérstaklega þau sem hafa viðskeytið -í,
lifa enn góðu lífi í málinu. Á síðustu áratugum
hefur aukist að í stað -í sé nú ritað -ý (Guðrún
Kvaran 1991: 51) og eru þau gælunöfn öllu
fleiri á listanum en þau sem mynduð eru með
-í.
Auk þess að taka upp lista Guðmundar
Finnbogasonar og Jóns Ólafssonar frá Grunna-
vík, bætti ég við nöfnum sem ég sjálf þekki og
aðrir bentu mér á. Endalaust er hægt að bæta
við og eflaust getur hver sem skoðar listann
eða les þessa grein bætt við nokkrum (ef ekki