Mímir - 01.06.1998, Blaðsíða 77

77
ar. Eðli farfugla er þannig að þá íysir að fljúga
norður á bóginn til þess að para sig og ala upp
afkvæmi sín. Síðan þegar haustar þá grípur þá
eðlishvötin að taka sig upp og fljúga suður á
bóginn. Á sumrin eru álftirnar í sárum og geta
ekki flogið svo að þegar flugfjaðrirnar eru
vaxnar aftur eru umskiptin mjög dramatísk.
Þær breiða allt í einu úr stórum vængjum sín-
um og svífa til himins. Þeir sem ekki geta flog-
ið sitja þá eftir og geta ekki annað en beðið
eftir að vorið færi þeim farfuglana aftur.
Það er aðeins í þeirri útgáfu af svanameyja-
minninu, sem fram kemur í Völundarkviðu,
að talað er um þrjá bræður sem giftast þremur
svanameyjum (um Friederich von Schwaben
var rætt hér að framan).Yfírleitt er aðeins um
einn mann að ræða í þessum sögum en meyj-
arnar eru oftast þrjár þótt þær geti verið fleiri.
Hægt er að ímynda sér að þessi breyting hafi
verið gerð til þess að tengja minnin saman.
Með því að hafa fleiri en eitt hjónaband var
hægt að hafa hefðbundin viðbrögð við brott-
hvarfi eiginkvennanna og líka að láta Völund
sitja eftir einan heima í Úlfdölum. Þannig var
hægt að halda sögunni áfram. Áður en svana-
meyjarnar urðu hluti af sögunni voru til sagnir
um Egil, Ölrúnu og Völund bróður hans. Til
dærnis er Egill persóna í Velents þætti í Þiðreks
sögu af Bern og aðstoðar þar bróður sinn við
að flýja úr fangavistinni hjá Níðaði konungi. í
kviðunni verður Ölrún að svanamey og bræð-
urnir verða þrír. Hvergi annars staðar er að
finna heimildir um Slagfinn eða Slagfiðr, eins
og hann er sums staðar nefndur. Með því að
hafa hjónaböndin þrjú er mynduð þrenning
sem aðlagar sögnina mynstri þjóðsögunnar.
Formleg bygging þjóðsögunnar felst í þrítekn-
ingu atburða. Þrítekningin fæst með því að
sleppa öllum staðreyndum og skapa þriðja
bróðurinn. Með breytingunni er næsta auðvelt
að tengja þessi tvo minni saman. Egill og Slag-
finnur bregðast við samkvæmt hefðinni með
því að halda af stað til leitar en Völundur verð-
ur einn eftir og er því auðveld bráð fyrir menn
Níðaðar.
Lokaorð
Spurningin sem rétt er að spyrja sig að lok-
um er sú hvers vegna sá sem fyrir löngu setti
saman þetta kvæði fann upp á því að skeyta
austurlensku ævintýri faman við kvæði um
smið. Áður hefur verið minnst á þá skoðun að
þetta sé í raun allt sama sagan en þær heimild-
ir sem liggja fyrir um smiðinn, sem norrænir
menn nefna Völund, benda til þess að í þessu
kvæði hafi verið bætt framan við hana atriðum.
Þeir sem skoðað hafa formlega þætti kvæðisins
eru núorðið á einu máli um það að hér sé um
eitt kvæði að ræða. Þannig að af einhverri
ástæðu fjalla þessi erindi um suðrænar meyjar
sem koma fljúgandi til hins kalda norðurs þar
sem menn ferðast á skíðum og veiða birni. Ein
ástæða getur verið sú að með því að sýna ást
og trúnað Völundar til konu sinnar skapast
andstæða við heift hans og þau grimmdarverk
sem hann fremur á börnum Níðaðar konungs
síðar í kvæðinu. Þegar hann er að hálshöggva
konungssynina glatar hann ekki samúð lesand-
ans því hann hefur það sér til málsbóta að les-
andinn hefur áður kynnst honum sem rnanni
er ann konu sinni heitt og bíður hennar af
tryggð og þolinmæði. Ástarsælan í upphafi
kvæðisins skapar því sterka andstæðu við
grimmdina í síðari hlutanum. Fyrsti hlutinn er
því nauðsynleg undirstaða skilnings lesandans
á Völundi sem manni sem ásköpuð eru þung-
bær örlög.
Heimildaskrá
Dronke, Ursula. 1997. The Poetic Edda.\o\. II Mythological
Poems.
Eddukvceði. 1968. Ólafur Briem annaðist útgáfuna.
Einar Ól. Sveinsson. 1962. fs/enskar bókmenntir ífornöld I
Gunnlaugs saga Ormstungu. 1938. íslensk fornrit III. Sig-
urður Nordal og Guðni Jónsson gáfu út.
Haraldur Bessason. 1985. „Urn Völundarkviðu." Tímarit
Máls og menningar 46:1, s. 46-57.
Holmström, Helge. 1919- Studier över svanjungfrumotivet
i Völundarkvida och anorstaders. Holtsmark, Anne.
„Svanem0yer.“ Kulturhistorisk leksikon 17:455-457